Đình chiến, vậy thôi.

Bắt buộc phải đi liên miên từ mặt trận đến xưởng chế tạo nên tôi thích ở lại khách sạn. Nơi tôi chọn là ở khoảng giữa nhà thờ và quảng trường Jaude, thường vắng khách (trong thời chiến người ta ít đi du lịch). Thỉnh thoảng có một ông tướng đến đây để hò hét. Tướng ta không hiểu tại sao các xe pháo của Pháp cứ tiếp tục sa vào vũng bùn, mặc dầu có những tiến bộ của khoa học tiên tiến: vì các anh mà quân đội giẫm chân tại chỗ. Tôi có nhiệm vụ làm dịu lòng ông khách, nói rõ cho ông biết sự phức tạp của vấn đề. Tôi đưa ông đi thăm những bãi tập, niềm tự hào của chúng ta, đủ cả các kiểu địa hình, mỗi loại một mẫu, bị xới trộn bằng xẻng làm vườn vào những ngày mưa. Ông tướng và tôi ngồi cạnh nhau trên ghế gập. Những chiếc xe tải đang thí nghiệm chạy qua lại trước mặt chúng tôi, chúng được lắp thí nghiệm bánh bơm kiểu XL, 12, rồi bánh bơm kiểu A14, rồi bánh bơm kiểu 17B. Những cảnh trượt bánh, bánh trơn quay vòng thường dẫn đến chỗ bị sa lầy.

- Quả thực, ông đội ạ (cấp bậc của tôi), - vị trướng vừa nói vừa chùi mặt bị bùn đỏ, hoặc bùn nâu bắn vào, - quả thức không có lý do gì buộc ta phải buông xuôi chịu thua những kỹ thuật bánh bơm không đơn giản.

Và buổi tối, ông ta mời tôi ăn trong một căn phòng rộng vắng vẻ, trên tường có treo chiến lợi phẩm (những cặp sừng nhỏ của hươu xứ Auvergne).

- Trước chiến tranh tôi cũng từng đi săn, - ông ta tâm sự.

Ngoài những ông tướng, chỉ còn tôi và bà chủ nhà. Tên bà là Haeberlin, còn người chồng đã đào tẩu đi cùng với một người đàn bà phóng đãng vùng La Chaise-Dieu) trong một dịp may mắn vài ngày trước khi tuyên chiến, rồi bịt tóm bởi lệnh tổng động viên và đã chết từ ngày ấy. Sau một vài cốc rượu mận, không khó khăn gì, bà Haeberlin đã tự coi mình là vợ góa một quân nhân hơn là người phụ nữ bị chồng bỏ. Vả lại, bà nhận thấy là có những việc có ích: chiến tranh không phải chỉ là bất hạnh, thế thôi… Đó là điệp khúc, một hình thức lạc quan của bà. Bà nháy mắt, mặt hơi đỏ một chút. Tôi đã quen với nốt ruồi ở môi trên và mái tóc màu xám của bà chải thành bờm dựng ngược trên đầu bà. Chúng tôi nói chuyện hàng giờ trong buồng ăn, bà đứng dựa vào bàn tôi, tay cầm dĩa, còn tôi ngồi trước đống vỏ tôm, vì bà thường đưa thêm tôm vào các món ăn do thiếu thịt. Tôi đề nghị bà ngồi xuống. Bà làm ra vẻ không nghe thấy.

Điều khó chịu nhất là phải ngủ tại những căn phòng không có người ở. Tôi chợt tỉnh dậy, cảm thấy chung quanh mình là cả một sa mạc đang tiến lại gần. Cũng may là Grand Hotel của thành phố Lyon rộn vang những tiếng động làm tôi yên lòng. Tiếng sùng sục của nước sôi, bước đi đi lại lại của bà chủ, tiếng cọt kẹt của cửa ra vào, lần đầu tiên là mở cho người đưa sữa, lần thứ hai là cho người đưa thưa (hôm nay lại chẳng có gì cả, bà Haeberlin ạ) và ngay cả vào giây phút lặng im hoàn toàn này giữa tiếng chén tách vỡ buổi điểm tâm và những tiếng cọ sát trong nhà. Tất cả những tiếng động ấy làm tôi cảm thấy như đang ở nhà.

Ngày 12 tháng Mười Một năm 1918. Tôi còn đang ngủ, không phải là tôi đã ăn mừng chiến thắng khá khuya, tôi cảm thấy đang được nghỉ việc. Rồi sau ngày đình chiến, hòa bình lại thực hiện quyền của nó, người ta lại tìm thấy những sự sợ hãi trước kia, người ta lại tìm ra cho mình những bệnh nặng. Rôi trở dậy đi tìm tờ báo hàng ngày lùa dưới khe cửa của tôi. Ở trang tám có tin Apollinaire đã mất. Hình như người ta đã trải rơm trước nhà của ông và kéo kín hai lần rèm để tránh cho ông những tiếng xe lăn, và những tiếng hát vui mừng. Tôi nghe tiếng nói của các bà phụ nữ và tiếng của Haeberlin: kia rồi, kia rồi. Và sau đó, tên tôi:

- Ông Orsenna, - giọng nói như chất vấn, - ông ấy ở đây thực ư?

