Ông Giám đốc khách sạn Grand Hotel đang đợi các du khách ở phòng đại sảnh.

- Thưa ông Magny, cuộc dạo chơi trên biển thế nào ạ? Và thưa quý bà Dunan, quý bà có được hài lòng ở Đà Lạt không ạ? À, ông Orsenna, ông là người cuối cùng đấy. Vừa tròn một vòng. Có thể nói rằng quả là lần đầu tiên. Ông cảm thấy hứng thú. Thật là tuyệt! cũng may là tôi đã giữ lại phòng cho ông, vì đã quá giờ tàu lâu rồi.  Ôi, cố đô Huế, khi mà nó đã thu hồn bạn… Hội những người bạn có một văn phòng ở Paris. Tôi sẽ cho địa chỉ, gần Nhà hát Lớn thì phải. Mời ông uống chút khai vị nhé? À, tôi nhớ ra rồi, phố Vaugirard. Để mừng sự kiện này, rượu Cinzano ướp lạnh nhé? Tuyệt, tuyệt! Ông đừng lo. Ngày nào cũng có chuyến tàu. Ngày mai, ngày kia. Chưa thể nói được. Đến với Cố đô tôi đã thấy có những người ở lại hàng tháng. Anh Lộc này, báo lên lầu đi. Hãy chuẩn bị nước tắm cho ông Orsenna. Mười hai giờ với lăng tẩm, cần phải ngâm mình cho lại sức. Xin ông thứ lỗi. Xin chào ông Charret. Căn phòng có được vừa ý không? Tôi là tôi ưa phòng số 17 nhất. Thỉnh thoảng tôi vẫn ngủ ở phòng ấy. Vào mùa vắng, đó là đặc quyền của chủ khách sạn. Thay đổi bài trí ạ? Xin vâng, xin vâng…

Sau khi tắm xong, tôi mặc quần áo, thật ra chỉ vì lý do duy nhất: đó là thói quen ở thuộc địa. Tôi vừa mới ngồi vào bàn ăn, tay mở bảng thực đơn (phàm ăn như cá) thì người đầu bếp niềm kiêu hãnh của ông chủ, người phó có hạng ở nhà hàng Flo, người lưu vong ở hải ngoại vì những lý do riêng), nghiêng mình về phía tôi: Các quý ông quý bà có lời mời ông lại bên quầy rượu với họ.

Có thể nào chối từ được chuyện trò với đồng bào của mình giữa lòng một đất nước đang có chiến sự?

- Đồ đạo đức giả - Clara nói.

- Im đi nào, để em đọc tiếp – Ann bảo.

Nhất là nhóm đó chẳng có vẻ gì là đưa đám cả. Những lời giới thiệu mặn mà, tự nhiên. Năm cái bắt tay, không có bàn tay nào nhơm nhớp. Thật là hiếm. Nhất là ở xứ nhiệt đới. Ba đàn ông. Victor và Max, cùng một hạng người trạc ngũ tuần, công việc làm ăn suông sẻ, Bob, trẻ và hói hơn. Và hai phụ nữ, một có tóc vàng tên là Irène, cao và gầy, phong cách mạnh mẽ, đôi vú nhọn. Người kia là Jacqueline, à không, Nina, tóc hung, người béo tròn, thích bông đùa. Và cả năm, mắt long lanh, toát lên vẻ ham sống giữa lăng mộ này.

- Chuyện là thế này: chúng tôi định làm một chuyến đi chơi đêm. Mời ông cùng đi với chúng tôi nhé? Victor, người nhiều tuổi hơn cả nói vậy (người này tóc đen mượt, ở ve chỗ khuyết cài nơ bị nhàu, còn nơ thì đã được bỏ ra: đáng lẽ tôi phải để ý đến điều này).

- Ô, ông nên đồng ý đi thôi! – Người đàn bà tóc hung nói rồi cười khúc khích.

Ông giám đốc tiến đến bên họ.

- Xin lỗi vì đã tò mò. Nhưng nếu ở địa vị tôi… Vào ban đêm, các tượng ở Thành phố Huế có dáng vẻ riêng của nó…

- Hoan hô ông giám đốc!

