Dọc theo con đường ra Bắc là các ngôi nhà thờ với các cổng treo, với các cửa vòm Gô-tích hay là La Mã cũng bằng tre, với các tháp chuông, các cửa sổ tròn lắp kính màu hay các bàn thờ Chúa ngoài trời có các tượng Đức Bà màu trắng và xanh, xung quanh hoa vàng cắm trong các bình đựng sữa chua và các cây nến gắn trên miệng chai bia Brasserie và Glacière của Đông Dương. Có những đám người ê a đọc kinh ở trước mỗi tượng Đức Mẹ Đồng Trinh. Đường ra Bắc chính là con đường đi của ông Louis, bố tôi. Có thể là hơi quá thiền về Thiên Chúa giáo, nhưng lại rất tin vào cõi âm, đó là cái chính đối với một con đường và cũng cả đối với một người bố luôn sợ hãi. Ông cẩm đã nói đúng. Bố tôi đã lựa chọn đúng. Việt Nam là xứ lý tưởng để chết. Cũng như Thụy Sĩ là nơi để làm ăn về tài chính hay Italia là để yêu thương.
Chiếc xe khách đầy ắp người lẫn súc vật, bò chậm
Chạp trên con đường đầy ổ gà sũng nước. Trên xe, ông Gabriel có dịp học hỏi thêm, nhờ ông nhà giáo đã ngồi đè lên đùi trái của ông khi xe khởi hành; tôi xin tự giới thiệu, tôi là Lê Thanh Bình, giáo học và theo đạo Cao Đài, mong ông thứ lỗi, hết chỗ mất rồi, tôi không khi nào ăn bữa tối trước hôm lên đường, nên tôi nghĩ là không đè quá nặng lên ông, ông có biết về đạo Cao Đài không, thưa ông?
Tôi không được biết – bị đè, nén đến nỗi ông Gabriel tưởng như không thể mở miệng được (may mà người Việt Nam cũng nhỏ bé như ông. Chứ dân Châu Á mà toàn những loại to con như dân Thụy Điển hay Phần Lan thì không biết sẽ khủng khiếp đến thế nào!)
Ông Lê Thanh Bình, vị khách mời bên đùi trái, bắt đầu bài giảng của mình:
Khoảng từ năm 1914 đến năm 1918, tất cả các vị thần anh minh đều đổ dồn vào Đông Dương: Châu Âu lúc đó đang xâu xé nhau, các vị thần linh lại có thần kinh yếu ớt nên chẳng ưa gì tiếng đại bác. Còn dân Bắc Mỹ và Nam Mỹ thì đã diệt mất dân da đỏ của mình làm cho các vị thần linh vốn chưa tha thiết với quyền lợi của người sống cũng như người chết, không thể tha thứ được. Tàu và Nga lúc ấy đang lo làm cách mạng, nhưng các thần thì lại bảo thủ. Xứ Phù Tang chìm đắm trong công nghiệp hiện đại, điều mà các thần muốn ói mửa. Còn Châu Phi cũng có các vị thần linh của mình, nhưng
Các vị thần văn minh lại rất xem khinh …
Vậy là, các vị thần ít nhiều khả kính đã chọn Đông Dương làm nơi trú ngụ và chỉ cần lướt qua gần một cái bàn là cũng đủ làm nó xoay đơ. Nhà thơ Lý Thái Bạch thế kỷ VIII, Phật Bà Quan Âm, Jeanne d’Arc, Camille Flammarion và Victor Hugo là những người bẻm mép nhất.
Không vừa lòng với cái khí hậu đặc biệt, ông nghị của đảo Phú Quốc là Ngô Văn Chiểu lại muốn trèo lên bậc danh vọng cao hơn: người đứng đầu giáo quyền, vị thần tuyệt đối. Vây quanh ông ta là những đồng cậu đồng cô, họ đã báo mộng cho ông và ngày một chính xác hơn. Và, vào năm 1919, khi hòa ước Rethondes[1] được ký, bỗng thấy xuất hiện vị thần của các vị thần: Cao Đài.
Ngài Ngô Văn Chiểu rời hòn đảo của mình và mang tin trọng đại này lên Sài Gòn, nơi có hàng đàn hàng đống cánh!
- Tâm hồn của các người luôn luôn ở bên các người, đó chính là các bậc thần linh Cao Đài… - ông ta tuyên bố.
Nhưng ông Chiểu đã không biết giữ lấy ngôi “đài cao” của mình. Ông đã bị hạ bệ bởi một người tên là Lê Văn Trung và bị đày về chốn cũ.
Ông Grabiel phải nhắc:
- Xin ông giáo nói chầm chậm cho một chút. Các tên tuổi làm tôi bị rối lên rồi.
- Dạ.
Thế rồi nhà giáo ta lại tiếp tục câu chuyện với nhịp độ như cũ.
