Xe ngựa lớn hơn!

Xe ngựa có thể lớn đến nhường nào?

Thời Minh, xe ngựa Trung Quốc vốn không lớn, cái gọi là "đại xa" chỉ chở được hai ngàn cân hàng. Loại xe hai bánh đó không phù hợp để quân đội sử dụng. Cho nên, sau khi định cư tại Giang Bắc, Chu Minh Trung liền học hỏi thiết kế xe mui trần (wagon) miền Tây phát minh vào thế kỷ 18 để chế tạo một loại xe ngựa cỡ lớn. Loại xe này dài 5.5 tầm (một tầm khoảng 1 mét), rộng 3.3 tầm, cao 1.2 tầm, nó có thể chở 10000 cân hàng hóa. Trên nóc xe có một tấm bạt trắng, có thể chống chọi với thời tiết khắc nghiệt. Khung xe và hệ thống treo tuy được làm từ gỗ cứng, nhưng bánh xe gỗ bọc sắt lại bền bỉ hơn nhiều.

Sau khi xưởng quân giới tại Giang Bắc chế tạo ra loại xe bốn bánh cỡ lớn này, nó được quân đội vô cùng hoan nghênh. Nó vừa có thể dùng để vận chuyển quân nhu, cũng có thể chở binh sĩ; nếu chẳng may gặp phải tập kích, cũng có thể dựa vào những chiếc xe này làm trận địa phòng thủ. Gần như chỉ sau một đêm, nó đã đào thải các loại xe ngựa cũ, bất kể là trong quân đội hay dân gian đều như vậy. Trong suốt hai năm qua, loại xe bốn ngựa kéo cỡ lớn này còn theo chân Trung Nghĩa quân mở rộng ra khắp cả nước.

Mặc dù sức chở của loại xe ngựa bốn bánh lớn này rất cao, nhưng vẫn chưa thể thỏa mãn nhu cầu trong một vài trường hợp đặc biệt.

"Mỏ than Liệt Sơn..."

Sau khi bước vào xưởng xe ngựa, Chu Minh Trung vừa đi vừa nói với Trương Hoàng Ngôn:

"Hoàng thất chiếm 65% cổ phần, nhưng từ mỏ than Liệt Sơn đến bến tàu có hơn sáu mươi dặm. Trước nay vẫn dùng xe ngựa lớn vận chuyển, mỗi tấn than tốn thêm năm phân bạc phí vận chuyển, tính ra cứ mười dặm một phân, một ngàn dặm là mười lượng, năm ngàn dặm là năm mươi lượng. Tất nhiên, thực tế chắc chắn sẽ còn gấp đôi trở lên, dù sao thì việc vận chuyển đường dài xe cộ hư hao nhiều hơn, cộng thêm tiền công nhân viên, phí vận chuyển hẳn không dưới một trăm lượng, thậm chí có thể còn nhiều hơn chút nữa. Cho nên, theo ước tính của trẫm, vận chuyển vật tư tới Tây Vực, mỗi tấn phí vận chuyển hẳn nằm trong khoảng từ 100 đến 150 lượng. Nếu chúng ta phái mười vạn đại quân, vật tư cần thiết cho một năm tác chiến sẽ không dưới 10 vạn tấn, chỉ riêng phí vận chuyển đã cần tới hơn 1000 vạn lượng. Nếu kéo dài ba năm, năm năm, đến lúc đó chính là bốn năm ngàn vạn lượng bạc..."

Thấy Trương Hoàng Ngôn muốn lên tiếng, Chu Minh Trung liền giơ tay ngăn lại, rồi nói:

"Tây Vực nhất định phải đánh hạ, hơn nữa, số bạc tịch thu được ở Thẩm Dương chính là quân phí dùng để truy kích Mãn Thanh. Hai năm nay, chỉ riêng tiền lãi thôi đã có mấy ngàn vạn lượng, bạc thì đủ thật! Nhưng cái giá phải trả..."

Lắc đầu, giọng điệu Chu Minh Trung tỏ ra hơi trầm buồn.

"...quá lớn!"

"Bệ hạ, đến lúc đó e là không cần tới mười vạn, có lẽ chỉ cần năm sáu vạn quan quân là đủ để bình định giặc giã."