Những tiếng sau, tôi không nghe rõ.

- Nhưng thưa các bà, các bà là ai?

Bà Haeberlin nói như quen miệng. Để cho thuật tiện, tôi ở buồng số 4, đầu cầu thang, như vậy là tôi không cần phải lắng tai để nghe tiếng trả lời khe khẽ.

- Vậy thì trong trường hợp đó…

Có những tiếng cười, tiếng rúc rích, tiếng áo xột xoạt khá mạnh. Tất cả mọi bực cầu thang đều kêu rang rắc, cửa buồng tôi mở ra.

Mãi về sau tôi mới gặp lại bà Haeberlin trên bến xe điện ngầm ở ga Madeleinel, bà đang ngập ngừng đổi tàu. Bà đến Paris nhân có một đám tang. Giữa hai chuyến xe, bà đã thú nhận với tôi là bao giờ bà vẫn nghĩ đến câu nói ấy của hai người đàn bà lạ vào buổi sáng hôm ấy, nghĩ đến gò má ửng đỏ và đến những ánh mắt rực sáng của họ.

- Chúng tôi là vợ của Gabriel Orsenna – đúng, đó là câu nói của họ: chúng tôi là vợ của Gabriel Orsenna. Nếu không phải là đình chiến, thì tôi, tôi đã gọi cảnh sát…

Bà Haeberlin đã muốn kéo dài cuộc nói chuyện. Nhất là để tôi giải thích ý nghĩa đúng của câu nói ấy. Nhưng không phải lúc, trên một chuyến tàu, đúng giữa cao điểm với các xe điện ngầm cứ bốn phút lại có chuyến đi.

Tôi đã tỏ ý giục bà:

- Chào bà, bà Haeberlin, tôi mừng thấy bà vẫn khỏe. Thôi, chúc bà đi Paris được tốt lành.

- Còn ông?

Bà nhìn tôi không mấy ảo tưởng. Tôi nói dối một chút để bà yên tâm, vẫn khỏe, bà Haeberlin ạ, tôi rất vui và chỉ cho bà đường đi tới Montparnasse, đổi tàu ở Concorde rồi đi thẳng, rồi tôi đi về phía bến đổi tàu của tôi, vừa đi vừa huýt sáo.

Khơi lên những hồi ức giống như hồi ức sắp tới, hồi ức huy hoàng, chính là vì tôi đã muốn có một đứa con trai. Người ta có thể kể chuyện đời mình cho nhiều người, cho một người đàn bà gặp gỡ ở đâu đấy, một thầy tu mồm thoảng mùi tỏi ngồi bên kia lớp rào xưng tội hay đoàn hội thẩm của tòa án đại hình. Nhưng đối với thịt da mình thì xúc giác càng chặt chẽ hơn. Một con sóng lớn chảy qua mình, bắt nguồn từ một chốn xa rồi tiếp tục chảy về hạ lưu xa tắp, Orsenna Gabriel, con của Orsenna Louis truyền cho con trai là Orsenna X (ta chưa muốn lộ tên của con ra vội), cục đá tạo ra vàng, điều bí mật của hạnh phúc.

Còn bây giờ, con trai quý mến của bố, con muốn biết rõ mọi việc. Con muốn biết đến chết đi được tất cả các chi tiết. Con khao khát muốn biết những chi tiết ấy và con cũng lại sợ, nói tóm lại, đó là thuộc về mẹ con và về dì con. Ta tưởng tượng đến cái trán đỏ của con, đến những bàn tay nhớp ướt của con khi con sắp sửa giở trang giấy này, muốn bỏ trang này đi, trang giấy rất vô tích sự này nhưng nó báo trước có trang sau đem lại nhiều hứa hẹn, con giỏng tai nghe như tất cả những đứa con trẻ dậy thì đang cắm đầu xem một đoạn truyện con heo, sẵn sàng ném luôn cuốn sách tác hại vào trong ngăn kéo khi nghe thoáng thấy một tiếng động nghi ngờ. Con giỏng tai cũng như ta đã làm lúc các bà ấy lên cầu thang. Khi ta đã nhận ra tiếng nói của các bà ấy. Trước tiên là tiếng Clara: ta sẽ thấy anh ấy ngủ. Rồi đến tiếng Ann. Chị biết không, anh ấy đã mặc quần áo chỉnh tề, cạo nhẵn râu và sung sướng đợi chúng ta. Bình tĩnh nào, con trai yêu quý của bố. Bố viết tiếp, viết tiếp.

