“Phiên vương không tội, cớ sao phải lưu đày vạn dặm.”

Thậm chí còn chưa đợi chỉ dụ phong phiên cho Quế Vương tại Tuyên Nam được ban ra từ triều đình, phía các tòa soạn báo tin tức linh thông đã cho đăng tải tin tức này. Nhất thời các loại tranh luận không dứt, mà một câu "Phiên vương không tội, cớ sao phải lưu đày vạn dặm" dường như mang ý tứ hoàng gia hà khắc với tông phiên. Tuy nhiên, đây chung quy cũng là việc nội bộ của hoàng gia, tuy có tranh luận nhưng ảnh hưởng cũng không lớn.

Ngay lúc trên báo chí đang tranh luận về câu "Phiên vương không tội, cớ sao phải lưu đày vạn dặm" ấy, vị hoàng đế là Chu Minh Trung đã rời kinh sư, bắt đầu chuyến tuần thị công vụ sông ngòi dọc theo Hoàng Hà. Dẫu sao hiện tại Trung Đô cũng nằm ngay bên bờ Hoàng Hà, nên triều đình mới cực kỳ coi trọng việc trị thủy. Bởi lẽ Hoàng Hà đã lâu năm không được tu sửa, nên lúc này bên bờ Hoàng Hà, đặc biệt là bờ bắc, luôn có thể thấy những dân phu đang bận rộn tu sửa đê đập.

Khi đi qua một đoạn sông, biết được Hà vụ Tổng đốc Phan Minh Lễ đang ở trên công trường, Chu Minh Trung liền sai người truyền ông ta đến trên thuyền.

Biết được bệ hạ tuần thị việc trị thủy, thân là Hà vụ Tổng đốc, Phan Minh Lễ lập tức rời khỏi thuyền của mình, đến cầu kiến trên chiếc thuyền nhiều mái chèo mà hoàng đế đang ngồi. Mặc dù là sai người truyền ông đến, nhưng lúc ông lên thuyền, Chu Minh Trung vẫn đang cúi đầu phê duyệt văn thư. Thấy ông bước vào, ngài chỉ ngẩng đầu lên một chút rồi nói:

“Miễn lễ, ngồi đi.”

Rồi lại tiếp tục viết.

Phan Minh Lễ chỉ dám ngồi nửa cái mông trên ghế tròn, rồi cứ đợi bệ hạ viết xong, mới cẩn trọng nói:

“Thần không biết thánh giá tuần thị công trình sông ngòi, không kịp tiếp giá, xin bệ hạ thứ tội.”

Nhìn Phan Minh Lễ một cái, Chu Minh Trung nói:

“Thân là Hà vụ Tổng đốc, đương nhiên việc trị thủy là ưu tiên hàng đầu, còn chuyện đón đưa xã giao tầm thường, không cần phải phân tâm!”

Tằng tổ phụ của Phan Minh Lễ là chuyên gia thủy lợi nổi tiếng thời Minh - Phan Quý Thuấn, bốn lần giữ chức Tổng lý Hà đạo, chủ trì trị lý Hoàng Hà và kênh đào. Trong quá trình trị hà, Phan Quý Thuấn đã tổng kết nhận thức của tiền nhân về mối quan hệ giữa nước và cát của Hoàng Hà, đề xuất phương châm trị hà "thúc thủy công sa", có ảnh hưởng quan trọng tới việc trị hà của hậu thế. Gia tộc họ Phan cũng có truyền thống học thuật về trị thủy, chính vì lẽ đó, trong việc lựa chọn nhân tuyển Hà vụ Tổng đốc, cuối cùng Chu Minh Trung đã chọn ông đảm đương chức vụ này.

“Hiện tại việc xây dựng Bắc Hà đạo thế nào rồi?”

“Bắc Hà đạo” mà Chu Minh Trung nhắc tới, chính là việc tận dụng cố đạo của Hoàng Hà thời Bắc Tống trong địa phận Bắc Trực Lệ để cho Hoàng Hà cải đạo chảy về hướng bắc.

Cải đạo Hoàng Hà chảy về phía bắc, đây là mấu chốt để trị Hoàng Hà và trị Hoài Hà. Kể từ khi Hoàng Hà đoạt Hoài Hà vào thời Nam Tống, dòng chảy chuyển từ bắc sang nam, cho đến sau khi Phan Quý Thuấn trị hà, đê phía nam Hoàng Hà được gia cố, dập tắt nguy cơ Hoàng Hà vỡ đê về phía nam, từ đó khiến dòng chảy Hoàng Hà trở nên tương đối ổn định. Nhưng điều này không phù hợp với nhu cầu của Đại Minh hiện nay, nên hai năm trước, triều đình mới quyết định tận dụng cố đạo Hoàng Hà thời Bắc Tống, để Hoàng Hà cải đạo chảy về hướng bắc.