Trương Hoàng Ngôn chỉ nghĩ Bệ hạ cảm thấy chi phí quá lớn, biết không thể ngăn cản Bệ hạ xuất binh Tây Vực, ông liền tìm cách thu nhỏ quy mô viễn chinh.

"Quả thực không cần đến mười vạn, năm sáu vạn là đủ..."

Gật đầu, Chu Minh Trung nhìn những chiếc xe ngựa trong sân, rồi thở dài nói:

"Thế nhưng một tấn tốn một trăm lượng phí vận chuyển, trẫm nghĩ đến là đau lòng. Đau lòng không phải vì điều gì khác, mà bởi vì một trăm lượng này đổ xuống sông xuống biển rồi!"

Đổ xuống sông xuống biển rồi!

Sở dĩ nói vậy là bởi những phí vận chuyển này không hề nhìn thấy bất kỳ hồi báo thực tế nào.

"Mặc dù phí vận chuyển là tất yếu, nhưng ở một mức độ nào đó thì chính là lãng phí. Làm thế nào để giảm bớt lãng phí, vấn đề này, bắt buộc phải cân nhắc..."

Khi đang nói chuyện, Chu Minh Trung đã tới sân sau của xưởng xe ngựa. Xưởng xe ngựa "Bôn Trì" này từng là xưởng quân giới của quan phủ, chuyên sản xuất xe ngựa, năm ngoái cùng với một số xưởng quân giới khác bị bán đấu giá. Hiện tại, dù xưởng xe ngựa này là một trong những nhà cung cấp xe ngựa quan trọng nhất của quân Minh, nhưng nó đã thuộc về tư nhân. Cổ đông của nó bao gồm cả huân quý lẫn quan lại, sĩ thân bình thường. Tất nhiên, hoàng gia không chiếm cổ phần, đối với xe ngựa... Chu Minh Trung còn chẳng buồn coi trọng.

"Thực ra, việc này quay trở lại câu chuyện ban đầu, chính là chuyện vận chuyển than đá từ mỏ than Liệt Sơn. Bất kể là chi phí vận chuyển hay nhu cầu vận chuyển, xe ngựa lớn đều không thể đáp ứng được. Cho nên, Bình phi... nàng ấy xuất thân thương gia, mấy năm nay vẫn luôn là nàng phụ trách quản lý hoàng sản,"

Vốn là bậc đế vương trong thời đại này, Chu Minh Trung cũng có tam cung lục viện của mình, ông cười nói:

"Vì chuyện này, từ trước năm nàng ấy cứ luôn than phiền với trẫm, nào là vận chuyển hạn chế sản lượng, nào là mỗi khi trời mưa thì việc vận chuyển bất tiện thế nào, nào là ngựa bị tổn hao ra sao, tóm lại đều là những lời như vậy. Cho nên, trẫm liền nghĩ cho nàng một ý tưởng... Nào, khanh xem."

Bước vào bãi đỗ xe phía sau, Chu Minh Trung chỉ tay vào một hàng xe nhỏ được xếp ngay ngắn.

"Chính là loại xe này, rất nhanh mỏ than Liệt Sơn sẽ dùng loại xe này thay thế xe ngựa lớn để chở than."

"Cái gì?"

Ngạc nhiên nhìn hàng xe rộng không quá ba thước, dài sáu thước, cao khoảng năm thước, Trương Hoàng Ngôn khó hiểu hỏi:

"Nó ư? Nó có thể chở nhiều hàng hơn xe ngựa lớn sao?"

Chiếc xe này thực sự quá nhỏ, đừng nói là Trương Hoàng Ngôn, ngay cả Tiền Lỗi - người chưa từng hoài nghi Bệ hạ bao giờ - cũng cảm thấy nghi hoặc. Hắn tự hỏi liệu xe ngựa này có thể chở được nhiều hàng đến vậy hay không.

"Bệ hạ, sao bánh xe của nó lại nhỏ như vậy?"

