Sáng sớm sau tết Trung thu, cái lạnh vẫn còn thoang thoảng. Mấy chục năm nay, mùa đông thường rất dài, ngay cả ở vùng Giang Nam, tết Trung thu vừa qua đi là cái se lạnh của cuối thu đã hiện rõ. Tuy nhiên, thời tiết năm nay có vẻ dễ chịu hơn mọi khi, dẫu sao thì vào thời điểm này những năm trước, tiết trời đã bắt đầu lộ rõ vẻ rét mướt đầu đông.

Những năm gần đây, thời tiết dần dần ổn định trở lại, không còn khắc nghiệt như trước nữa. Mùa đông cũng đến muộn hơn, dường như trời đất đang dần trở nên mưa thuận gió hòa.

Bầu trời xám chì, âm u như báo hiệu một trận mưa lớn sắp đổ xuống. Trận mưa này chắc chắn có lợi cho việc gieo trồng vụ thu. Lại thêm một năm mưa thuận gió hòa nữa, tất nhiên là theo một chừng mực nào đó. Những năm gần đây giá lương thực ngày càng rẻ, ngay cả gặp năm mất mùa cũng chẳng có gì đáng ngại, chỉ cần bán vài gánh kén tằm là đủ đổi lấy số bạc mua gạo ăn cho cả gia đình trong một năm. Suy cho cùng, ngày càng nhiều gạo Nam Dương tràn vào Đại Minh, khiến bách tính không còn lo nỗi lo đói kém, gạo Nam Dương giá rẻ đã thay đổi cuộc sống của biết bao người. Ở khía cạnh khác, "cốc tiện thương nông" (lúa rẻ hại nông dân) cũng là điều không thể tránh khỏi, dù sao thì giá thành lúa gạo ở Giang Nam vẫn cao hơn gạo Nam Dương mỗi năm ba vụ. Tuy nhiên, nhờ sự phát triển của nghề phụ mà giá lương thực giảm cũng không ảnh hưởng quá lớn tới đời sống người dân.

Mặc dù lúa rẻ hại nông dân, nhưng đối với tầng lớp thị dân thành thị lại là chuyện tốt. So với giá gạo hơn một lượng năm sáu tiền một thạch vào mười mấy năm trước, thì cái giá rẻ chỉ một lượng một thạch như hiện nay giúp tầng lớp thị dân đang phình to không phải chịu cảnh đói rét vì giá gạo đắt đỏ. Giá lương thực thấp cho phép họ có thêm tiền mua rau xanh, trứng thịt, việc tiêu thụ các loại thực phẩm phụ tăng lên giúp thu nhập của người nông dân được cải thiện.

Thế nhưng, so với nông thôn thì cuộc sống của người dân thành thị không hề dễ dàng, thậm chí có phần vất vả hơn. Nhiều nỗi khổ là vô hình và không được người ta biết đến. Sáng sớm, khi tiếng chuông từ lầu chuông vang lên, thành phố vừa tĩnh lặng suốt một đêm lại thức giấc, bao đời nay vẫn thế.

So với hai mươi năm trước, huyện Côn Sơn hiện nay đã lớn hơn gấp nhiều lần, thậm chí quy mô còn lớn gấp đôi so với thời điểm trước khi quân Thanh thảm sát thành vào năm Hoằng Quang thứ nhất. Nhà cửa ngoài thành san sát nối tiếp nhau, lớp này tiếp lớp kia. Càng ra rìa thành, đặc điểm càng hiện rõ—những ngôi nhà cũ mới đan xen san sát nhau thường vây quanh vài cái ống khói lớn, đó là ống khói từ máy hơi nước của các nhà máy tơ lụa. Cũng như sự mở rộng của hầu hết các thành phố, khu dân cư thường bao quanh nhà máy, lấy nhà máy làm tâm điểm hình thành nên những khu dân cư mới.

