Một đêm trong ngôi nhà lớn Đại lộ Wester Wemys, cannes – la – bocca, Gabriel hú lên. Anh đứng đấy, ở giữa buồng anh, anh mặc bộ quần áo ngủ màu boóc đô viền xanh nước biển mà anh hú. Ánh sang bật lên. Hai chị em nhào vào, ôm anh trong tay và kéo anh vào thư viện. Bình tĩnh, Gabriel, anh bình tĩnh đi, chiến tranh đã kết thúc. Và cả ba đợi trời sáng, chen chúc với nhau trên chiếc giường cũ nhất, chiếc giường chũng ở giữa, chiếc giường bị bao quanh giữa những chồng sách nghệ thuật cao ngút.

Khi bình minh mọc, Ann nói: thôi, đi làm việc đi, kể lại câu chuyện sẽ làm anh dịu nguôi. Em đi pha cà phê cho chúng ta.

Như vậy là Gabriel lại cảm thấy chạm trán với tháng chín ấy, một tháng chín dù sao cũng như những tháng chín khác, với những cơn giông, với lá cây bắt đầu ngả vàng, một tháng chín nhỏ mọn cách đây mười lăm năm đã làm cho anh sợ ban đêm. Để có thêm can đảm, anh nghĩ đến cuvier: một buổi chiều chủ nhật sau những cuộc dạo chơi trong rừng, cái gia đình đã đem lại cho anh những mẩu xương họ đã tìm được; những cái ấy đủ để cho anh vẽ lại toàn bộ con khủng long. Đây lả cái mà ta sẽ làm, Gabriel tự nói khi trên người còn mặc bộ quần áo ngủ màu booc đô: lần này ta chẳng tưởng tượng gì, chẳng bịa gì, chẳng điền một khoảng trắng nào. Ta chỉ thuật thuật lại những gì mà ta biết. Ít sự vật, ít sự kiện nhưng là những điều có thật.

Và nhờ có ta, nhờ có Gabriel, nhờ những sự kiện nhỏ nhặt có thật, một cuvier sẽ tái tạo lại con vật.

Một lần, vào ngày 29 tháng Chín.

Và đó phải là một ngày hội.

Sáng kiến đầu tiên của ông Markus. Điện tín gửi tứ tung, gửi tới tất cả những nơi mà các con gái ông đã đến, những khách sạn lớn cho Ann, những uỷ ban Do Thái cho Clara. Chúng chạy hơn cả các con vật, ông giải thích với cô nhân viên bưu điện.

“NGÀY 29 THÁNG CHÍN NĂM 1938, HỘI KNIGHT MUNICH STOP 21 GIỜ NHÀ HÁT QUỐC GIA STOP HOÀ NHẠC VUI MỪNG CỦA TÔI ĐỒNG Ý STOP NHƯNG SAU BỮA ĐÊM CAM ĐOAN NẾU BẰNG LÒNG NÓI ÂM NHẠC STOP BẮT BUỘC CÓ MẶT.”

- Chúc ông may mắn, - chị nhân viên bưu điện nói, - sau khi chuyển điện tín.

Có một lần.

Những chuyện về chữ thập ngoặc, những chuyện về dây thép gai bắt đầu như những chuyện khác.

Có một lần, nhà hát quốc gia Hof und Nationnal - Theater hé mở để cho nhóm thợ lau rửa làm việc. trong bóng tranh tối tranh sáng, có tiếng máy hút ồm ồm, tiếng rào rào của tải lao nhà trong các xô nước, rồi trên đá hoa của thang gác danh dự, tiếng quèn quẹt của chổi trên sân khấu, tiếng lăn của xe nước xà phòng, tiếng khăn lau các lô hay là tiếng rửa, giặt rũ và tiếng hò hét của ông điều hành; nhanh lên, im lặng, vì ông tổng quản lý nói: nhiều tiếng trong một buồng làm cho âm nhạc bị nặng nề, và cũng có tiếng da dê lau trên các đồ đồng, tiếng lanh canh của các chao đèn pha lê bị quét bụi bằng chổi phất trần, tiếng lạch cạch của các giá áo đẩy trong buồng để áo, rồi về sau là tiếng bước chân của các tiểu đoàn đến báo cáo từng nhóm một trong tiền sảnh, tiếng bước chân dập vào nhau đề đứng nghiêm:

- Ghế bành dưới nhà sạch.

- Lô bên chẵn sạch.

- Sàn ban công thứ hai sạch.

…

Vào mười giờ người ta gọi ông phó tổng quản lý. Đội lau rửa nhíu mắt: để đội kiểm tra đi thăm, người ta bật tất cả các đèn.

