Phân biệt chủng tộc không tự sinh ra, nó được dạy dỗ. Tôi có một đứa con trai hai tuổi. Bạn biết nó ghét gì không? Ngủ trưa! Hết.

Dennis Leary

Hai tay cao bồi đang cưỡi ngựa băng qua đồng cỏ thì gặp một người da đỏ đang nằm bò ra áp tai vào nền đất. Hai tay cao bồi dừng lại và một tay nói với tay còn lại, “Mày thấy thằng cha da đỏ kia không? Hắn ta đang nghe tiếng vọng từ lòng đất đấy. Hắn ta có thể nghe được những thứ cách hàng dặm từ mọi hướng.”

Ngay khi đó người da đỏ nhìn lên và nói, “Một xe ngựa che kín. Cách đây hai dặm. Hai ngựa kéo, một nâu, một trắng. Người đàn ông cầm cương. Trong xe là phụ nữ, trẻ em và đồ đạc gia đình.”

“Thật không thể tin nổi!” tay cao bồi kia nói với bạn. “Người da đỏ này biết có một chiếc xe ngựa, cách bao xa, bao nhiêu ngựa kéo xe, màu của chúng là gì, ai đang ở trong xe, và thậm chí cả cái gì trong xe nữa, tất cả chỉ bằng việc nghe từ nền đất!”

Người da đỏ lại nhìn lên và nói, “À, à. Cái xe đã chạy qua chỗ tôi nửa giờ trước.”

Chuyện cười này dường như có chút phân biệt chủng tộc phải không? Đúng là có đấy. Nhưng chúng ta phải cho vào đây ít nhất một chuyện cười nhắm đến vấn đề về dân tộc và đặc trưng phân biệt chủng tộc. Chuyện này khá vô hại vì nó không cười cợt bất cứ ai. Nhưng nó cho thấy các thành kiến có thể ảnh hưởng đến chúng ta mà chúng ta thậm chí không nhận thức được điều đó ra sao. Đối với các tay cao bồi (và có thể cả bạn nữa), dường như việc một người thổ dân Mỹ nghe được từ lòng đất là có lý bởi mọi người đều biết rằng những người da đỏ là những thợ săn cừ và nghe từ mặt đất là cách để họ nhận biết thú săn.

Bạn có đưa ra giả định như vậy không? Đó chính là bản chất của chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và đặc trưng dân tộc. Không nhất thiết phải có ác tâm hay ý đồ – chỉ là một loạt khái quát hóa hình mẫu về nhóm người nhất định. Bạn có thể không bao giờ thoát khỏi những giả định này: một số đã là thâm căn cố đế. Nhưng việc đó đáng để cố gắng, bởi chừng nào bạn còn nhìn con người như những khuôn mẫu, bạn sẽ không thấy họ thực tế là người thế nào, và bạn đang đưa vào thế giới riêng của mình những tính cách khuôn mẫu thay vì những con người thật.

Đây là ba cách để bạn có thể bắt đầu xử lý việc khuôn mẫu hóa về dân tộc đã có sẵn trong đầu:

Biết rõ khuôn mẫu của bạn. Tất cả chúng ta đều có chúng, nhưng đa số chúng ta quên mất chúng đang ở đó. Nếu quan sát những ấn tượng đầu tiên của bạn về người lạ – ý nghĩ đầu tiên xuất hiện trong tâm trí – bạn sẽ bắt đầu nhận thấy những thành kiến một cách rõ ràng. Hãy thử điều này: Đại học Harvard đưa ra một bài kiểm tra để phát hiện những thành kiến cá nhân của bạn, được gọi là “Kiểm tra thành kiến hoàn toàn ẩn giấu” và bạn sẽ thực hiện bài kiểm tra trực tuyến.

Đừng cố tỏ ra mù màu. Hãy nghĩ xem có điều gì sai trái với việc chú ý tới những khác biệt giữa con người? Đừng ngốc nghếch; mọi người đều chú ý đến chúng. Nhưng đó có thể là một điều tốt. Một phần vẻ đẹp của cuộc sống là đánh giá cao sự đa dạng của nó. Phớt lờ nền tảng của một người thậm chí có thể làm tổn thương họ, đặc biệt nếu nền tảng dân tộc của họ là một phần lớn trong nhân dạng của họ. Vì vậy hãy tìm cách thực hành việc tôn vinh những khác biệt giữa bạn và mọi người.

Thừa nhận rằng mọi người đều khác biệt. Nhà xã hội học Margaret Mead đã nói rất hay rằng, “Thay vì thể hiện những khuôn mẫu về tuổi tác, giới tính, màu da, tầng lớp hay tôn giáo, [tất cả chúng ta] đều phải có cơ hội để học rằng trong mỗi hạng người, đều có một số người đáng ghét và một số thì thú vị.” Nói cách khác, mọi nhóm người đều được tạo thành từ các cá nhân vốn vô cùng khác nhau. Hãy nhìn vào từng cá nhân, chứ không phải cả nhóm người, và những khuôn mẫu sẽ bắt đầu biến mất.