“Bệ hạ, cố đạo Hoàng Hà ở Bắc Trực Lệ tuy đã hoang phế mấy trăm năm, đại đa số các đoạn sông chỉ còn lại một đống cát bùn. Mặc dù sau khi đào vét nhân tạo có thể khôi phục như cũ, nhưng làm như vậy khối lượng công trình vô cùng lớn, dự kiến cần ít nhất mười năm mới có thể hoàn thành việc đào vét lòng sông.”

Mười năm!

Lặng lẽ gật đầu, Chu Minh Trung nói:

“Mười năm... dùng mười năm để đổi lấy vĩnh viễn không còn lo âu, cũng rất đáng giá. Một khi Hoàng Hà cải đạo trở về cố đạo thời Bắc Tống, chảy từ Huỳnh Dương về phía bắc ra biển, thì áp lực của Hoài Hà có thể giảm bớt.”

Sở dĩ trị lý Hoàng Hà là để giải quyết vấn đề của Hoài Hà. Hiện nay Hoài Hà nằm trong phạm vi Kinh Kỳ đạo, liên quan đến sự an nguy của kinh sư, đương nhiên không thể giống như thời Minh trị lý Hoàng Hà mà chỉ nghĩ đến "bảo tào", "bảo vận". Hiện tại đối với Đại Minh mà nói, mấu chốt nhất là khôi phục hệ thống sông ngòi Hoài Hà.

“Hoàng Hà đoạt Hoài đoạt Tứ đổ ra biển, đã làm nghẽn dòng chảy ra biển của hạ lưu Hoài Hà, khiến lũ lụt hai bên bờ Hoài Hà không thể thoát nước thông suốt, tràn lan khắp nơi, đây cũng là nguyên nhân căn bản khiến hai bên bờ Hoài Hà liên miên hạn hán, lụt lội. Hoàng Hà xâm chiếm dòng chảy ra biển của Hoài Hà, khiến hệ thống sông Hoài vốn đã định hình xuất hiện rối loạn, từ đó dẫn đến thiên tai thường xuyên xảy ra, hoặc lụt hoặc hạn. Hiện nay tuy nói một phần lòng sông hạ lưu Hoài Hà đã bị nâng cao, khiến tiên tổ năm xưa phải "súc thanh xoát hồn", Hoài Hà hàm lượng cát ít, nước trong, để tăng cường lực lượng xối cát, tiên tổ lại cho gia cố, đắp cao đê Cao Gia Yển, ngăn nước Hoài lại tại Hồng Trạch hồ, nâng cao mực nước hồ Hồng Trạch, khiến nước trong có thể thuận lợi chảy vào sông, mượn sức mạnh của nước trong để xối rửa nước vàng đục ngầu. Nghĩ rằng như vậy lòng sông phía dưới Thanh Khẩu sẽ thông thoáng hơn. Thế nhưng công trình này hiệu quả không lớn, vì nước Hoài Hà ít, không địch lại Hoàng Hà, nước trong rất khó thuận lợi chảy vào sông. Nhưng một khi Hoàng Hà trở về cố đạo phương bắc, không còn nước Hoàng Hà bổ sung, "súc thanh xoát hồn" tự nhiên cũng sẽ phát huy tác dụng, lâu dần, tùy cơ thả nước xối rửa lòng sông, dòng chảy Hoài Hà chắc hẳn có thể khôi phục dáng vẻ thuở trước, như vậy lưu vực Hoài Hà tự nhiên có thể khôi phục...”

Nghe những lời của bệ hạ, mặc dù đối với lý thuyết trị hà "Hoàng Hoài các phục kỳ đạo" này của bệ hạ, ông đã nghiên cứu vô số lần, nhưng Phan Minh Lễ vẫn kinh ngạc trước phương lược trị hà của bệ hạ. Thực ra nói trắng ra, lý thuyết trị hà này chính là áp dụng một lượng can thiệp nhân tạo nhất định, sau đó mượn sức mạnh của tự nhiên để khôi phục lại dáng vẻ cũ của hai dòng sông Hoàng và Hoài.

“Nguyên nhân căn bản khiến Hoài Hà gây họa là cửa biển bị Hoàng Hà đoạt mất, chỉ cần khôi phục cửa biển của nó, vấn đề tự nhiên cũng sẽ được giải quyết dễ dàng. Còn về Hoàng Hà...”

Trầm ngâm một lát, Chu Minh Trung có chút bất đắc dĩ nói.