Mỗi năm, lượng lớn bách tính đổ về thành thị, thuê trọ quanh các nhà máy. Sự tập trung dân cư khiến nơi đây hình thành nên những khu chợ mới, đồng thời cũng thúc đẩy sự mở rộng của thành phố. Sự bành trướng chóng mặt của đô thị thậm chí khiến người ở rìa thành chẳng còn nghe thấy tiếng chuông từ lầu chuông nữa.

Tuy nhiên, điều này không ảnh hưởng nhiều đến đa số thị dân, bởi lẽ những năm gần đây, không chỉ đồng hồ treo tường mà cả đồng hồ bỏ túi tinh xảo cũng ngày càng rẻ. Người dân thường dựa vào tiếng gà gáy và đồng hồ để nắm bắt thời gian. Đây chính là lý do cuộc sống của họ không thoải mái bằng nông dân, mỗi ngày họ đều phải thức dậy sớm, ăn uống rồi tới nhà máy, cửa tiệm hoặc quán ăn để làm việc.

Không lao động thì không có ăn, trừ ngày cuối tuần đến "Thánh Miếu" được nghỉ một ngày, năm ngày còn lại họ phải làm việc mười hai, mười ba tiếng đồng hồ. So với bách tính nơi thôn dã, cuộc sống của họ vất vả hơn, thậm chí chẳng có mấy tự do. Dẫu sao, trong nhà máy họ phải làm việc hết mình mới kiếm được tiền công, mới nuôi sống được gia đình. Cuộc sống của bình dân thành thị luôn là như vậy, tuy có thu nhập tương đối cao, nhưng so với nông thôn lại thiếu đi vài phần tự tại, thêm vài phần bất đắc dĩ.

Sáng sớm ở thành phố, không còn thấy làn khói bếp màu xanh nhạt bốc lên từ mái nhà muôn nhà vạn hộ. Mấy năm gần đây, bếp than tổ ong phổ biến đã thay thế củi lửa, vừa tiện lợi cho cuộc sống bách tính, nhưng cũng làm mất đi làn khói bếp trên mái nhà. Rất nhanh, trong không khí ngõ phố đã lan tỏa mùi cơm thơm, tất nhiên còn có cả tiếng các bà nội trợ gọi con gọi chồng.

Khi các bà vợ tất bật, những người đàn ông lại tỏ ra khá nhàn nhã. Hứa Vân Quý thong thả đi tới đầu ngõ, lấy một xấp báo trong hộp báo. Dù đã cầm báo nhưng vì từ ngõ về nhà còn phải đi bộ vài phút nên ông vẫn chưa mở báo ra xem.

Báo là để dành lúc ăn sáng mới đọc, đây là thói quen đã hình thành nhiều năm nay. Bản thân thói quen này cũng thể hiện thân phận, bởi lẽ gia đình bình thường sẽ không đặt báo dài hạn, nhiều nhất chỉ thỉnh thoảng mua một tờ.

Hứa Vân Quý bốn mươi lăm tuổi, mất hai mươi năm mới làm được đến chức lĩnh ban của nhà máy tơ lụa, đương nhiên là đọc nổi báo. Tuy vậy, ông vẫn không chọn cách bỏ ra hai văn tiền mỗi ngày để trẻ con trong ngõ mang báo đến tận cửa. Dẫu sao ông còn ba đứa con trai, tiền nào tiết kiệm được thì tiết kiệm. Nhưng lúc này ông cũng không dám quá hào phóng ở một số phương diện, dù sao ông vẫn còn vài cậu con trai.

“Đại Viễn, Nhị Viễn, hai đứa nhanh lên, sao lại không nhanh nhẹn bằng thằng ba thế kia? Đến xã học mà muộn là tiên sinh sẽ đánh thước kẻ đấy...”

Người còn chưa vào sân đã nghe tiếng vợ vọng ra từ trong nhà. Tuy tiếng quát này rất lớn nhưng nghe lại khiến người ta rất an tâm.