Vả lại, người ta dễ tha thứ cho tuổi già. Những người già như ta có thể nói tất cả. Người ta chấp nhận để họ nói tất cả mọi thứ chuyện, ngay cả sự thật. Người lớn tuổi là một loại vô danh, một bí danh. Những người được người ta nói đến đều đã mất rồi, Ann và Clara, rất đạo mạo và đáng kính trọng, nhìn thấy những bàn tay da mồi của các bà, ai dám nghĩ rằng sáng hôm đó các bà ấy đã có thể mơn trớn được? Con hãy tin ta, thời xưa, người ta có thể tiến bước không sợ những chuyện rủi ro, thường phía trước ta là một khoảng hoang vắng.

Như vậy là các bà ấy tay gõ cửa, miệng rúc rích cười.

- Bà Haeberlin, mời bà vào – bố con nói rất khéo, mặc dầu đang mắc chứng tim đập mạnh.

Và như thế là từ độ cao gần bốn năm xa cách, các bà ấy nhảy bổ vào căn buồng anh chàng đọc thân. Trước hết là Ann, mặc bộ đồ màu mận, váy xếp nếp bồng (chắc hẳn kiểu mới của Mỹ) rồi đến Clara, mũ kiểu y tá, áo màu xanh nước biển. Các bà rú lên: “Gabriel, Ồ! Anh Gabriel”. Họ nhăn mặt trước những đóa hoa hồng vẽ trên giấy dán tường. Học cười tấm ảnh đặt trên bàn ngủ ọp ẹp chụp gia đình Knight đứng thẳng hàng, bốn người trên bờ hè, dưới một dòng chữ lớn ghi Washington và Albani. Rồi các bà ôm hôn Gabriel, Gabriel, và lại Gabriel.

- Trời rét quá, anh Gabriel!

(Ta để cửa sổ mở suốt đêm để tận hưởng cuộc đình chiến).

Và họ nằm nệm lông. Clara ở bên tay trái (anh Gabriel, cuối cùng em đã ở bên anh) và Ann ở bên tay kia (nghề của anh có thú vị không?).

- Ông Markus thế nào? – Gabriel hỏi.

- Ồ! Cha vẫn yêu quý anh, chắc hẳn ý anh muốn biết vậy.

- Cuộc đời ở gửi tập II – Ann nói.

Con ơi, có hai thứ cần chọn lấy một.

Nếu con muốn chia cuộc sống của con làm nhiều ngăn kín cách hẳn nhau: tình yêu/ gia đình/ tình bạn/ nghề nghiệp/ tình dục/ du lịch/ thể thao/ tiêu khiển/ nhớ quê hương/ sợ chết. Đấy là quyền của con. Con không phải là người duy nhất cũng không phải là người đầu tiên. Ta chỉ cần con nhận thấy rằng chiếc tàu Titanic, chế tạo theo nguyên lý đó, đã bị chìm.

Hay là con muốn giao tranh một trận thôi và không phân tán lực lượng của con. Nếu thế hãy chọn hai chị em và không bỏ họ. Hãy cố gắng.

Bởi vì hai chị em cùng một lúc là tình yêu, gia đình, tình bạn, nghề nghiệp, tình dục (kiếm tìm ở hai người những tiếng vang, những sự giống nhau, điều đó làm tăng sinh lực có hiệu nghiệm hơn hẳn nhân sâm), du lịch (nhất là họ cũng sống du mục như gia đình Knight), thể thao (khá tiêu hao sức lực), tiêu khiển (nếu còn thời gian cho một cuộc tiêu khiển, đó là điều mà ta nghi ngờ. Các nhà thống kê không thấy trong số những người say đắm hai chị em có ai là người sưu tầm tem), nhớ quê hương, sợ chết (xem ở phần trên, tình dục và sự giống nhau).

Con trai thân yêu của ta, đấy tùy ý con chọn, con không cần biết thêm nữa. Ta đã gợi ý cho con đủ rồi. Bây giờ con có thể biến đi được rồi đấy. Con trai không được dự vào những chuyện chơi đùa của cha mình. Hoạt động ấy sẽ làm đứa con gai mắt, thất vọng hay tệ hơn nữa, là nó ngưỡng mộ và thèm muốn: chẹn tắt những sáng kiến tương lai của nó.

Con trai ơi, tin ở bố, không nên giận bố, con hãy để bố ở khách sạn này với hai chị em một ngày sau đình chiến. Hãy nghe bố, con biến đi, quay về với cuộc sống của con, như thế tốt hơn cho cả bố con chúng ta. Con chỉ cần nhớ chi tiết này, nếu con muốn, cho cuộc hành trình của con: Ann muốn thế đứng còn Clara thì không. Thôi, đến giờ ra đi rồi. Con đừng cúi nghiên người qua cửa sổ. Bố hôn con. Gabriel.