- Đúng quá đi rồi, ông giám đốc của Huế thật xứng danh.

- Hãy nhập bọn với chúng tôi – anh chàng hói nói.

- Không phải chỉ có chúng ta đâu. Còn có thêm các trí thức nữa. họ sẽ giảng giải cho chúng ta.

- Ta có thể trách anh ấy điều này điều nọ, nhưng mà Georges, ôi, xin lỗi, Victor quả là tay biết tổ chức đấy.

- Vậy là ông nhận lời rồi chứ?

Thế là Gabriel quá ngây thơ được đưa lên xe hồm toàn nam giới. Phụ nữ đi xe sau, cùng hai cô trí thức, loại thứ thiệt.

Ngồi cạnh anh tài xế người Việt, một người được coi là chuyên gia, Victor bảo:

- Như thế này hay hơn. Các bà với nhau dễ thu xếp hơn.

Các cành cây lướt qua, được đèn pha chiếu sáng lên một thoáng rồi lại bị nuốt chửng vào bóng đêm.

- Ta đi đâu bây giờ?

- Bí mật…

- Họ lạc quan lắm, Bob, - anh chàng hói ngồi cạnh tôi nói.

- Ai thế?

- Các nàng chứ còn ai nữa. Tôi thấy họ rất lạc quan. Tôi phải cám ơn cái chủ nghĩa lạc quan ấy. Chính vì nó mà ta mới có mặt ở đây đấy.

Gabriel vẫn không thể hiểu được.

- Anh thấy cái mũi của tôi đấy, - Victor nói. – Cỡ cũng khá phải không nào? Một dấu hiệu cho biết cái bộ phận kia cũng khá, các bà ấy bảo thế đấy. Tôi gọi đây là tính lạc quan. Còn anh, nói anh đừng giận, anh không thuộc loại to con. Điều này cho biết cái kia sẽ bù trừ. Ngay dù ở tuổi của anh, họ trông chờ những điều huyền diệu ấy. Ta phải tỏ ra xứng đáng.

Victor im bặt và nhìn vào con đường.

- Ta đến nơi rồi.

Đèn pha chiếu sáng một hàng hiên. Một mặt tiền màu đỏ như bị khoét rỗng, không ra cửa và phía sau cũng chẳng thấy nhà.

- Anh đã biết rồi chứ?

Đó là lối đi vào lăng thứ nhất.

- Bọn mình sẽ nghỉ ở khu nhà tắm của hoàng gia, có đình tạ quay ra hồ. Không phản đối chứ? Bọn tôi sẽ cần anh giúp đấy. Nếu không có gì phiền, nhờ anh xách giùm một giỏ đồ ăn. À, các bà đây rồi. Không sớm quá đâu…

Cứ theo tình hình của các sự kiện thì lẽ ra Gabriel đã phải từ chối. Từ chối đi xa hơn. Bảo họ đưa trở lại Huế. Nhưng chuyến đi chơi này phải chăng là cơ may huyền diệu và cuối cùng để có thể tìm được ông Louis?

- Huyền diệu, đúng thế, - Clara cất giọng.

- Tôi sẽ ngừng đọc đấy, nếu chị cứ ngắt lời tôi mãi như thế, - giọng Ann nổi lên.

Rồi chúng tôi đã đi vào phía trong men theo vệ đường, giữ tục lệ để phần đường dành cho Nhà Vua băng hà. Chúng tôi nối đuôi nhau và tự nhiên, mọi người im lặng. nghe rõ tiếng nan của làn kêu cót két và cả tiếng cành cây nữa. Một làn gió đã nổi lên từ chiều.

- Chúng ta đang ở sát biển mà: giọng phụ nữ, chắc là của Irène.

Cô ta có giọng nói tao nhã. Tôi nhớ lại là như thế. Cô ấy hay nhấn rõ và các phụ âm bật qua răng.

Lúc sắp đến nơi, tôi cảm thấy có bàn tay đặt lên vai. Nhẹ nhàng.