Cố Viêm Vũ chỉ vào bánh xe nhỏ mà nói. Tiền Lỗi cũng nhìn về phía bánh xe, quan sát cẩn thận một hồi, hắn mới phát hiện loại bánh xe này dường như được đúc bằng sắt, không phải bánh xe gỗ. Hơn nữa... đột nhiên, Tiền Lỗi như phát hiện ra điểm gì khác biệt. Hắn quan sát kỹ hơn, khi ngẩng đầu lên, thấy trên mặt Cố Viêm Vũ cũng lộ vẻ kinh ngạc.

"Bệ hạ, tại sao nó lại dừng trên..."

"Trên... đường ray sắt?"

Do dự một chút, Cố Viêm Vũ và Tiền Lỗi gần như cùng lúc thốt ra câu hỏi này, chỉ là khi Cố Viêm Vũ còn đang do dự, thì Tiền Lỗi đã nói trước hai chữ "đường ray sắt".

"Bởi vì nó chạy trên đường sắt, đương nhiên phải dừng trên đường ray rồi!"

"Cái gì? Đường sắt?"

Trương Hoàng Ngôn, Cố Viêm Vũ cùng Tiền Lỗi đồng loạt mở to mắt, lập tức thất thanh hỏi:

"Đường sắt? Chẳng lẽ là dùng sắt để xây đường?"

"Nên nói là dùng đường ray sắt để xây đường, tự nhiên chính là đường sắt rồi!"

Đường sắt!

Ở một không gian khác, ai là người phát minh ra đường sắt?

Chuyện này đã không thể khảo chứng. Thế nhưng, con đường dùng để chở hàng đã trải qua nhiều lần biến đổi, từ những con đường ray gỗ được sử dụng rộng rãi trong các lâm trường Bắc Mỹ vào giữa và cuối thế kỷ 19, đến con đường ray tấm được sử dụng rộng rãi trong các mỏ than tại Anh vào thế kỷ 18, rồi mới tới đường ray sắt. Chu Minh Trung không rõ quá trình diễn biến đó mất bao lâu, nhưng khi phi tần của mình than phiền về vấn đề chở than, ông liền lập tức nghĩ đến đường sắt. Tất nhiên, đường sắt này không giống với đường sắt của hậu thế.

"Làn đường chở than dùng tại mỏ than Liệt Sơn không phải dùng ngựa kéo, mà là dùng sức người đẩy. Sở dĩ dùng sức người, là vì những ngày mưa gió, con người có thể mặc áo mưa bằng vải dầu, còn ngựa thì không được. So với người, ngựa yếu ớt hơn nhiều, cho nên làn đường chở than rộng 2 thước mới dùng sức người để đẩy."

Dùng sức người đẩy xe chở than trong hầm mỏ là điều vô cùng phổ biến vào thế kỷ 19, dù là trong đường hầm hay trong khu vực khai thác, đều rất thường thấy. Ở nhiều mỏ than nhỏ địa phương tại Trung Quốc, thậm chí cho đến tận thế kỷ 21 vẫn còn sử dụng sức người để đẩy xe mỏ, tuy nhiên đều gói gọn trong phạm vi hầm mỏ.

"Nhưng cách dùng sức người đẩy xe chở than như thế này không phù hợp với đường sắt thực sự..."

Tất cả mọi người đều vô cùng tò mò. Không chỉ Trương Hoàng Ngôn, Cố Viêm Vũ, Tiền Lỗi, Chu Đại Hàm, Ngô Hữu Tài cùng các quan lại trong triều luôn đổ dồn ánh mắt về phía tấm lều có buộc hoa kia, mà ngay cả các thầy trò thư viện Thanh Hà cũng tò mò nhìn ngó. Hôm nay, không chỉ các quan lại trong triều tới, mà ngay cả Sơn trưởng thư viện là Chu Chi Du cùng Hoàng Tông Hi, Vương Phu Chi cũng đã tới đây.