Mặc dù thu nhập mỗi tháng lên tới hai mươi sáu lượng bạc, cộng thêm tiền thưởng thì tháng nào cũng phải được ba mươi lượng, nhưng ngôi nhà Hứa Vân Quý ở vẫn là căn nhà gạch cũ kỹ mua từ mười mấy năm trước. Ba gian nhà chính, gian bên trái chia làm hai tầng, ngăn thành bốn phòng để cho ba trai một gái ở. Tuy chỗ ở hơi chật chội, nhưng cuộc sống phải biết tính toán chi li. Bởi lẽ sau khi thằng hai, thằng ba trưởng thành còn phải cưới vợ, mua nhà, những thứ đó đều cần tiền.

Ngay cả khi chúng thi đỗ vào thư viện sau này, học phí của thư viện cũng là một khoản chi tiêu không nhỏ. Những đồng bạc này ông đều phải vắt óc tiết kiệm bằng mọi cách.

Nhưng bà vợ còn phải tiết kiệm cả tiền dưỡng già. Dẫu sao, ông là công nhân, không giống như bách tính ở quê. Bách tính có đất, ông không có. Chỉ cần một ngày không làm việc là không ai cho cơm ăn.

Chẳng lẽ lại cứ kéo chân con cái mãi sao.

“Cha nó, nhà họ Lâm đã định xong hôn sự cho thằng hai rồi.”

Nhìn ông chồng vừa mới ngồi xuống, Hứa Vương thị cố ý vô tình nói.

“Nhị Viễn đã mười bốn rồi, cũng nên định một mối hôn sự cho nó đi. Thằng ba nhà Bình tẩu năm nay cũng vừa đúng mười bốn, hay là để lát nữa tôi tìm Lâm tẩu sang nói chuyện xem sao.”

“Mẹ, con mới mười bốn, định thân còn sớm chán? Nếu nói thì phải nói cho anh cả trước chứ.”

Hứa Nhị Viễn đang cắm cúi húp cháo loãng, miệng lầm bầm không rõ tiếng. Rõ ràng cậu không muốn kết hôn sớm như vậy. Dù cho có chưa có dự định gì nhiều cho tương lai, nhưng ít nhất trong kế hoạch của cậu chưa có chuyện kết hôn.

“Nó là thằng cả, không phải lo. Con là thằng hai, nếu không phải triều đình có luật lệ, nhà nào có con gái từ mười tám đến ba mươi tuổi chưa gả chồng thì mỗi năm phải nộp phạt mười lượng bạc, thì con có muốn cưới cũng chưa chắc có người chịu gả cho con đâu.”

Hứa Vương thị không nhịn được mà than vãn. Nhược điểm của chế độ con trưởng kế thừa là bách tính không muốn gả con gái cho con thứ không nghề nghiệp. Để tránh việc con thứ vì không có tài sản mà không lấy được vợ, triều đình mới đặc biệt ban hành luật này, thậm chí quy định nữ tử chưa tới hai mươi ba tuổi thì không được gả làm thiếp cho người khác, chính là để dùng tiền phạt ép bách tính gả con gái đi sau khi trưởng thành, chứ không để con gái đợi tuổi trong khuê phòng. Tuy nhiên dù là vậy, vẫn có không ít con thứ gặp khó khăn khi lấy vợ.

Cho nên rất nhiều người đều cố gắng định hôn sự cho con cái càng sớm càng tốt, chỉ có như vậy làm cha mẹ mới yên lòng. Nhưng chuyện này lo liệu không hề dễ dàng, dẫu sao cũng là con thứ không nhà không nghiệp.

Hễ có cơ hội, chẳng ai muốn gả con gái nhà mình cho những đứa con thứ này. Nhiều khi chuyện này phải xem vận may. Mà vận may này xem thế nào, thì phải đi lo liệu trước. Làm sớm hơn người khác một chút, bao giờ cũng có thêm vài phần may mắn.

“Ôi chao ôi, mẹ ơi, mẹ lo nhiều quá rồi. Sang năm con tốt nghiệp từ trường học, bất kể là vào nhà máy hay vào thương hiệu, mỗi tháng ít nhất cũng kiếm được năm sáu lượng bạc, đến lúc đó ăn uống không lo, còn lo không có vợ sao? Giờ cái gì cũng chưa có, tìm một người vợ thì tìm được loại nào?”