- Nói thật, ông ạ, ở thuộc địa phải biết kiếm một thứ tiêu khiển.

Đó là giọng của cái người chưa nói lời nào, nhà kinh doanh thứ hai, trông cứ như là anh em sinh đôi với Victor. Rồi anh ta phát lệnh ăn: “Anh đói rồi chứ. Càng tốt. Thôi, còn đợi gì nữa!”

- Các quý bà, - Victor nói – Đừng ngại! Xin cứ thoải mái. Lăng tẩm là nơi rất an toàn.

Rất nhanh, các quý bà đã bỏ mặc chúng tôi.

Họ như thể được gặp lại nhau sau một chuyến đi xa. Một người, cao lớn, tóc hung, lúc nào cũng thấy khát, môi cứ nhấp nhấp suốt. Người kia thì cứ như muốn mơn trớn người ta, phải nói rằng làn da của cô trắng như sữa. Cái cô hay khát vẫn mặc nguyên quần áo. Ta vẫn có thể ăn mặc đàng hoàng mà uống. Cô kia thì trên người đã chẳng còn mảnh vải. Cô ưỡn người và hất tóc ra phía sau. Mỗi cử động ấy thôi. Nhẹ nhàng, không có tiếng động. Các con sóng cứ lăn tăn đến chỗ cô, đến mọi chỗ trên người cô. Chốc chốc lại thấy Irène, cô hay khát, ngoi lên mặt nước, lấy lại hơi, tìm trong khí trời một ít dưỡng khí, một chỗ dựa nho nhỏ. Nina, Nina, cậu vẫn ở đấy chứ? Cô ta hỏi mà không đoán chắc lắm, ánh mắt hốt hoảng, rồi lại ngụp xuống. Tóm lại, cứ như là một cuộc tình, cuộc tình chính hiệu. Một cuộc tình lớn đơn phương và chúng tôi thì bị bỏ quên.

Victor để hai cô trí thức ngồi lên đầu gối, tay vuốt tóc họ và miệng lẩm bẩm các cô em ơi, các cô em xinh xắn của tôi ơi, các em có biết đọc không? Hoặc là điều gì na ná như thế.

Người anh em sinh đôi ăn nói ngắn gọn thì cứ nhìn đăm đăm vào chiếc cốc trên tay.

Ông trí thức – lái xe – đầu bếp thì buộc một sợi dây quanh cổ chai sâm banh và thả chầm chậm xuống ao đang nở đầy hoa sen.

Còn chúng tôi, Bob chàng hói và tôi, chúng tôi chẳng buồn chuyện trò. Chúng tôi trao đổi với nhau những nụ cười mỉm. Chúng tôi cảm thấy mình thừa.

Còn điều ấy sau này mới xảy ra.

Bất chợt, nina, cô gái tóc hung nước da trắng như sữa đứng dậy. Cô lùa ngón tay vào mái tóc, xoa tay lên da thịt. Cô vỗ nhẹ mu bàn tay như thể phủi bụi. Còn cô bạn thì cứ gọi Nina, Nina.

Các cô ấy đi xa dần trong tiếng gót châm giậm lên đất. Goerges, à không, Victor chúa ghét gan bàn chân, Irène bảo vậy. Các cô đang ty khuỷu tay lên thành lan can bên hồ. Bọn tôi nghe tiếng họ nói. Câu chuyện của họ vang trên mặt nước. Đang đầy hoa sen. Họ nói về chuyện phơi nắng. Nina muốn giữ nước da trắng. Thật trắng. Irène thì không. Cô rất thích ánh nắng ở Vũng Tàu. Nhưng tôi đã đoán ra lý do. Lý do thật xúc động. Thỉnh thoảng Nina quay lại nhìn chúng tôi, chỉ mỉm cười chứ không nói gì.

- Đến lúc rồi đấy – chàng hói nói.

Chúng tôi tiến lại gần.

Tiếp theo đó, sự việc vô vị tiếp theo người ta vẫn nói, nhất là tối thứ bảy, Gabriel chỉ còn nhớ có hai điều.