Nửa giờ sau, ông phó tổng quản lý quay lại chào ông lữ đoàn trưởng.

- Rạp hát đã chỉnh tề.

- Sẵn sàng đợi lệnh, thưa ông phó tổng quản lý.

Người ta tắt các đèn. Một kho đoàn lau rửa đã rút theo hàng hai, người ta khép các cửa chấn song, các cửa ra vào và các cửa sổ. Trên thành phố Munich, gió khô thổi đến, một loại gió làm bốc bụi, đi trước cơn dông.

Có một lần, một bà chạy việc nắm lấy tay người bạn gái lý tưởng vừa trên tàu hoả bước xuống. Clara đến từ phía đông.

Đó là một trong các chuyến du lịch mà chị biết rõ sự bí mật: những chuyến du lịch mệt mỏi mà không đem lại lợi lộc. những chiếc máy ảnh va vào ngực.

- Chị đáng thương ơi, rồi chị sẽ không còn ngực nữa…

Chị Clara đáng thương nhấc hai chiếc vali và thở hổn hển nghe tưởng vỡ tim.

Và chị cũng chẳng còn tay đâu.

May quá, một người khuân vác được gọi đến ngay lúc ấy, do giọng nói không ai cưỡng được của người đàn bà chạy việc, đã gìn giữ được cái phần đáng quý ấy của cơ thể Clara, cái phần cơ thể mà tôi rất thích, hai cái vòm trắng nõn chính là đôi cánh cửa của sự dịu dàng.

- Tôi đưa em đến khách sạn Russischer Hop. Chúng ta sẽ tìm được ông Markus ở phòng hoà nhạc. Một cuộc đi biểu diễn có vẻ rất thuận lợi đối với ông: lần này có sáu nhạc sĩ điêu luyện.

Một lần, trên sân xi măng xám của sân bay có ông Max Theodor Horkheimer là một tay chơi vĩ cầm có hạng ở nhà hát Opéra Munich và bây giờ ông đang bận, ông lấy tay hất lọn tóc nhọn màu huyền, lọn tóc này thường xoã xuống che mắt ông trong cuộc làm tình, đến nỗi mà phần lớn các ký ức sung sướng của ông thường gắn liền với cảm giác không trông thấy gì của người loà. Chỉ có một vài người đàn bà, thực ra là có hai thôi, đã đặt ông nằm ngửa để nhìn ánh mắt ông, họ nói như vậy, và nài nỉ ông đừng cử động, em sẽ đảm đương tất, trước đây lọn tóc rất dày đã đem lại cho ông một niềm kiêu hãnh, bây giờ lại rất thưa, có thể nhìn qua được, gần như bị nghi ngờ là không có thực, không phải là tóc rụng mà nó trở nên ngày càng mảnh, như mạng nhện. Đã có lần Max Theodor Horkheimer lại tự hỏi là ông ta có làm thất bại đời ông hay không? Nghĩa là ông ta nên có mặt ngày hôm ấy, hay là quay gót giày để tháo lui ở lại yên ổn trong phòng khách sạn của mình, mắt ở hé, chuẩn bị buổi hoà nhạc của ông? Bởi vì những người độc tấu vĩ cầm, không bắt buộc phải cử khúc nhạc buổi sáng sớm cho những chính khách đến thăm, ngay cả trong những dịp lớn lao như hôm nay ở Munich, ngày 29 tháng Chín, trong khi mà bất cứ một nhạc sĩ quân đội nào cũng có đủ khả năng chơi các bản quốc ca, xét theo kiến thức về âm nhạc của Deladier, như người ta nói, và của Chamberline, nhưng công bằng mà nói phải làm cho họ cảm thấy, khi họ đến, trình độ văn minh thuộc về phía nào. Cuối cùng, may mà trời không mưa.

Ở đằng kia, về phía bên kia của con đường, những nhà chức trách đang dành thời giờ nói chuyện. người ta không nghe rõ tiếng mà chỉ nghe nổi lên những lời ồn ào, những lời ồn ào kéo dài triền miên. Những người không phải là nhạc sĩ có thể tìm được lời trò chuyện với nhau, nghe thật đến là chán! người ta đã cho phép bọn trẻ con Đức tóc hung được ngồi trên một góc thảm đỏ. Chúng cầm cờ trên tay, cái thì cờ Pháp, cái khác là cờ nước Anh…