Khác với việc sùng bái Lý học thời cũ, triều đại mới sùng bái "Thực học". Mà Chu Chi Du không chỉ là Sơn trưởng thư viện Thanh Hà, ông còn là Đế sư – là thầy của Bệ hạ, đây cũng là một trong những lý do Bệ hạ sùng bái Thực học. Tất nhiên, quan trọng hơn là sự phổ biến của "Thực học" không phải chuyện một sớm một chiều. Trương Cư Chính, Hải Thụy, Tiêu Hoằng, Từ Quang Khải... đều là những đại diện tiêu biểu của phái Thực học. Họ là những người theo "Vương Bá tịnh dụng", cũng có thể gọi là phái "Nghĩa lợi tịnh hành". Phái này phục hưng học thuyết chư tử thời Tiên Tần, ca ngợi Quản Tử, Hàn Tử, Lão Tử, Trang Tử, Mặc Tử..., đặc biệt là tiếp thu học thuyết "công lợi" của Quản Trọng, Thương Ưởng, không hề kiêng dè việc nói đến "phú cường", lấy "phú quốc cường binh" làm mục tiêu tối thượng.

Thứ mà Thực học muốn gạt bỏ chính là hai lối học của Lý học, tức "Bát cổ chi tập" (thói quen bát cổ) và "Đạo học chi tập" (thói quen đạo học). Đây cũng là mục tiêu mà các bậc đại gia Thực học đời Minh cùng lên án, thường gọi là "Tục học" để phân biệt với "Thực học" mà họ đề xướng. Họ chú trọng "thực dụng", đề xướng "thực học", "thực hành", "thực chính", chủ trương "thực tâm" đảm đương công việc. Họ vứt bỏ những thói hư tật xấu đàm luận suông vô căn cứ của các nhà đạo học, chú ý nhiều hơn đến những việc liên quan đến quốc kế dân sinh như ruộng đồng, thủy lợi, sông ngòi, phép muối, thiên văn, địa lý, v.v. Họ chủ trương thực tiễn, chủ trương khoa học, thậm chí chủ trương kết hợp Trung - Tây.

Đây cũng là lý do Chu Minh Trung chọn "Thực học". Trong lịch sử, làn sóng Thực học bắt đầu từ thời Gia Tĩnh đời Minh, ở một mức độ nào đó, tương đương với "Phong trào Phục hưng" của Trung Quốc. Trào lưu tư tưởng Thực học với đặc trưng chính là "kinh thế trí dụng", đề xướng "thực học" này đã tấn công vào sự thiền hóa của Lý học và Tâm học, chấm dứt thời kỳ thống trị lâu dài của Tống Minh Lý học.

Chỉ tiếc là cuộc Phục hưng này đã bị hủy hoại hoàn toàn bởi sự xâm lược của Mãn Thanh. Những nhà tư tưởng Thực học đó, kẻ thì khởi nghĩa kháng Thanh, chết trên chiến trường, kẻ thì tuẫn quốc, kẻ thì lưu vong hải ngoại, hoặc quy ẩn sơn lâm. Còn thứ Lý học vốn đã suy tàn, lại nhờ vào sự xâm lược của Mãn Thanh mà được nối dài mạng sống, cuối cùng, thứ Lý học bị các nhà tư tưởng Thực học gọi là "Lầm lỡ nhân tài, làm hỏng việc thiên hạ, chính là học thuyết của người Tống" lại trở thành cái gọi là "chính tông Nho gia". Lịch sử luôn trêu đùa thế nhân như vậy.

Nhưng hiện tại, thư viện Thanh Hà đã trở thành đại bản doanh của Thực học. Với sự ủng hộ của đích thân Chu Minh Trung, học trò tốt nghiệp từ thư viện Thanh Hà đã đi vào mọi mặt của Đại Minh. Trong các thư viện tại Đại Minh, Thực học đã trở thành dòng chủ lưu tuyệt đối. Còn về Lý học... "Lầm lỡ nhân tài, làm hỏng việc thiên hạ, chính là học thuyết của người Tống", đương nhiên đã bị phủ định hoàn toàn.

Hôm nay, sở dĩ có nhiều người tụ tập tại đây như vậy, bởi vì đối với Đại Minh mà nói, đây là một ngày trọng đại, ít nhất là đối với bản thân Hoàng đế, đây là một ngày trọng đại, tất nhiên, đối với thư viện Thanh Hà mà nói cũng như vậy.

"Thuấn Thủy huynh, huynh xem, thế điệt cũng tới rồi!"

Hoàng Tông Hi gật đầu nhẹ về phía Chu Đại Hàm cách đó không xa.

"Nó là Các phụ, Bệ hạ và bách quan đều tới, không thể không tới."