Nina đã tiếp nhận như nuốt chửng lấy từng cử động, từng nhịp hăm hở nhỏ nhất, rồi thì mồ hôi xâm xấp, nhịp vỗ về. Cứ như là để tích lũy cho cả một mùa đông bất tận.

Rồi cô ta lại nhận ngay ra được, này Bob hoặc là lại ông đấy ư, cô gọi tôi bằng ông, cái ông xứ Huế. Chưa lần nào cô lầm.

Sau đó, Irène cũng bắt chước theo, dù đã làm ra vẻ đau thực sự, thì uốn éo, chạy vòng, nhịp điệu thay đổi.

Tôi đã muốn tỏ thiện cảm của mình với cô.

Nhưng vì hoàn cảnh, thật là khó.

Hai cô trí thức là những người đầu tiên đã lắng tai nghe ngóng. Các cô chỉ tay về phía rừng sâu: ở đằng kia kìa, Trời ơi, ở đằng kia kìa, và các cô còn thốt lên những từ địa phương khác nữa với vẻ lo lắng.

Bọn chúng tôi sững sờ có lẽ đến một giây. Và chính là bức tranh sống động ấy đã được Gabriel, người mỗi ngày mỗi già trông thấy, giữ lại trong tâm khảm, cái tia sáng cuối cùng còn sót lại của một thời trai trẻ đã chết.

- Tử tế với chúng ta nhỉ!

- Này Clara, tôi thề là tôi sẽ ngừng đọc đấy.

Cái anh chàng được gọi là Victor dang cánh tay về phía các cô nàng được gọi là trí thức.

Người anh em sinh đôi của ta vẫn ngồi yên bên cốc rượu. Nàng Irène giả, nàng Nina giả thì đứng cúi người xuống mặt hồ nở đầy sen, còn hai người đàn ông trong đó có tôi thì đứng sau họ; thân mình cong lại, nhưng đầu ngẩng lên với vẻ dò hỏi. Các xa một chút, một chàng trai người Việt chịu khó ngồi chờ trên một chiếc va li da.

Gabriel đã chấp thuận. Cuộc lui quân không lấy gì làm vinh quang lắm. Mặc quần áo, kéo các phécmơtuya. Tiếng nức nở. Tiếng bát đĩa vỡ, do ác ý đấy, em đã bảo anh rồi mà. Lệnh: hãy vứt các giỏ đi. Lộn xộn. Hổn hển. Ngã nhào. Hãy tháo giày cao gót ra. Tội đã phạm thánh thượng. Mạnh ai nấy vượt qua hàng hiên thờ. Xô lấn nhau vào xe. Thật là phúc, xe nổ được máy.

Trong chiếc Citroen đang lao nhanh, nhóm những người bạn của Huế dần dần lấy lại được tinh thần. Người thì cầu nhàu, kẻ thì kéo lại tất, kẻ khác thì lần do cài khuya cúc áo. Riêng anh chàng sinh đôi từ đầu đến giờ cứ câm như hến thì lại bắt đầu mở miệng. Nóu và nói. Kể lể chi tiết những khổ hình mà bọn tôi vừa thoát khỏi. Chẳng hạn về một trăm vết thương. Tiếng Việt là Ba dao. Thôi im đi Maxime. Không làm thế nào được. Anh ta cứ tiếp tục. Tên đao phủ thứ nhất tóm lấy ruột. Tên thứ hai chặt. Tên thứ ba thì đếm các vết thương. Tên thứ tư ghi lấy các con số. Nhất định rồi, nước Pháp đã chọn đúng cho mình các thuộc địa.

Các cô vừa mới hoàn hồn lại bị nổi gai ốc.

- Cám ơn Maxime. Kết quả là như vậy đấy, - anh chàng có tên là Victor nói.

Nhưng người phải cảm ơn cái anh chàng Maxime lại chính là Gabriel.

Cho đến tận lúc này, con người hùng thánh thiện của chúng ta cứ tin là muốn tạo ra cảm xúc có tính quyết định ở người đàn bà thì phải làm cho họ yên lòng. Cứ là phải làm yên lòng họ.