Và ông MTHorkheimer bao giờ cũng tự hỏi chẳng hiểu ông ta đã sống như thế nào để cuộc sống của ông đi đến chỗ này, hàng thứ ba của một ban nhạc trên một sân bay màu xám, là một dây đàn không tên tuổi giữa các dây đàn khác, mà ông ta thì không thiếu gì cơ hội. Như vậy, những nhạc sĩ nổi tiếng Busch, một buổi tối bất chợt đến thay thế cho nhạc sĩ vĩ cầm số một bị viêm họng và nhạc sĩ số hai có tang trong gia đình. Các ông Busch trong cả bữa an tối, sau buổi hoà nhạc đã nhắc lại: chúng tôi thích tiếng đàn kêu của các ông, các ông chơi alto và đến với chúng tôi. Không tính đến những dự kiến đó giữa đồng nghiệp với nhau, những buổi tối mệt nhọc (giữa các tiếng vỗ tay dành cho ông nhạc trưởng và nhạc sĩ vĩ cầm số một) đó là thời gian tốt nhất để trao đổi với nhau, nụ cười trên môi chào quần chúng và nhếch mép mà bàn những kế hoạch về sao chổi: tại sao chúng ta không lập một nhóm nhỏ từ bốn đến năm người. thực là một ý tưởng tốt, chúng ta sẽ nói chuyện thêm với nhau vào ngày mai. Những tiếng vỗ tay chấm dứt, mọi người lại đi qua hành lang. và sắp xếp nhạc cụ, và cứ như thế, những ngày đã qua đi. Sự can đảm không còn ở đấy nữa, như lỡ một chuyến tàu. Người ta trông thấy chiếc tàu nhẹ nhàng lướt xa, gần như sự cất cánh của một chiếc thuỷ phi cơ hay một xuồng máy tăng tốc.

Còn có nhiều đề nghị tuyệt vời hơn nữa. Trong hai mươi năm đi biểu diễn, có nhiều sự việc xảy ra, có những người mê nhạc buồn ghê gớm. Có những bàn tay vịn vào cánh tay anh, khá khuya, ví dụ như ở New York những ngón tay thanh niên không chải chuốt, hay ở Buenos Aires, những móng tay cắn giở, có loại phụ nữ cố đeo găng tay càng lâu càng tốt để che những vết lốm đốm và nhiều người khác nữa, bao giờ cũng vẫn câu nói ấy.

- Và nếu tôi giúp được các ông để dựng lên được ban nhạc của các ông…

Và chẳng bao giờ có gì tiếp theo những lời đề nghị cởi mở ấy. Và sự sợ chết của nhà vĩ cầm thứ ba, ông MTHorkheimer càng ngày càng trở nên không chịu được.

Người ta có thể tự nói rằng sự vô danh che chở, nói vậy là sai. Tất cả mọi người đều sợ cái chết. lợi ích của sự sợ sệt là làm rối loạn các đường lối, là gieo sự sợ sệt lẫn lộn trong đám dân chúng. Khi người ta lo ngại công chúng và các nhà phê bình thì người ta không nghĩ đến cái chết nữa.

Và những nhạc sĩ vĩ cầm thứ ba không bao giờ có nỗi sợ sệt.

- Gabriel, nếu anh bằng lòng thì anh hãy ngừng sáng tạo cho một lần. Em muốn rằng đứa con trai của chúng mình có một quan hệ chính xác của những sự kiện ấy. Anh hãy nhớ câu nhắc đi nhắc lại của ông Louis: những đứa con cần đến thực tế.

- Anh chẳng sáng tạo gì cả Ann. Những nhạc sĩ cấp dưới bao giờ cũng mơ một cái khác hơn là đợi một nhân vật chính thức trong sân bay. Tả cảnh Munich mà không có những điều mơ mộng ấy, đấy sẽ là sáng tạo. Nhưng có thể là em có lý đấy.

Và Gabriel, nửa ngượng ngùng nửa sợ hãi quay về với thực tại, cái thực tại tàn bạo của tháng Chín mà anh có thể đã thích khoác cho chúng những câu chuyện, những lời tán rộng về tâm lý học.

Ông Markus là người bị giữ lại trước tiên suốt bữa ăn trưa trong vườn của tiệm cà phê Victoria, 17 Maximilienstrasse. Có các nhạc sĩ điêu luyện vây quanh ông, đó là sáu thằng nhãi còm nhom nô đùa và cười cợt thích thú được đưa ra dự buổi hoà nhạc, lần đầu trong đời, chúng được ngốn kẹo hơn là ăn một bữa tối hẳn hoi, sáu thằng nhóc chưa biết là người ta không bao giờ dàng bàn tay của nhạc sĩ để nắm chặt lấy bát sôcôla nóng bỏng. vết bỏng có thể đem lại những hậu quả bi kịch cho xúc giác, cần phải dạy cho chúng, nhất là dạy nói bớt to… ông Markus nhắc chúng: nói khẽ mồm thôi, các cháu phải nói khe khẽ cho đến bao giờ chúng ta đã vượt qua đã vượt qua Đại Tây Dương, ở đấy, các cháu sẽ có thể làm ầm tuỳ thích.