Ngẩng đầu lên, Hứa Nhị Viễn hỏi người cha đang ngồi ở vị trí chủ tọa vừa húp cháo vừa xem báo.

“Cha, cha nói xem có phải đạo lý này không?”

Thấy thái độ của mẹ rất kiên quyết, cậu muốn tranh thủ sự ủng hộ từ cha. Cậu cảm thấy cha có thể hiểu mình. Dù sao thì bây giờ tuổi của cậu thực sự quá nhỏ.

Hơn nữa cậu còn muốn tiếp tục đi học, muốn tiếp tục vào thư viện. Tất nhiên, đó chỉ là một suy nghĩ của cậu. Ai biết được có thi đỗ hay không. Nhưng tổng không thể vì muốn thành thân mà từ bỏ tất cả được.

“Ừm, đại trượng phu lo gì không có vợ, sự nghiệp vẫn là quan trọng...”

Đáp một câu mà không ngẩng đầu lên, Hứa Vân Quý lại dồn sự chú ý vào tờ báo. Trong mắt ông, vợ mình suy nghĩ về một số chuyện có phần quá sớm, một số việc không thể quá nóng vội. Nhưng ông cũng không tiện phản đối nên đành dồn sự chú ý vào tờ báo.

Giống như nhiều người dân địa phương khi đọc báo, ông đều xem trang hai là tin tức bản địa trước, trang nhất thường để dành xem sau, trên đó ngoài hơn một nửa là quảng cáo ra thì còn là việc lớn quốc gia. Việc lớn quốc gia quá xa vời với người dân bình thường, không thực tế bằng tin tức địa phương. Một số tin tức gần gũi hơn với cuộc sống của họ, đều là những chuyện xảy ra xung quanh mình. Khi tán gẫu với người khác cũng có thể dùng làm câu chuyện.

Đột nhiên, ông đang đọc báo thì tay cầm tờ báo bắt đầu run lên, thần sắc cũng trở nên khác lạ. Có lẽ thấy vẻ khác thường của chồng, Hứa Lâm thị hỏi:

“Chủ nhà, ông làm sao vậy?”

“Bà, bà xem tờ báo này...”

Lời vừa ra khỏi miệng, ông mới nhớ ra vợ mình không biết chữ, bèn nói:

Nói đến đây, ánh mắt Hứa Vân Quý lướt qua vẻ đau khổ:

“Tôi, tôi còn nhớ năm đó cha mẹ, họ, họ đã bị sát hại như thế nào...”

Nước mắt đột nhiên tuôn rơi, Hứa Vân Quý lẩm bẩm:

“Tôi, tôi cứ tưởng mình đã quên rồi, nhưng, nhưng không thể quên được!”

Một câu “không thể quên”, khi được Hứa Vân Quý thốt ra, nước mắt đã không còn kìm nén được nữa mà trào ra. Đã ngấp nghé năm mươi tuổi, ông đột nhiên gào khóc như một đứa trẻ. Bốn anh em đang ăn cơm đều ngơ ngác nhìn cha, không biết làm sao.

Thậm chí đã có rất nhiều người qua đời rồi.

“Năm đó phàm là con người, lại có mấy ai không có những trải nghiệm đầy máu và nước mắt...”

Đau khổ nhắm mắt lại, Cố Viêm Vũ lắc đầu thở dài, sau đó ông bước tới giá sách. Trên giá sách có một xấp bản thảo dày. Từ sau khi từ quan, ngoài việc đi giảng học khắp nơi, ông dành phần lớn thời gian để chuyên tâm viết sách. Ông cũng dựa vào ký ức để ghi lại nhiều tội ác của quân Thanh mà năm xưa mình từng chứng kiến hoặc nghe kể. Những tội ác ấy thật đáng phẫn nộ, có nhiều lúc ông thậm chí không muốn đặt bút viết tiếp, vì những tội ác đó thực sự khó mà dùng chữ viết để ghi lại, ngay cả khi mỗi lần nhớ lại cũng khiến ông bốc hỏa.