Thế ra là phương pháp trái ngược hẳn đã chứng tỏ hiệu quả của nó.

Cô Irène giả hiệu đã lao vào anh chàng Maxim và hôn anh ta tới tấp. Đừng nói nữa. Ôi! Anh ơi, đừng nói nữa.

Có thể là thật lòng, cũng có thể là gian lắm. Làm sao mà biết được khi giờ đây các diễn viên của buổi tối đó đã mỗi người mỗi ngả? Dù sao Irène thì khi ngã người sang phải để ôm hôn thì cùng lúc này lại phô bày các bộ phận tròn trịa sang cho người bên trái là Gabriel.

Gabriel đã định cưỡng lại. tôi xin thề là như vậy. Ông ta thu mình lại ép sát vào cửa xe. Khốn nhưng Irène càng nghiêng sang mạn phải thì cô nàng càng éo mạnh ông ở bên mạn trái.

Và những tư tưởng mà ông tưởng rằng đã chết vì sự hoảng sợ vừa qua, những tư tưởng thời thanh niên, bỗng nhiên trỗi dậy, chìa chiếc mũi nhọn hoắc, làm ông ta như sống lại.

Gabriel nhắm mắt lại. Đó là một ý định đáng khen. Ông muốn chống lại sự cám dỗ.

Một sai lầm ghê gớm.

Tất cả những kẻ lầm lỗi đều sẽ khẳng định với ông rằng: chính lúc nhắm mắt lại là lúc tốt nhất để làm nảy nở những kế hoạch khó chống đỡ nhất.

Gabriel phải công nhận điều đó. Khi bóng tối tràn ngập trong đầu thì ông nhìn thấy rõ ràng như nhìn một tấm ảnh chụp, làn da không phơi nắng đã làm ông run động trước đây.

Rồi sự việc đã xảy ra.

Và hành động của Gabriel đã thành công.

Và Irène đã chấp nhận dễ dãi.

Mười lăm phút sau, khi liếc nhìn về phía ghế ngồi đằng sau, khi chúng tôi tiến vào huế thì người tên Victor không thể kìm được một tiếng kêu. Anh ta ra lệnh cho người lái xe đi chậm lại.

- Để cho mọi người có thể trở lại văn minh – anh nói một cách ý nhị.

Như vậy, hai chiếc xe Citroen mười một mã lực đã tiến đến bậc cửa của Grand Hotel.

Không có lời vĩnh biệt, chỉ có những lời tạm biệt thì thầm. Người gác vẫn chưa thức dậy. Ai nấy về phòng mình trong bóng tối. Thật đáng tiếc, Gabriel muốn ôm hôn tất cả bọn họ: Bob, người đồng lõa với anh, Max người đã giữ yên lặng, một chuyên gia của hình phạt, Irène và Nina, một cô thì tin vào sự phơi nắng và một cô thì không…

Khi bước vào phòng mình, nhân vật của chúng ta, nghe thấy phía sau lưng ông, trong đêm tối, giọng nói trầm vang của Victor:

- Cầm lấy mũ, ông bạn già… ở tuổi của ông… Người ta muốn nói gì thì nói, mẫu quốc vẫn giữ được vẻ quắc thước.

Gabriel rất lâu mới ngủ được. Hoạt động sinh lý thần kỳ đã làm ông kiệt sức. Ông không còn một tý sức nào, dù là một chút ít để đi vào giấc ngủ.

Sáng sớm hôm sau, những tiếng nói ồn ào ở nhà dưới đã làm ông tình dậy:

- Cô Geneviève, in chớ lề mề nữa. hôm nay đường dài đấy.

- Tôi đến bay giờ đây, Georges, tôi ôm hôn Nicole và tôi ra ngay.