Chu Chi Du mỉm cười nhẹ. Có lẽ cả đời ông không ra làm quan, nhưng con trai lại có thể làm tới chức Các phụ, đã khiến ông thấy khá an ủi rồi.

Tuy nhiên, khi nhìn thấy người con trai khác trong đám đông là Chu Đại Dũng, thần sắc ông vẫn hơi không tự nhiên lắm. Chuyện đã qua nhiều năm như vậy rồi, cũng không cách nào thay đổi.

Nhận ra sự thay đổi sắc mặt của Chu Chi Du, nhìn theo ánh mắt ông, thấy Chu Đại Dũng đang trò chuyện vui vẻ với các quan lại, Hoàng Tông Hi đương nhiên hiểu rõ tại sao sắc mặt vị hiền huynh này lại không được tự nhiên. Dù sao thì Chu Đại Dũng từng có hành động đi thi khoa cử của Mãn Thanh, đối với Chu Chi Du mà nói, đây là vết nhơ vĩnh viễn không thể gột rửa.

"Thuấn Thủy huynh, hôm nay đối với Thanh Hà thư viện ta mà nói, quả là một ngày trọng đại."

Hoàng Tông Hi không nhúng tay vào chuyện cha con Chu Chi Du, mà chuyển chủ đề sang sự việc trước mắt. Ông nhìn về phía vật thể bị tấm vải đỏ che phủ ở phía sau lều hoa, khi nhìn thấy Trương Anh ở bên cạnh, cố ý nói:

"Trương Đôn Phục, cậu ta là người của công học khoa, hiện đang ở bộ Công, cũng coi là học đi đôi với hành. Nghe nói, sai sự này là do cậu ta phụ trách?"

Tuy triều đại mới đã hai năm không mở khoa cử, nhưng triều đại mới vẫn bổ sung hàng ngàn quan lại. Những quan lại này tất nhiên không phải là những Tiến sĩ tiền triều được đặc chỉ triệu tới, phần lớn trong số đó đều là học trò tốt nghiệp từ thư viện Thanh Hà. Chính vì lẽ đó, thư viện Thanh Hà mới được các học trò săn đón, năm nay lại thi đỗ thêm ba ngàn tân sinh. Những gì họ học trong thư viện không giới hạn ở bài vở thánh hiền, dù sao "thực lý thực học, học đi đôi với hành" là tín điều của thư viện. Trong thư viện đã lần lượt thiết lập các môn như Pháp học, Toán học, Y học, Công học, Thuyền học..., triển khai giáo dục khoa học. Đây cũng là đặc điểm của thư viện Thanh Hà. Tất nhiên, hiện tại các thư viện khác trong nước, chịu ảnh hưởng của thư viện Thanh Hà, cũng lần lượt mở các môn học này.

Chỉ là, hiện tại những người tốt nghiệp từ thư viện Thanh Hà vẫn đang độc chiếm quan trường, sáu phần mười quan lại trẻ trong quan trường đều tốt nghiệp từ thư viện Thanh Hà, bốn phần còn lại xuất thân từ các trường chuyên môn khác.

"Cậu ta cùng với các sư đệ đồng môn làm, việc này là hoàng sai."

Chu Chi Du không hề giấu giếm, nói thẳng ra điểm khác biệt của sự việc này.

"Việc này nếu thành, Thanh Hà thư viện ta tất sẽ lưu danh thiên cổ!"

Thế nhân đều thích danh tiếng!

Chu Chi Du cũng không ngoại lệ. Sở dĩ ông dồn hết tâm trí vào thư viện, vừa là muốn nhân lúc Bệ hạ đang đề xướng Thực học, một nửa quan lại trong triều chủ trương Thực học, mà phổ biến Thực học ra cả nước. Cũng là vì danh tiếng cá nhân, mà ông đã sớm gắn liền với thư viện. Cũng chính vì vậy, ông mới tỏ ra coi trọng như vậy.

"Dù sao, việc này là việc thiện công đức thiên thu!"

Sau khi nói ra những lời này, Chu Chi Du càng nhìn chằm chằm vào đường ray kéo dài từ trong lều hoa ra, thần sắc tỏ ra vô cùng kích động.

"Vật này khi đại hành thiên hạ, tất sẽ là ngày thiên hạ đại biến!"