Con không muốn bỏ đi ư? Chưa đi à? Rất tốt. Thôi đừng nhìn với con mắt đứa trẻ van xin nữa, đứa trẻ mất dạy, sợ đêm tối và ta sẽ kể cho nghe.

Ngày hôm ấy hai chị em vui vẻ lắm, ngay cả Clara nghiêm trang, cô y tá mặc áo dài bó màu xanh nước biển có mớ tóc hạt dẻ, ngồi trên thành giường và vỗ tay, anh Gabriel, anh biết chứ chiến tranh đã kết thúc, và chúng ta không chết. Hoan hô cuộc đời tươi đẹp! Mẹ Élisabeth và cha Markus sắp từ New York về chuyến tàu tới và chúng ta sẽ cùng nhau đi đón. Cha Markus sẽ vui vẻ được gặp lại anh. Ồ! Đúng thế, hoan hô cuộc đời tươi đẹp và cô nàng hôn lên khắp mặt có cặp má bầu bĩnh của anh ta. Trong khi ấy Ann, mớ tóc tết màu hung, nằm dài bên cạnh ta, váy dày có nếp rộng, anh nhớ không. Ann nói nhỏ vào tai ta, anh Gabriel, anh thấy không, em đã bảo với anh là cuộc đời dài, dài lắm, thế là chúng ta gặp lại nhau… Và cả hai nàng đều cười, cười không dứt, chính ta là người có bộ mặt trịnh trọng, thôi mà đừng có giở bộ mặt ấy, anh Gabriel, anh không vui khi gặp lại bọn em ư? Và họ cười, họ cười…

Anh sẽ thấy, ngày nào đó, những ngày hiếm hoi, rất hiếm, những căn buồng sẽ tách ra, rời khói khách sạn, nhà cửa của họ, rồi trôi đi, trôi theo một con sông nước chảy xiết, trôi ra biển. Chính sự vui sướng đã lôi cuốn chúng ta, từ động tác này đến động tác khác, đúng đấy, anh Gabriel, những người đàn bà mà anh yêu, có cặp đầu gối và cặp đùi, do là Gabriel của chúng ta hay đỏ mặt, hãy còn là một chú học trò trung học, động tác mỗi lúc một gấp, nên chẳng mấy nỗi đã hết hơi, ngay cả Clara cô gái nghiêm trang, ngay cả Ann cô gái hay giữ kẻ cũng vậy.

Con từ chối không đi ư?

Ta chắc thế. Mặc con! Thực khổ tâm phải mang nặng trong lòng hình ảnh ngộ nghĩnh của một người cha, nhưng con đã muốn như vậy. Ta tiếp tục thôi. Ta nói lên cái ham muốn điên cuồng đột xuất đến với ta trong khi đáng nhẽ chỉ một mình ta được hưởng điều kì diệu này: ngày 12 tháng Mười Một năm 1918, Ann và Clara đều ở trên giường của ta và sẵn sàng làm mọi thứ, con hiểu không, làm mọi thứ để cho ngày đình chiến của ta được dễ chịu. Đúng thế, một tham vọng đến với ta, con đừng làu bàu là bố sao ngớ ngẩn, sao láu lỉnh thế! Vì tham vọng này có liên quan đến con. Trong khi Clara, vẻ mặt luôn giữ trang nghiêm, ngồi trên người ta và Clara thì thầm với ta những điều gợi ý khó mà tin được, ta tự nhủ thầm: bọn mình có nên lợi dụng cơ hội này để cả ba cùng nhau sản sinh một đứa con chăng? Định luật di truyền học theo cặp đôi: một người đàn ông duy nhất cộng với một người đàn bà duy nhất = một đứa trẻ.

Ta bèn thay đổi nhịp độ, ta dồn họ lại, ta trở nên cuồng nhiệt lẫn tính toán, đô vật và san sẻ, vừa yêu người này đã nhào vào người kia, trước khi chuyển mạn tàu, thay đổi chiến thuật, tôi đợt các bà, các mỹ nhân của tôi, bây giờ tôi là phụ nữ, các bà hãy cho tôi một thằng con trai.

Họ nhìn ta, thoạt đầu ngạc nhiên rồi sau lại tán thưởng, này, anh Gabriel, trước đây anh quá nhút nhát, bốn năm qua anh đã thay đổi rồi, cường tráng thật! Sau đó họ đâm ra hốt hoảng. Anh Gabriel, anh sao vậy, bình tĩnh nào! Có thể họ buồn chán đấy. Họ đã hiểu rằng ta vừa ra khỏi phút giây hạnh phúc. Họ đã cảm thấy có sự gắng sức đáng ghét. Căn buồng vẫn lại là căn buồng, còn họ, họ mặc quần áo. Lúc này họ đã ăn mặc đàng hoàng thì trò về không còn thú vị gì với con nữa, con có thể đi đâu thì đi, không nuối tiếc nữa.