Nhóm người phân tán đi mỗi người một ngả. Họ đã từ bỏ cái tên thời chiến của họ. Khi ra đi, ông giám đốc ôm hôn ông Gabriel (ông cho phép, chúng ta là đồng bào, và với tình hình hiện nay!) Ông tặng Gabriel một tặng phẩm: một cái gạt tàn thuốc lá có trang trí hoa văn. Hình như ông không hút thuốc lá, như vậy thì ông sẽ không đốt cháy bản đồ thành phố. Ông xem đây, tất cả ở đây: Thành Nội, Cung Vua, Cầu Hành Quyết, Nhượng Địa Pháp, có cả một số lăng tẩm, những cái gần đây nhất… Người ta có thể nói rằng ông đã không chiếm đoạt lấy kỷ niệm này. Chắc chắn là ông đã có thiện cảm với Cố đô Huế. Thôi, tạm biệt ông. Ông hãy sớm quay lại. Cố đô Huế có thể sẽ biến đi cùng với những lăng tẩm. Chiến tranh không kiên nể gì các lăng tẩm. Thôi, xin chào ông. Tôi gửi lời thăm bố ông.

Ông ta vẫy tay. Ông ta bé nhỏ dần, ở phía cửa sau xe, nhỏ hơn cả Gabriel. Rồi ông ta biến mất sau hàng cây phượng vĩ.

Còn ông Amaury, thành viên tích cực nhất của Hội những người bạn của Cố đô Huế, bay giờ thì sao? Những Grand Hotel là những nơi dễ bị tấn công nhất trong chiến tranh.

Và thế là nhân vật cao tuổi của chúng ta đi về Hà Nội bằng chuyến tàu hỏa quân sự buồn tẻ. Ông có vẻ già và oai vệ, già và xông xáo, ông cảm thấy hãnh diện và mệt mỏi, ông tưởng tượng rằng mọi người nhìn ông và hoan hô ông, ông huýt sáo và giữ một dáng vẻ nhanh nhẹn. thoải mái.

Sau những lời nói cuối cùng của Ann, khu vườn lại chìm trong im lặng. Sự yên tĩnh của một khu vườn. Tiếng đàn ông vo ve. Tiếng xúc đất ở bên cạnh. Ở xa hơn là có tiếng trẻ con la hét. Một lá cờ bay phần phật như vô cớ bị gói và mặt trời kích động… Nhà buôn giấy là người đầy tiên tĩnh lại.

- Này, có phải ông ta giấu tung tích không? Ông ấy khỏe làm  sao?

- Trông chữ viết của ông ta cũng biết – bà xem sự dạng nói – nếu tôi xem được sớm hơn thì…

- Đồ rác rưởi – Clara nói.

- Chị đã quên quá khứ của chị rồi – Ann nói – Chẳng hạn con tàu biển đẹp đẽ…

- Im đi!

- Nhưng tôi thấy là ông ta có lý. Chúng ta đã cho ông ta thấy nhiều.

- Tôi căm ghét những người hay trả thù.

Hai chị em rời khỏi vườn, vừa đi vừa cãi nhau. Tôi chỉ còn đủ thì giờ để về buồng mình, nhảy vào giường một cách êm ả (trước đây tôi đã biết cái giường này khó rõ, nên có thể phân biệt được những cái lò xo nào không gây tiếng động).

Ngáp đến tận sái quai hàm, tôi giả vờ như  vẫn tỉnh.

Đến tối, Gabriel mặc quần áo cẩn thận để đi ăn. Ông đã dám quấn chiếc khăn quàng đỏ, nó có thể làm ông trông nhỏ bé như lúc ban ngày, vì nó đã làm nổi bật ranh giới giữa ngực và bụng (một cách vô ích). Nhưng buổi tối, người không thấy rõ dáng vóc. Ông xuống nhà dưới, khe khẽ hát một điệu nhạc, như khi ở ga Huế. Một ông già nhạt nhẽo, đôi khi vui vẻ. Ông thấy người ta nhìn ông với vẻ khang khác: âm mưu, thân thiện, tức giận, lọc lừa, tùy theo từng người. Một bữa tối của ngày hội. Một bữa tối đẹp đẽ, vui vẻ. Tôi chúc cho các đồng nghiệp lớn tuổi của tôi có được những bữa ăn như vậy.