Tức là cái ông Lê Văn Trung ấy, ủy viên Hội đồng Thuộc địa, người tổ chức chính của vụ bắt cóc, đã xưng giáo chủ. Chính ông ta đã cho xây cất thánh địa Tây Ninh, cái nơi ta sắp tới ấy, và cả Tòa thánh to lớn cao tới một trăm linh bảy mét để làm nơi cầu nguyện cho tất cả các vị thánh. Đến đó, ông có thể gặp cả Victor Hugor trong bộ y phục viện sĩ…
Thú thực là sau đó, sự chăm chú của Gabrieal cứ giảm dần. Ông chỉ còn nhớ cái cốt yếu: chính Cao đài đã sáng lập ra năm ngành: Khổng Giáo, Thần Giáo, Thiên Chúa Giáo, Đạo Giáo và Phật Giáo…
Các cuộc tiếp xúc với Cao Đài và các bậc tiên tri của đạo giáo này được thực hiện qua cái giỏ có mỏ. Đó là một cái giỏ lật ngược có bồi giấy. Có một cái que xuyên qua nó và do các ông đồng nắm lấy trong tay. Đầu que là một cái đầu phượng hoàng có ghi lại các lời phán truyền của cõi bên kia.
Giọng của ông giáo trở nên khả kháng, chậm rãi, tự nhiên lại mất đi các thanh điệu của tiếng Việt.
- Một ngày nào đó, nếu Chúa ưng thuận, ông sẽ quy theo đạo. Khi ấy, ông sẽ được dâng hoa, rượu và chè, bởi lẽ, hoa tượng trưng cho tinh trùng, còn rượu là sức sống và chè là hình ảnh của tinh thần, làm sao tinh trùng phải biến thành chè qua con đường do rượu dẫn…
Sau đó, ông Gabriel đã chìm vào giấc ngủ với cái ý nghĩa rõ rệt là ở cái xứ nhiệt đới, các tôn giáo phát triển mạnh hơn, cũng như cây cao su vậy. Chứ đạo Thiên Chúa thì vẫn còn hơi ôn hòa.
Chiếc xe khách dừng lại ở một bãi đất rộng, không xa một tòa nhà kiến trúc khá đồ sộ (cao đến một trăm linh bảy mét chăng?). Vây lấy chúng tôi là một đám đông, vẻ đe dọa, gồm những người Việt, mà với những ai không phải là người Việt thì trông họ giống nhau tuốt. Họ, người thì mặt áo lễ trắng, kẻ thì mũ choàng xanh thẫm thêu rồng, chim, rùa. Khoảng chục lính lê dương ngăn không cho họ lại gần chúng tôi. Một viên đội chỉ tay về phía Bắc, đi đi, đi tiếp đi, đừng có dừng lại!
- Có chuyện gì thế? – Ông hành khách da trắng ngồi cạnh lái xe, hỏi. Đó là người duy nhất có một chỗ ngồi nghiêm chỉnh không bị người khác ngồi lên đùi.
- Dân đạo Cao Đài đang nộ khí lên đấy. Cách đây hai hay ba hôm, có kẻ đã xúc phạm đến các giáo chủ của họ. Họ đã phát hiện ra có chữ viết và hình vẽ trên tường nhà thờ. Không thể biết được điều gì sẽ xảy ra đâu. Thôi, đi đi, lúc này đừng có ỳ ra nữa.
Mình đã đi đúng đường dây, ông Gabriel tự bảo khi chiếc xe ca lại nặng nề lăn bánh. Bố đã qua đây, bố Louis, ông Dekaerkove và có lẻ cả rượu la Suze nữa.
Louis, bố mình luôn căm ghét Victor Hugo, kiểu như anh bán sách ghét anh nhà văn: làm sao mà một thằng bé xấu xí hơn ta lại có thể hôn được nhiều hơn ta như thế?
Tất nhiên là Gabriel đã thâu tóm lại. Thâu tóm và giản lược đi. Nhưng ông có thể đánh cược[2] rằng nguyên cớ của mối hận thù Hugo vừa dữ dội vừa trẻ con là ở đâu đó dưới váy của Léonie Biard d’Aunet, Alice Ozy, Sylvanie Plassy, Joséphin Faville, bà Roger des Genettes, Hélène Gaussin, Louise Colet, Laure Guimont… Tôi đoán chắc ông Louis thuộc làu bản danh sách các người tình của Victor Hugo và thỉnh thoảng đọc lại để mà sôi tiết lên.
Ông giáo đã biến đâu mất, không biết pháp thuật nào của đạo Cao Đài đã lôi nổi ông ta ra khỏi cái khối hành khách bị ép chặt vào nhau ấy.
Gabriel lại ngủ tiếp. Trên môi như nở một nụ cười, một nụ cười gượng ép, một nụ cười vẻ chịu thua (Louis, bố mình chơi đùa đây. Louis đã không chọn mình cho chuyến đi cuối cùng của ông), nhưng là một nụ cười: tốt cả thôi. Nhờ có Dekaerkove và rượu la Suze, bố mình vẫn còn giữ được sự trẻ trung.
❀ ❀ ❀
[1] Hòa ước kết thúc Thế Chiến I (1918). (N.D.)
[2] Anh thấy cần phải nêu ra điều dung tục này ư? (Chú thích của Clara).