Chị phục vụ đội mũ nổi viền đăng ten trên đầu, mặc áo tạp dề trắng không ngừng mỉm cười: vừa đem khăn ăn lại vừa thu dọn hậu quả, hai cái cốc bị đổ, một cái đĩa bị vỡ trong lúc lộn xộn và mời bánh ga tô Forêt-Noir (trứng, kem, rượu anh đào, ca cao, anh đào dầm rượu).

Chị tiếp tục mỉm cười khi những người mặc áo choàng đi đến.

- Chúng nó đấy, - chị ta nói, không giơ ngón tay mà chỉ hất cằm, với nụ cười trên môi.

- Ông là thầy giáo à? Ông đưa những đứa trẻ này đi đâu thì tuỳ.

- Không phải là những đứa trẻ mà là những thiên tài.

- Tôi xin nhắc lại: ông đem chúng đi đâu thì tuỳ.

- Điều đó không dính dáng gì đến chị.

- Ông tưởng là nước Đức không thích âm nhạc lắm hay sao?

- Tôi chẳng tưởng gì cả.

- Vậy thì ông đi theo chúng tôi.

- Lạy chúa tôi, - Đến nhà hát, Clara nói, - tôi lại để các ảnh, tất cả các ảnh bày trên giường. Tôi phải quay về. Tôi sẽ trở lại vào giờ nghỉ giữa buổi.

- Đừng ngớ ngẩn, những khách sạn Đức là những khách sạn an toàn nhất trên đời.

Và hai chị em, tay nắm tay, tìm đến chỗ của họ ở giữa một hàng ghế gần như trốn : sáu ghế bành của các thiên tài cộng với chiếc ghế của ông bầu, giám đốc âm nhạc, là bảy. Tính đúng rồi, Ann nói, Ann là một phụ nữ quán xuyến. Rồi chị xem, họ sẽ đến mà, ngoại trừ âm nhạc, bố Markus bao giờ cũng lề mề.

Quá trên cao, rất khuất ở ban công thứ hai, bà Élisabeth kín đáo đưa ống nhòm tìm các con gái bà, hết sức kín đáo. Một trong nhiều điện tín của ông Markus đã đến với bà, cho bà biết ngày và giờ của ngày hội lớn Knight. Ồ, Clara của tôi người xanh xao và Ann cũng trông có vẻ bồn chồn, sao ông Markus vẫn chưa có ở đây?

Vào giờ nghỉ giữa buổi tối, Clara không bao giờ lại ghét âm nhạc đến vậy. Clara đi tìm, xô đẩy, hỏi thăm, đứng thẳng cao người mà không thấy gì khác ngoài những cái đầu hói, tóc và mũ, không có một biểu hiện nào của một người họ Knight cả trong rừng người yêu âm nhạc ấy. Bà Élisabeth xuống khỏi ban công, theo dõi khi con gái bà chạy như điên lúc ẩn lúc hiện. Bà muốn gọi đến chết đi được, muốn ôm con trong vòng tay mình, nhưng bà bị níu giữ lại bởi vấn đề ngớ ngẩn: người ta có thể nào bắt một đứa con phải nhìn một bà mẹ xấu xí không? Những người mặt áo choàng không có sự ngại ngùng ấy. Họ vây quanh Clara: thưa bà, xin bà đừng gây lộn xộn như vậy. Bà Élisabeth kêu lên, các người mặc áo choàng quay lại. Hai mẹ con có thì giờ ôm hôn nhau. Và họ đi khỏi trong hai chiếc xe riêng.

Khi Ann quay lại sau khi quấy đảo trời đất như một người đàn bà làm áp phe biết cách đảo lộn, chị quay lại ấp úng: Rạp hát quốc gia Hof und Nationaltheater đã đóng cửa.

- Ngày mai, mới bán vé, - người gác cổng trả lời khi chị đập vào một cửa sổ duy nhất còn sáng đèn.

Một lần, vào cuối tháng Chín, có một cú điện thoại gọi về Levallois.

- Gabriel, Ann đây, em chẳng có thể làm gì được.