Do chỗ, để gợi lại một kỷ niệm như vậy cho kẻ tiếp bước, ôi, khốn nạn thay, thà đừng có con trai. Ngay dù những sự thất bại về đường tình ái của một người cha bao giờ cũng ít nhiều làm yên lòng con trai của mình, nhưng ta chẳng muốn làm yên lòng ai cả. Bữa ăn trưa tai hại tiếp theo sau, Gabriel, sẽ thuật lại theo thực đơn.

Trước tiên là món xà lách trộn cà chua, những quả cà chua mùa đông trông nhợt nhạt không gọt vỏ, trong ruột lổn nhổn hành và mùi tây thái nhỏ, những hạt dầu li ti trên vỏ đỏ làm ta liên tưởng đến những hạt sương. Giả sử thân thể một con người sáng sớm ra nằm dài trên cỏ: liệu có giọt sương nào phủ lên như các vật khác của tạo hóa không? Cả Clara lẫn Ann đều không đáp lại lời gợi ý đầu tiên ấy để dẫn câu chuyện theo mạch trình tự hơn là mang vẻ thi vị.

Tiếp theo là những miếng thịt gà nạc trắng hơn mềm, chung quanh có tôm, thứ thức ăn không thể thiếu được. Các vị biết rõ là những con vật bé nhỏ ấy, nhờ chiến tranh để cho yên, đã sinh sôi kín đặc cả những con suối của chúng ta chứ? Một năm nữa thì chúng sẽ quật lại những đạo quân của chúng ta. Anh có thể suy ra điều gì chứ? Clara hỏi.

Rồi pho mát xanh xứ Auverge với những lỗ nhỏ li ti phơn phớt lông tơ giống. Anh thấy giống cái gì nào, anh Gabriel? Ann hỏi. Tôi bao giờ cũng thấy hơi tởm thứ pho mát này, Clara nói.

Cuối cùng, món quà tặng của gia đình bà quả phụ Haeberlin, một chiếc bánh kem to tướng tưới socôla thơm ngát màu ngả hồng chứ không hẳn là màu nâu, bằng chứng rõ ràng là do quá thiếu cacao. Tôi không biết có đủ bánh bỏ lò không, Clara nói. Bây giờ tôi biết chị nghĩ gì, Ann nói. Và lợi dụng lúc lộn xộn quanh bữa trắng miệng chiến thắng, những ngón tay của Clara đã vuốt ve để quyết toán anh chàng đã từng sống và sẽ sống độc thân Gabriel.

Thực đơn gồm các món màu xanh, trắng, đỏ và tai hại ấy đã chiếm choáng một chỗ mất cân đối trong hồi ức của Gabriel: quá lớn. Suốt bao năm ròng vừa choàng thức giấc, ý nghĩ đầu tiên của Gabriel luôn dành nghĩ tới bữa tiệc đó. Anh cố nghĩ đến chuyện khác, một bãi biển dưới ánh mặt trời, một bức họa của Piero di Cosimo hoặc cố dìm mình trong giấc ngủ càng lâu càng tốt, nhưng thực đơn các món đó cứ lẳng lặng trở về theo nhịp độ của nó, thoạt nhiên món salát cà chua, rồi thịt gà nạc trắng mềm …

Cà phê được dùng trong những chiếc tách men trắng có vạch xanh. Hai chị em đã nâng những chiếc tác men trắng có vạch xanh và tì sát vào môi. Họ không nhúc nhích. Họ nhìn Gabriel và hơi cà phê bốc qua trước mặt, cái luồng hơi rất nhẹ ấy bốc lên từ những tác cà phê. Họ nhìn Gabriel và thầm tự hỏi lần cuối cùng: để xem chúng ta có thể chung sống với anh chàng Gabriel này không? Anh chàng Gabriel ấy làm ra bộ là Gabriel khác, anh chàng bất lịch sự, một anh chàng không phải chỉ có hai chị em ấy trong cuộc đời mình mà còn nhiều người khác nữa, cả một binh đoàn các chị em, vả lại, có thể là anh đã gặp một vài chị em đó, khi đến đây… Một Gabriel quyến rũ. Những người quyến rũ không phải là những người bắt buộc phải nói đến tình yêu, khi đó là tình yêu. Gabriel lại có nói đến vấn đề khác. Nhưng những chuyện khác đó bao giờ cũng lẩn trốn như thường thấy trong những trường hợp này. Gabriel chỉ trông thấy tình yêu của mình và không thấy chuyện nào khác. Như vậy anh ta chỉ nói đến điều mà anh thấy, tình yêu của anh. Và anh làm người ta buồn chán hoàn toàn. Ngột ngạt. Không sửa được nữa.