“Thực sự nên viết tiếp, nên ghi lại, để người đời sau biết được, khi đó đã xảy ra chuyện gì, để họ biết rằng, chúng ta không chỉ vì mái tóc cái mũ mà thôi...”

Nghĩ đến việc hiện nay không ít người hiểu lầm về kiếp nạn bốn mươi năm trước, Cố Viêm Vũ lẩm bẩm.

“Thực sự cần để họ hiểu rõ...”

Mọi người thực sự cần hiểu, ký ức của mọi người thực sự cần được nhắc nhở. Và các báo đưa tin đã một lần nữa thực sự đánh thức ký ức bị chôn vùi. Ký ức bốn mươi năm trước khi Mãn Thanh nhập quan lại được khơi dậy, những người vốn không muốn nhắc lại chuyện cũ đều cầm bút, mô tả lại trải nghiệm của mình trên giấy. Ngay cả những người không biết chữ cũng kể lại trải nghiệm của bản thân cho con trai, cháu trai, để họ viết thay, rồi dán tem gửi tới tòa soạn báo.

Lâm Cường, người đưa thư, một lần nữa bị choáng ngợp bởi hàng chục bao thư trước mắt. Anh lấy một nắm thư ra hỏi:

“Đều gửi tới tờ ‘Công Nghị Báo’ sao?”

Mấy ngày nay đã đưa tới bao nhiêu thư rồi?

Không mười vạn cũng vài vạn phong!

Thế mà những lá thư này vẫn không ngừng đổ về tòa soạn. Không còn nghi ngờ gì nữa, trong những lá thư này chắc chắn ghi chép lại những câu chuyện khiến người ta căm phẫn, khiến người ta không kìm được nước mắt. Cầm những lá thư này, Lâm Cường chỉ cảm thấy những lá thư mỏng manh sao mà nặng nề, nặng nề đến mức khiến anh không thở nổi.

“Đều gửi đến ‘Công Nghị Báo’, mới một ngày đã gửi tới cả vạn phong, sắp tới chắc chắn còn nhiều hơn nữa!”

Đặt túi thư lên xe ngựa, đồng nghiệp giận dữ chửi rủa:

“Lũ Kiến Nô đáng chết...”

Anh ta tức giận như vậy không phải vì lý do gì khác, mà là vì những tin tức trên báo. Mỗi ngày, các tòa soạn báo đều chọn ra một lá thư gửi đến để đăng trên báo. Nội dung không nghi ngờ gì nữa, hoặc là tội ác của Kiến Nô, hoặc là tại sao mọi người phải kháng cự.

Khi hàng vạn lá thư được gửi tới tòa soạn, những người trong tòa soạn không hề ngạc nhiên về số lượng thư, mà chỉ tập trung chọn lọc những lá thư xứng đáng nhất để đăng. Thế nhưng, đọc những lá thư đó luôn khiến họ rơi vào trạng thái phẫn nộ, ngay cả khi đã qua nửa tháng, họ vẫn không thể thích nghi với tất cả những điều này.

Trong tòa soạn vắng lặng. Vương Thụ Nhân, tổng biên tập, đẩy cặp kính trên sống mũi, sau đó ánh mắt hướng về phía xa xăm, hồi lâu sau mới nói:

“... Mới bốn mươi năm thôi!”

Sau tiếng cảm thán đó, Vương Thụ Nhân lại tiếp tục nói:

“Mới bốn mươi năm, mà người trong thiên hạ đã không còn nhớ rõ, năm xưa bạn bè, người thân của chúng ta kháng cự Kiến Nô là vì cái gì nữa rồi.”

Dù rằng trong số thân bằng quyến thuộc của họ có không ít người chọn cách đầu hàng, nhưng nhiều người hơn nữa đã chết dưới lưỡi đao của Mãn Thanh.