“Căn nguyên của vấn đề nằm ở cát sông, mà đại đa số cát của Hoàng Hà đều đến từ Thiểm Bắc. Kể từ khi thời Tần Hán khai khẩn đất đai ở vùng Thiểm Bắc, chặt sạch núi rừng, biến thảo nguyên thành đất canh tác, Hoàng Hà đã không thể đảo ngược mà trở thành một con sông bùn. Cho nên, gốc rễ của việc trị Hoàng Hà vẫn là trị cát, mà gốc rễ của trị cát chính là Thiểm Bắc. Nơi đó vốn dĩ cằn cỗi không thích hợp canh tác, đợi sau khi Thiểm Tây thu phục, trẫm có kế hoạch giải thể các phủ huyện ở Thiểm Bắc, di dân đến Đông Bắc hoặc Tứ Xuyên vân vân, phong tỏa hoàn toàn Thiểm Bắc. Trong vòng hai mươi năm, nếu vùng Thiểm Bắc không có người chặt gỗ, trồng trọt, cây cối ở đó sẽ sinh trưởng, đất canh tác cũng sẽ biến thành thảo nguyên, chỉ cần không có ai phá hoại, môi trường ở đó nhất định sẽ khôi phục lại như thuở ban đầu trong vòng vài chục năm.”

Phong tỏa lại thì cỏ sẽ mọc, đây là lý thuyết "dùng sức mạnh tự nhiên để khôi phục tự nhiên" của một chuyên gia bảo vệ môi trường thế kỷ hai mươi mốt. Hệ sinh thái cũng giống như cơ thể sinh vật, tồn tại các khả năng thích ứng với môi trường và tự phục hồi. Quá trình sử dụng sức mạnh tự nhiên để tiến hành phục hồi sinh thái có thể hiểu đơn giản là "vi phong", tức là trên tiền đề bảo đảm thổ nhưỡng không bị mất đi, thúc đẩy các loại thể sinh sản phân bố tự nhiên (hạt giống, bào tử, quả, rễ nảy mầm và cây con mới mọc, v.v.) có thể "an gia lạc nghiệp" và được sinh sôi nảy nở tự nhiên.

Thí nghiệm tương tự không chỉ đạt được hiệu quả trong quá trình trị lý đất đai sa mạc hóa ở phương bắc, mà trong việc trị lý núi hoang ở phương nam cũng đạt được kết quả cực kỳ đáng kể. Chỉ cần phần lớn nơi sinh thái suy thoái chưa vượt quá ngưỡng sinh thái, đều có thể mượn sức mạnh tự nhiên để khôi phục, khôi phục nhân tạo nên là biện pháp hỗ trợ. Khôi phục bằng sức mạnh tự nhiên đặc biệt thích hợp với các vùng đất cát rộng lớn, thảo nguyên, sa mạc, núi non phương nam, sườn núi khuất nắng phương bắc, v.v. Bởi vì những vùng đó thổ nhưỡng được bảo tồn khá tốt, lại có các điều kiện thuận lợi cần thiết cho thực vật sinh trưởng như nước, nhiệt, ánh sáng, dưỡng chất... Ở những vùng đất rộng người thưa, càng nên đề xướng việc khôi phục bằng sức mạnh tự nhiên.

Có lẽ ở thế kỷ hai mươi mốt không thể làm được việc di dân vùng Thiểm Bắc, rồi phong tỏa khu vực để trồng rừng trồng cỏ, nhưng trong thời đại này, sau mấy chục năm thiên tai nhân họa, dân số vùng Thiểm Bắc chỉ vỏn vẹn vài chục vạn, cộng thêm bất kể là Tứ Xuyên hay Đông Bắc đều cần di dân bổ sung, việc di dân phong địa để khôi phục môi trường tự nhiên cũng không có vấn đề gì.

Chỉ có điều, rốt cuộc cần bao nhiêu năm mới có thể hoàn toàn khôi phục môi trường sinh thái vùng cao nguyên hoàng thổ Thiểm Bắc, Chu Minh Trung cũng không rõ, nhưng có thể khẳng định rằng, dưới sức mạnh của tự nhiên, thời gian sẽ hàn gắn tất cả.

“Hoài Hoàng trước trị cát, trị cát trước trị gốc.”

Lặng lẽ nhẩm lại mấy chữ này, Phan Minh Lễ phát hiện gần như mỗi lần gặp bệ hạ, đều có thể học được rất nhiều kiến thức khá mới mẻ. Gốc của cát nằm ở Thiểm Bắc? Tuy tò mò nhưng ông không hề hỏi, tương lai đợi sau khi Thiểm Tây thu phục, ông chắc chắn sẽ đến đó điều tra kỹ lưỡng một phen.