Chính Ann đòi được trả tiền, đúng thế, đúng thế, chúng tôi muốn thế và Clara nói lời phán quyết. Đó là sự phân công bình thường nghề nghiệp cụ thể của họ.

- Anh Gabriel này, chúng tôi đã nghĩ kỹ. Chúng tôi nghĩ kỹ lắm và thâm tâm chúng tôi mong muốn, anh Gabriel, anh sẽ sung sướng.

- Ồ! Vào bất kỳ giờ nào hay có thể nói là hầu như vậy – bà Haeberlin trả lời câu hỏi của Ann về giờ giấc những chuyến tàu đi Paris.

Gabriel lợi dụng vụ kiện này để thanh toán món nợ của anh với Clermont – Ferrand và Auvergne, là những chốn đã giúp anh rất nhiều, đã muốn bào chữa cho anh.

Nhưng cảnh núi lửa đã dịu tắt không đủ sức bứt anh ra khỏi nỗi đam mê của anh với chị em ấy.

Đây là ngày Chủ nhật thực sự đầu tiên sau chiến tranh, bữa ăn trưa đầu tiên vào lúc một giờ, sau bốn năm, lại được sống với những thói quen. Hai người hầu từ thuở trước. Người ta ôm họ trong vòng tay. Cờ dây hoa trang trí trên tường, hàng chữ “Vinh dự thay quân đội ta!” bằng sơn trên kính, dòng chữ “Nước Pháp vạn tuế!” đã hơi phai vì kẻ từ hơn một tuần lễ kể từ Pethondes. Và cửa hàng bìa từ chối khách hàng. Tất cả các bàn đã có người ngồi, các bà mẹ với con trai lớn, các bà tóc hung háu ăn, loại các bà mẹ nuôi của quân đội, những người bạn kết nghĩa với liên dội, những cặp nhân tình khóc lóc, những phụ nữ buồn rầu ngồi cạnh nhau, mấy bọn trẻ què quặt cười không dứt, tất cả những nhóm người họp lại với nhau theo đủ mọi kiểu có thể có được…và bất cứ chỗ nào cũng vẫn những loại chuyện ấy, dù quay đầu nhìn vào đâu cũng vậy, những chuyện chiến đấu bất tuyệt và sự may mắn mà tôi có, và cái anh chàng khốn khổ X… như thể là người ta muốn làm sống lại tất cả, để sự kinh hoàng phải dừng lại. Ở nhiều bàn, người ta đề nghị người nào nói lại chuyện về một chốn nào đó sẽ phải phạt hai frăng. Nhưng chẳng ai cưỡng lại được: chỉ cần một động tác, một chai rượu là, này bạn, cái đó nhắc tôi nhớ tới một buổi tối báo động và cuộn chỉ cứ thế tháo ra, Douaumont, Clienin – des – Dames hoặc Darnellles được coi như những chiếc chốt không thể thiếu được trong các câu chuyện: Và để kết thúc, bao giờ cũng vẫn là câu hỏi này: chúng ta sẽ sống ra sao? Bây giờ? Một khi chiến tranh vừa kết thúc, hòa bình đã được lập lại. Nhiều người có thể cầu mong được một chút nghỉ ngơi, ngày ra vào buổi sáng. “Tổng thống Wilson đề nghị một hòa ước chung”.

- Rồi con sẽ biết, tất cả sẽ sụp đổ dưới những biện pháp hòa bình. Tốt lắm. Những điều mà chúng ta cần là lấy lại được lòng tin, là những con người, chúng ta có năng lực làm được cái gì… Một bảng cân đối lớn của hành tinh…

Ông đã lôi ra từ giỏ đi chợ một ma két nhỏ. Con nghĩ gì về cái này? Triển lãm toàn cầu… người ta sẽ có thể đặt nó ở Champs – Élysées, từ quảng trường Rond Point đến cổng Carrousel… với Điện Le Louvre làm nền… ta không giấu con, còn tranh luận dữ lắm. Có những người bênh vực ý kiến về các trục quen thuộc là trục Trocadéro – Invalides…

Rượu vang có ghi năm sản xuất 1913. Ta hơi buồn, thường là trước những sự hưng phấn ta luôn như vậy! Louis nhận thấy điều đó.