“Có người nói, trước khi có lệnh cạo đầu, chúng ta đều đã đầu hàng, đến sau khi lệnh cạo đầu ban hành, mọi người mới biết kháng cự, thật là hoang đường cực độ. Chẳng lẽ trước khi có lệnh cạo đầu, thiên hạ không từng phản kháng sao? Cạo đầu đổi phục chỉ là kích động nỗi phẫn nộ của thiên hạ, trước đó, rất nhiều người vẫn chưa phân biệt rõ thế nào là “vong quốc”, thế nào là “vong thiên hạ”...”

“Đúng vậy, khi quân Thanh nhập quan, không chỉ bách tính bình thường không biết thế nào là “vong thiên hạ”, mà ngay cả giới sĩ lâm cũng có không ít người tưởng rằng, chẳng qua chỉ là đổi triều đại mà thôi.”

Trương Du Bách lắc đầu thở dài.

“Có vong quốc, có vong thiên hạ. Vong quốc với vong thiên hạ phân biệt thế nào? Rằng: Dễ họ đổi hiệu, gọi là vong quốc. Nhân nghĩa nghẽn tắc, đến mức dùng thú ăn thịt người, người sắp ăn thịt lẫn nhau, gọi là vong thiên hạ.”

Dẫn lại mô tả của Cố Viêm Vũ về “vong thiên hạ” trong “Nhật Tri Lục - Quyển mười ba - Chính thủy”, ông lại nói tiếp:

“Biết bảo tồn thiên hạ rồi mới biết bảo tồn quốc gia. Kẻ bảo quốc, là quân là thần của nó, là hạng ăn thịt (kẻ làm quan) mưu tính; bảo thiên hạ, kẻ thất phu thấp hèn cũng có trách nhiệm vậy.”

Một tiếng thở dài, Trương Du Bách nhìn những xấp thư dày trên bàn, than rằng:

“Tôi sinh năm Sùng Trinh thứ mười lăm, khi Giáp Thân lục trầm, tôi vẫn còn nhỏ không biết gì. Thuở thiếu thời tuy nghe tiếng quân Mãn Châu bạo ngược, nhưng cũng chỉ đến thế mà thôi. Mới qua bốn mươi năm, nếu không có người nhắc lại, chỉ e là những thứ này tôi sẽ quên sạch sành sanh, và cũng chẳng đời nào đi kể lại cho con cháu. Tôi còn thế, huống chi là những thiếu niên sinh sau thời Hưng Càn? Từng thế hệ người, cuối cùng rồi cũng sẽ quên đi. Đến cuối cùng, thậm chí vài mươi năm nữa, có lẽ sẽ có người minh oan cho “tiết thần” của Mãn Thanh, bởi vì...”

Ngẩng đầu nhìn tổng biên tập, Trương Du Bách vẻ mặt nghiêm nghị nói:

“Bởi vì, mọi người đều sẽ quên hết! Họ quên đi tội ác của quân Mãn Châu, cũng quên đi việc tổ tiên năm xưa đã dùng sinh mạng để xua đuổi thát lỗ như thế nào, tất nhiên cũng quên đi những trải nghiệm đau thương trên thân mình tổ tiên. Một số người trong số họ thậm chí còn cảm thán khôn nguôi về cái gọi là lòng trung trinh đơn độc của “tiết thần nghĩa sĩ” Mãn Thanh, cũng giống như đối với Đại Minh ta, năm xưa chẳng phải cũng có kẻ sĩ lập bia truyền danh cho tôi thần Mông Nguyên đó sao?”

Vừa nói, ông vừa lắc đầu:

“Họ làm vậy là vì sao? Không phải vì những kẻ đó là người trong giới sĩ lâm nên cần bảo tồn danh dự cho họ, mà là vì quên lãng. Họ quên đi trải nghiệm đau thương của tổ tiên, quên đi sự gian nan trong kháng tranh, quên đi những điều này thì đương nhiên chỉ nhìn thấy lòng trung trinh đơn độc của những kẻ được gọi là “tiết thần” đó mà thôi...”