Quảng trường La Concorde. Bên phải của lâu đài Crillon.

Tất cả những ký ức về ô tô là ở đấy.

Lần này, thưa luật sư, ông luật sư của tôi, Gabriel sẽ quay về với ông, bởi vì con trai tôi nhất định là không bao giờ đến thăm tôi. Một đứa con mà không quan tâm đến hiện tại của cha nó thì làm sao nó có thể chú ý đến quá khứ của cha nó được? Trong khi đó, ông luật sư thân mến của tôi, vô cùng quý giá của tôi thì đấy lại là nghề nghiệp của ông. Vậy nếu cần cho hồ sơ của ông, mà ông muốn có những tin tức để bổ sung thì tôi xin cung cấp địa chỉ: quảng trường La Concorde, sát ngay lâu đài Crillon, ông không thể nhầm được, Câu lạc bộ ô tô.

Ngay trước khi bạn vừa đặt chân vào các hành lang chân tường có ốp những tấm đồng và thảm đỏ, bạn tự coi đây là điều may mắn cuối cùng của mình; ở đây tập trung tất cả những gì liên quan đến thời xưa, thời rất xa xưa của lịch sử ngành ô tô. Tại nơi khác không còn dấu vết gì của những thời kỳ hiển hách ấy.

Tôi không dám chắc rằng người ta sẽ mở cửa bể bơi cho bạn. Trước tiên, vì bạn không phải là hội viên. Nhưng nhất là vì vừa thấy bạn, bạn là hạng người hãy còn trẻ, sức khỏe tràn trề, ngực nở nang, tóc dày trên sọ, và hạ nang đầy nhựa sống, một hạng người vừa tới đã sốt ruột muốn nhảy ngay xuống bể bơi, không buồn đưa mắt ngắm nhìn khung cảnh tuyệt vời này, bơi trên một trăm mét trong có gần một phút, vừa ra khỏi nước là lao vào môn thể dục, nằm sấp dùng tay nhún người, miệng miên man trò chuyện để tỏ ra mình chưa mệt đứt hơi. Tôi không có ý xấu với bạn! Đấy là bản chất của bạn, và luật sư là những chiến binh. Nhưng những hội viên kỳ cựu già nua của Câu lạc bộ ô tô không ưa loại người như vậy. Ví dụ như khi rời khỏi bể bơi, tôi chắc chắn bạn sẽ hất đầu, chẳng qua chỉ là hất mớ tóc đen nhánh của bạn. Những hội viên vẫn đến đây, đúng thế, thường là những người hói đầu, sẽ không tha thứ động tác ấy của bạn.

Đáng tiếc. Đáng tiếc cho ông bạn, luật sư thân mến của tôi. Họ sẽ kể cho bạn nhiều sự việc, nhiều chuyện có ích, mà cứ tỉnh bơ, chân để buông thõng xuống nước, trần như những con nhộng, mắt vẫn đọc trang “Sổ thế tục” của báo Figaro.

Như vậy bạn sẽ bắt buộc phải hạ cố nhập cuộc với mấy người đánh bài brit ở tầng trệt sau cánh cửa kính mờ. Có thể là không buồn hơn cho bạn: họ già hơn những người bơi tắm. Vậy là họ hợp với bạn hơn trong thời kỳ mà bạn đang quan tâm. Bạn sẽ xem họ chơi và chớ cười, nếu có thể được: họ chờ đợi cái chết, mỗi nhóm bốn người, quân bài trên tay; đó không phải là cách thức chờ đợi vớ vẩn hơn mọi cách khác sao.

Đến một lúc nào đó sẽ có một người đứng lên. Bạn cố nén lòng bình tĩnh. Bạn chớ sán đến bên người đó vội. Chỉ lát sau người ấy ở phòng rửa mặt ra mời, bạn lịch sự tiến đến bên người ấy.

- Ông là Orsenna? Gượm, gượm nào, cái tên đó gợi cho tôi nhớ tới chuyện, gượm nào, chuyện đó quá xa xưa…

Nói tới đây, bạn phải im bặt, đừng thúc ép vội, cho phép tôi khuyên bạn lời này: một người nào trở về với dĩ vãng thì cũng giống một người mộng du, thô bạo lay tỉnh gã là giết gã đấy. Có thể, bạn tạm nói liều một chữ: Săm lốp, một niên biểu, những năm 20, không nói hơn, rồi bạn lắng tai nghe và mỉm cười, đặc biệt mỉm cười, nụ cười rộng mở mọi tấm cửa, 50% thanh xuân, 50% nhớ nhung…

- Ở độ tuổi ông, ông còn quan tâm đến câu chuyện ấy, câu chuyện tiền sử, à? - Ông già xúc động nói với bạn, ánh mắt trong trẻo ngước nhìn bạn. - Đúng, tôi nhớ ra rồi, Orsenna Gabriel, một thanh niên cẩn thận, có óc sáng tạo và, nói thế nào nhỉ? Bật nẩy. Đúng thế, bây giờ tôi nhớ ra anh ta rồi, anh ta là người có óc sáng tạo. Thật ra đấy chỉ là biệt danh của anh ta, anh chàng bật nẩy. Một tay phù thủy về cao su. Anh biết cách “đi giày” cho các xe hơi, như cho con người vậy. Cuộc sống tư của anh ta? Cuộc sống riêng tư à? Nếu vậy quả thật ông đòi hỏi tôi quá nhiều. Ông đợi tôi nhớ lại đã… à phải rồi, tôi thật là ngốc. Một cô rất xinh đẹp người Israel phải không? Thật ra cô ta cao lớn, tóc nâu. Người ta tự hỏi, với vẻ bề ngoài của anh ta mà thôi, ta chẳng nên nói tới phương diện này nữa, họ rất ăn ý với nhau. Họ thường cùng nhau dự các cuộc thi xe.