- Vậy còn con? Trông con không được tươi tỉnh lắm. Vẫn lại chuyện mấy nữ hoàng của con?…

Ông nội gọi Ann và Clara như thế. Đối với ông, các bà hoàng là một dòng giống khác, có những đặc điểm rõ ràng: tay chân dài; nụ - cười – tinh – nghịch – ngay – cả - trong – tình – yêu; những đàn bà của một người khác, dù bằng cách nào đi nữa; ngay cả khi có thể là người khác ấy; tính cuồng si của buổi đầu…

- Ta đã báo trước cho con biết rồi. Các bà hoàng đem tai họa đấy. Ta đã dạy bảo con chưa tới nơi tới chốn. Điều duy nhất thực sự có ích mà một người cha có thể dạy con trai mình là hãy thích những người đàn bà còn lại. Thế nào Gabriel?

- Vâng ạ.

- Dù sao, nếu con không thể cần đến các bà hoàng thì con hãy thay đổi thành phố này đi. Clermont – Ferrand không phải loại của họ, đúng không Gabriel?

- Vâng ạ.

- Hãy tin bố, thôi đừng cố đeo đuổi nữa, con không còn trẻ đâu. Rồi con sẽ biết, đến một thời điểm nào đó, người ta sẽ nhận thấy rằng mình chẳng còn giữ được lâu các ngón tay, những thân thể, những nụ cười. Vắng đàn bà là một thứ xa xỉ mà người ta chỉ có thể tự cho phép trong thời trai tráng thôi. Nghe ta bảo này. Hãy chọn một người đàn bà thực sự. Gabriel, một người đàn bà thực sự. Và con sẽ thấy đời người nồng ấm hơn.

Một người đàn bà có thể để đầu trần đi đến. Bà ta có mái tóc hung, dòng máu phương Bắc hay dòng giống Slavơ, người trong mập mạp chứ không cao lớn, đầy sức khỏe… Mãi khuyên dạy con những lời mang tình phụ tử, Louis không nhận thấy có người đàn bà thực sự đang đi đến

- Chào anh Louis, anh giới thiệu em với con trai anh đi?

Tin mừng cho thời kỳ hạnh phúc của bố anh chàng Gabriel, giọng bà ta không hay, Louis là một nhà sư phạm dễ cáu kỉnh nên khó có thể chịu đựng được lâu cái lối nói uốn lưỡi quá rõ những chữ r, và tiếng rung quá mạnh nhấn các phụ âm. Tin mừng cho số phận của bố chàng Gabriel là câu quở trách đầu tiên bà ta đã nói: chào anh Louis, anh giới thiệu em với con trai anh đi chứng tỏ bà sẽ nắm quyền hành.

Tin mừng cho tình yêu nói chung: mối quan hệ hiện tại đi vào con đường gương mẫu.

Một tin xấu đối với Gabriel: trên đời này không chỉ có hai cha con Orsenna.

Đột nhiên Louis đứng bật dậy, ồ xin lỗi! Bà Wladislawa, sinh quán ở Sopot (ngoại ô lớn của Gdansk), là người phiên dịch (cho nên cần có giọng hay).

- Wladislawa, - Louis nói (chắc ông nội Louis đã phải tập hàng giờ, hàng giờ trong phòng sách đóng kín của ông để luyện giọng Ba Lan tốt như thế), - Wladislawa đến đây để tham dự các cuộc hội nghị quốc tế đang được chuẩn bị.

- Đây là một nghề mà người ta cần có điểm cố định – bà ta nhìn thẳng vào ánh mắt Gabriel và nói.

Đã nhận được thông báo. Thay đổi cuộc đàm thoại. Louis quay về với những dự định lớn lao.

- … Đồng ý, đồng ý, vào năm 1889, Tháp Eiffel dùng cho một cuộc triển lãm, lúc đó là một chuyện mới lạ. Thú thật bây giờ là một chuyện rất tầm thường.

Cơn sốt về trưng bày đã xâm chiếm ông. Một việc đã ám ảnh ông. Ông muốn biết nên trình bày những vùng nhiệt đới như thế nào.

- Con, con biết rõ những vùng thuộc địa… cụ thể là Brésil… Con nghĩ thế nào về một vườn kính rộng thênh thang trên Đại lộ Marigny? Con sẽ đảm nhận các cây quý chứ?

- Con không biết liệu có thời gian không. Xem ra hòa bình có lẽ chẳng để chúng ta có nhiều thời gian nhàn rỗi đâu.

- Liệu con có thể làm được điều gì quan trọng hơn là cuộc Triển lãm toàn cầu?