“Bệ hạ, thần có một việc, không biết có nên nói hay không.”

Sau khi cùng bệ hạ đàm luận về việc sông ngòi khoảng nửa tiếng đồng hồ, Phan Minh Lễ do dự một lát rồi nói.

“Cứ nói thẳng.”

“Bệ hạ, thần cho rằng cố đạo Bắc Tống nên tu sửa theo Bắc phái, chứ không nên là Đông phái tiết kiệm thời gian hơn.”

Kiến nghị của Phan Minh Lễ khiến Chu Minh Trung sững sờ. Cửa sông Hoàng Hà thời Bắc Tống không chỉ có một nơi, mà là "lưỡng cổ hà". Năm Khánh Lịch thứ tám thời Bắc Tống, Hoàng Hà vỡ đê, nước lũ tràn lan sau đó chia làm hai mạch: Hoàng Hà vỡ đê tại Hoành Lũng Tảo, Thiền Châu, xông ra một dòng sông mới, gọi là Hoành Lũng Hà, chảy từ nam Thương Châu ra biển. Năm Khánh Lịch thứ tám, sông vỡ đê tại Hồ Tảo, Thiền Châu, chảy từ Thiên Tân Vệ hiện nay ra biển. Đây chính là Bắc phái của "lưỡng cổ hà" thời Tống. Mà lần đào vét cố đạo phế thải này, sở dĩ chọn Đông Hà đạo là vì Đông Hà đạo ngắn hơn.

“Ồ, nói thử ý nghĩ của ngươi xem.”

Chu Minh Trung đã dự cảm được những lời Phan Minh Lễ sắp nói chắc chắn có dụng ý của ông, liền ra hiệu cho ông nói tiếp.

“Bệ hạ, tuy nói cửa sông Đông phái và Bắc phái cách nhau chẳng qua mấy trăm dặm, khoảng cách lòng sông cũng chẳng qua mấy trăm dặm, nhưng Bắc phái hà đạo lại băng ngang toàn bộ Bắc Trực Lệ. Kể từ sau khi Hoàng Hà đoạt Hoài, Bắc Trực Lệ hạn hán liên miên, đất đai cằn cỗi, cũng có quan hệ rất lớn với việc Hoàng Hà chuyển về phía nam. Nếu Hoàng Hà dời về phía bắc dọc theo Bắc phái hà đạo, dọc tuyến Hoàng Hà chắc chắn có thể có hàng nghìn vạn mẫu ruộng tốt có nước tưới tiêu. Như vậy, địa phương Bắc Trực Lệ chắc chắn có thể khôi phục lại thành vựa lúa gạo như thời Bắc Tống, như vậy, vùng biên địa phương bắc sẽ không còn lo thiếu lương hưởng nữa.”

Kiến nghị của Phan Minh Lễ khiến Chu Minh Trung hơi sững sờ. Lúc ban đầu chọn tuyến đông là vì tuyến đông so với tuyến bắc ngắn hơn vài trăm dặm, có thể tiết kiệm thời gian, công phí. Nhưng bây giờ kiến nghị của ông lại khiến Chu Minh Trung nhìn thấy một khả năng khác: mượn Hoàng Hà để khôi phục nông nghiệp phương bắc. Trong thời đại này, thứ dùng để phân biệt đất tốt xấu chính là nước, đất có nước tưới tiêu chính là ruộng tốt nhất. Có nước, nông nghiệp Bắc Trực Lệ có thể phát triển trở lại, những mảnh ruộng năng suất trăm cân thậm chí vài chục cân đó, có thể trở thành ruộng tốt năng suất hai trăm cân. So với lợi ích lâu dài, chi phí và thời gian tăng thêm dường như không phải là không thể chấp nhận được.

Mặc dù trong lòng nghiêng về phía kiến nghị của Phan Minh Lễ, nhưng Chu Minh Trung không lập tức bày tỏ thái độ, chỉ hơi gật đầu nói:

“Việc này, ngươi quay về dâng một tấu sớ, giao cho Nội các thảo luận. Trong khoang thuyền này hơi ngột ngạt, đi, ra ngoài hóng gió một chút.”

Đứng trên mũi thuyền, nhìn dòng Hoàng Hà đục ngầu này, Chu Minh Trung không khỏi lòng trào dâng cảm xúc. Hoàng Hà nước trong thì thánh nhân xuất thế, có lẽ qua ba bốn mươi năm nữa, dòng nước Hoàng Hà này sẽ không còn đục ngầu như hôm nay, có lẽ đến lúc đó, cái tên Hoàng Hà này cũng trở nên danh không xứng với thực rồi...