Bộ não con người là một cơ quan phức tạp với sức mạnh phi thường có thể khiến con người tìm được những lý do để tiếp tục tin tưởng bất cứ điều gì anh ta muốn tin.

Voltaire

Một diễn viên đang nghỉ việc đi tới phòng khám của bác sĩ. “Có chuyện gì không ổn à?” tay bác sĩ hỏi.

Người đàn ông vén ống tay áo và cho bác sĩ thấy một vệt phát ban kinh khiếp trải khắp cánh tay anh ta, từ nách tới tận đầu các ngón tay. “Ôi!” tay bác sĩ nói. “Sao anh bị thế này?”

“À, bác sĩ ạ, tôi làm việc ở một rạp xiếc. Tôi cọ rửa chuồng voi, vì vậy tôi thường xuyên phải lội chân trong phân. Thế vẫn chưa tệ nhất đâu, thỉnh thoảng lũ voi còn bị táo bón và tôi phải nhét thuốc xổ vào hậu môn chúng nữa, có nghĩa là tôi phải nhét cả cánh tay vào hậu môn lũ voi,” người đàn ông trả lời. “Vì vậy mà tôi bị chứng phát ban này.”

“Thật là một công việc kinh khủng!” tay bác sĩ nói. “Vì Chúa, sao anh không kiếm một công việc khác đi?”

“Gì cơ? Và từ bỏ cả việc kinh doanh show diễn ư?”

Trong một chừng mực nào đó, tất cả chúng ta đều sống trong phủ nhận, tự lừa dối bản thân về việc chúng ta là ai và chúng ta đang thực sự làm gì. Ví dụ, các nghiên cứu cho thấy mặc dù 66% người Mỹ thừa cân, nhưng hơn một nửa trong số họ không nghĩ như vậy; 93% lái xe Mỹ chắc chắn rằng họ đạt trên mức trung bình; và thậm chí 94% giáo viên của chúng ta – những người đang giảng dạy – tin rằng họ nằm trong “top 50% trong lĩnh vực chuyên môn của mình”. Vậy là câu hỏi không phải là liệu bạn có đang tự lừa dối bản thân hay không – mà là lừa dối bao nhiêu và nó ảnh hưởng đến đời sống của bạn như thế nào. Nếu, giống như gã đàn ông trong câu chuyện cười, bạn là nô lệ của sự lừa dối của chính bạn và tin tưởng sai lạc rằng bạn đã ở đúng chỗ mình muốn, điều đó có thể trì kéo sự phát triển cá nhân của bạn. Vì vậy, hãy thách thức nhận thức của bản thân. Cố gắng nhìn cuộc đời như thực tế – và rồi học cách chấp nhận nó… hoặc thay đổi nó.

Theo một báo cáo của CBS News, “Theo thang điểm 10, chắc hẳn bạn nghĩ mình được 7 điểm. Và bạn không đơn độc.” Vấn đề (và tựa của bài báo) là: “Mọi người đều nghĩ mình ở trên mức trung bình”. Các nghiên cứu về hiện tượng này, được biết với tên gọi ảo tưởng cao hơn, đã dẫn các nhà tâm lý học đến ba kết luận về việc tại sao nhiều người trong chúng ta lại tự lừa dối bản thân.

Mọi người không nói với chúng ta điều họ đang thực sự nghĩ về thành tích của chúng ta, vì vậy chúng ta cho rằng mình giỏi hơn thực tế.

Những người thiếu năng lực (và tất cả chúng ta đều không đủ khả năng về vấn đề nào đó) không thể phân biệt một người giỏi với một người kém, vì vậy họ cho rằng họ đang làm rất tốt.

Nó đảm bảo sự sáng suốt đúng mực của chúng ta. Nếu chúng ta biết mình thực sự kém cỏi đến mức nào trong một số công việc, lòng tự trọng của chúng ta sẽ bị giáng một đòn đau điếng… điều đó hủy hoại mọi việc khác mà ta đang cố gắng làm.

Vậy điều gì gây hại cho sự tự lừa dối? Hãy xem xét những tin tức từ New Zealand về một người đàn ông đã nhận đến 32 vé phạt vi phạm giao thông trong 5 năm – tất cả đều do lỗi không cài dây an toàn. Thay vì đơn giản là cài dây an toàn, anh ta lại quyết định lách luật bằng cách tạo ra một dây an toàn giả kéo vòng qua vai, trông như thể anh ta đã cài dây an toàn vậy. Anh ta nghĩ rằng mình đã lừa được nhà chức trách, nhưng thực ra anh ta cũng đã lừa chính bản thân mình. Khi anh ta tử nạn trong một vụ va chạm ô tô vào năm 2008, cảnh sát đã xác định rằng cái chết của người đàn ông có thể tránh được… nếu anh ta cài dây an toàn.