Ông Louis không hiểu, cả bà Wladislawa cũng vậy. Họ ngây người nhìn Gabriel. Không có tham vọng nào hiểu được. Nhưng khi người ta đề nghị với mình một tham vọng, một tham vọng khổng lồ, mà mình có thể sống suốt đời với tham vọng đó, khi người ta hãm bớt dòng, dòng tham vọng, và mở cửa mời, mình chỉ có việc leo vào, một chỗ đã dành sẵn đấy, trong một tham vọng nóng bỏng, một chỗ êm ấm cạnh cửa sổ… Thế là Gabriel Orsenna, không dám hỏi hắn sẽ làm cái gì, làm cái gì đáng hơn là cuộc Triển lãm toàn cầu. Họ sợ rằng nó là một con người mất hết mọi ước muốn, như họ muốn trước tình yêu của họ, lòng luôn thiếu quả quyết, tâm hồn lơ mơ.

Louis nói:

- Thôi, con muốn thế nào cũng được. Nhưng ta chắc rằng con sẽ nghĩ lại. Người đàn bà thực sự và hai cha con Orsenna ăn món tráng miệng. Lê Bourdaloue đang được chuộng. Ăn với đường bột rắc, mỗi thìa bỏ vào miệng, bột đường tạo thành một lớp mù như khi mở miệng nói vào mùa đông.

Vị hôn phu của Louis đưa mắt nhìn khắp phòng: dù sao cũng vui vẻ thật, vui vẻ để ăn mừng chiến thắng, phụ nữ đã đem chưng diện những chiếc áo lông cài đầu, những khăn quàng bằng da trăn, bằng lông cáo và tất cả đều là màu đen hay gần như đen, người ta nghĩ rằng đây là thời trang chứ không phải là trang phục. Những chuyện mơ mộng kéo dài. Người ta nói to hơn. Không ai rời khỏi bàn ăn. Danh sách những người đợi kéo dài, hàng mấy chục khách ngủ nán lại ở giường quá muộn hay là vừa từ xe hỏa xuống. Chúng tôi ở gần ngay cửa. Chúng tôi nghe rõ đầu bếp trả lời: xin mời quay lại khoảng nửa giờ nữa, sau đó, xin mời quay lại trong một giờ nữa, rồi tiếp đến là những lời thẳng thừng khước từ, chẳng còn hiểu chuyện gì đã xảy ra, dứt điểm xong bữa …

Louis giải thích với bà Wladislawa về con trai của mình. Từ thời còn bé, Gabriel đã say mê một thứ nguyên liệu hàng đầu là cao su, em rõ rồi chứ?…

Louis nắm cánh tay tôi và mỉm cười dịu dàng:

- Thật ra, anh đã phải học hỏi ở con… hiểu rõ thực chất những xu hướng.

Louis cần người hỗ trợ. Do đó Wladislawa. Một khoảng cách quá lớn giữa cha và con có thể làm bà ta hoảng sợ, như một thứ chứng tật di truyền. Có thể ông muốn chuyển cho tôi một thông điệp, một thông điệp quan trọng: ba, đó thường là một con số tốt để hai người nói chuyện với nhau. Ông nhấn mạnh:

- Hai chúng tôi giống nhau, Gabriel và anh, chúng tôi điều khiển cuộc sống của chúng tôi như một con ngựa.

Điều so sánh ấy có vẻ đặc biệt làm hài lòng bà Wladislawa. Bàn tay bà ta không rời bàn tay của vị hôn phu Pháp nữa. Đầu máy gia đình tôi đã đói. Tôi cho nó ăn.

- Bố, bố cũng có xu hướng đấy. Một cửa hiệu bán sách đã là một Triển lãm toàn cầu. Lại bí mật hơn, chậm rãi hơn, thế thôi.

Ông Louis vẻ mặt rạng rỡ.

- Thật đấy. Ta đã không nghĩ đến, Gabriel ạ. Một cuộc viếng thăm Triển lãm được coi như xem nghìn cuốn sách. Ta chẳng nói sai đâu. Ta chỉ đi bằng tốc độ cao thôi. Vậy thì chúng ta phải ăn mừng chuyện này.

Louis nhắc lại, - đúng, phải ăn mừng chuyện ngày… con thấy rằng ta đã có ý làm lại từ đầu… - Nào, hãy ăn mừng tất cả chuyện này với ta (Louis cúi xuống bên tôi) và con nên bỏ rơi các bà hoàng về với số phận xa xôi của họ…

Ông gọi lấy rượu và loan báo tin cuộc kết hôn sắp tới của ông. Không khí trở nên nhẹ nhàng như ở thành Vienne. Như thể một đêm thắng lợi ở nhà hát, ở buổi hòa nhạc, người ta có thể sống suốt đời để thưởng thức những tiết mục nhắc đi nhắc lại.

Nhà hàng rượu bia cũng có phần quyết định: những bữa ăn trưa để đến bữa tối. Người ta chỉ cần gài thêm một điểm vào các thực đơn. Không nhận một đơn đặt hàng nào sau hai mươi giờ.

Ở bên ngoài, nơi mà hòa bình đã thay thế chiến tranh, trời đã tối.