Đúng lúc ấy, mấy người cùng nhóm chơi bài với người kia gọi ông ta: Georges, anh làm gì đấy, tôi vừa sắp bài xong, anh chưa chết được, thôi quay về bàn đi.

Nhưng ông Georges đã lao vào câu chuyện.

Bạn không nhận biết rõ ràng bạn là một con người may mắn: có người đã muốn nhớ đến Orsenna Gabriel. Vì thường thường, những giới ô tô chỉ nhớ đến xilanh, dầu xe Bungatti, tốc độ các xe Hanaudières đạt được trên đoạn đường thẳng, những tay lái xe; dường như vì sự tình cờ, họ đã quên những săm lốp và hơn nữa, những người nghiên cứu săm lốp mà nếu không có họ thì không thể có bất kỳ một biến cố nhảy vọt nào.

…Đúng, đó là một cặp rất ăn ý, không bao giờ thấy anh ta cùng đi với người phụ nữ khác, còn cô ta chẳng chịu cặp đôi với tay lái xe ô tô khác, thế mà, hãy tin tôi, dạo đó trong giới ô tô, chúng tôi đều là những người vui tính.

Những người cùng chơi bài sốt ruột, bài đã chia xong. Georges không có anh, không thể chơi tiếp được, thiếu một chân mà, anh nghĩ sao nào?

- Anh thấy đấy, tôi phải chia tay với anh thôi.

Ông già bỏ đi, bước chân chệnh choạng, các cuộc hành trình làm ông mệt mỏi, nhất là chuyến đi khứ hồi quá gấp vào thời gian, ông có dáng đi của một con gấu, chân khuỳnh khuỳnh như dáng một người không thanh thản vì có một vấn đề về quá khứ.

Còn bạn, vì đang thanh niên và lúc nào cũng bận rộn với các cuộc đua xe ô tô, không bị bứt ra khỏi bầu không khí sôi động của con người nên bạn chỉ tự nhủ: tuyệt vời, cảm ơn ván bài đã cho ta bớt đi được các chuyện lan man không bao giờ dứt, người già rất khó bắt chuyện, nhưng khi đã bập vào chuyện thì rất khó bứt ra được…

Ngày hôm ấy, khi bước ra, mắt không buồn nhìn cả đám mây hồng bồng bềnh trông trên Nhà quốc hội, bạn sẽ chúi mũi nhìn cổ tay mình. Trong đời bạn, bạn chỉ còn chú ý đến đồng hồ của bạn. Rồi bạn sẽ nhảy lên một chiếc xe tắc xi và tự nhủ: cuối cùng chắp nối lại câu chuyện về cuộc sống gia đình và nghề nghiệp của ông Orsenna ấy quả là chẳng khó gì. Bây giờ chúng ta chuyển sang những chuyện nghiêm chỉnh, những chuyện kinh doanh của ông ta trong thế chiến thứ hai và những cuộc phiêu liêu của ông ở Đông Dương.

Trong khi ông luật sư bây giờ đang đi theo số phận lòng thòng như xúc xích Itialia bị các buổi hẹn thái thành những lát mỏng, và mỗi lát lại bị các cú điện thoại băm nhỏ thì Gabriel sẽ nói đến sự thật.

Lòng anh ta chẳng thích thú gì đâu. Sự thật không ngọt ngào để nói ra, nó ráp lắm, khi đi qua cửa miệng. Gabriel nói không phải cho con trai mình, nó không đến thăm anh bao giờ và anh tuyên bố là giận nó lắm (thời hạn trước khi tuyên bố: một tháng). Cũng không phải là nói với người biện hộ cho anh: sự thật chậm chạp có khi lại kéo dài không biết đến bao giờ; những người vội vàng, như tất cả các ông luật sư, thường vượt qua sự thật mà không nhìn thấy. Và càng không phải để nói với mục đích nhằm giúp ích cho nền công lý của nước mình: công lý không thích các tài liệu lưu trữ. Một khi bản án đã tuyên đọc, người ta liền vứt hồ sơ vào một căn hầm ở dưới đất hay ở gác áp mái. Bây giờ ai có thể tìm lại được tập hồ sơ của Stavisky, ai có thể nói được những cái răng nào của ông là bằng vàng, đó là chi tiết quan trọng nếu người ta muốn biết được điều gì liên quan đến sự quyến rũ, như vậy là liên quan đến sự lừa lọc?

Nếu Gabriel nói ra những hồi ức tình yêu của anh thì cốt là để tỏ lòng tôn kính với Câu lạc bộ ô tô.

Một cơ sở nào ghi lại như một ký ức, tên người lái xe gốc Abyssin của hầu tước de Dion (Zélélé) và nhiều thứ khác nữa thì đáng được người ta kính nể vì đã lưu lại những sự kiện đúng.