Nói xấu, lăng mạ, ít nhiều trong đó luôn là bịp bợm.

Pierre Beaumarchais

Trên đường đi làm hằng ngày, một phụ nữ đi qua một cửa hàng bán thú cưng. Một hôm có một con vẹt ở bên cửa sổ. Khi bà ta dừng lại để ngắm con vẹt, nó nói, “Này, thưa bà, bà thật là xấu xí.” Điếng người, bà ta nhìn quanh, còn con vẹt nói, “Phải đó, tôi đang nói với bà đấy. Chết chưa, thưa bà? Bà đang dọa lũ chó con chết khiếp đấy!” Giận điên người, người phụ nữ chạy biến đi.

Ngày hôm sau, khi bà ta đi qua cửa hàng, con vẹt nói, “Ôi! Thưa bà, bà xấu thật đấy!” Điều này tiếp diễn nhiều ngày, cuối cùng người phụ nữ không chịu nổi nữa. Bà ta bước vào cửa hàng và nói với chủ tiệm rằng nếu con vẹt đó còn nói bà xấu xí thêm lần nữa, bà sẽ bắt ông chủ phải nộp phạt vì quấy rối và kiện ông ta ra tòa đến khánh kiệt. “Tôi vô cùng xin lỗi thưa bà. Tôi hứa là con vẹt sẽ không bao giờ làm thế nữa.”

Ngày hôm sau, khi bà ta đi qua cửa hàng, con vẹt nói, “Xin chào, quý bà.” Người phụ nữ dừng lại, quay vào nhìn chăm chú con vẹt. Con vẹt trèo lên chỗ đậu của nó và bắt đầu nhún nhảy nhẹ nhàng, rồi quay đi không nhìn người phụ nữ, nó nói, “Bà biết rồi đấy.”

Bất cứ ai cũng có thể quấy nhiễu tâm tư bạn nếu họ muốn thế. Tất cả những gì họ phải làm là lặp đi lặp lại thông điệp của mình, và cuối cùng bạn sẽ vô thức thừa nhận nó. Điều này không phải là suy đoán – các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng sau khi bị gài vào một thông điệp đủ lâu, đầu óc chúng ta bắt đầu xử lý nó như thể chúng ta đã tự nghĩ ra nó.

Nhưng đợi đã, còn hơn thế. Khoa học cũng đã chứng minh rằng con người có một xu hướng tiêu cực bẩm sinh – có nghĩa là chúng ta nhìn chung có khuynh hướng chú ý nhiều hơn tới những ý tưởng tiêu cực thay vì những ý tưởng tích cực. Khi bạn bị đặt vào hai đặc điểm như vậy cùng lúc, bạn có thể thấy những kẻ ái kỷ hay bắt nạt người khác lại dễ dàng lăng mạ người khác bằng ngôn từ ra sao. Chúng tấn công ta bằng những thông điệp tiêu cực và rất nhanh, chúng ta sẽ làm thay công việc của chúng, nói những điều tiêu cực với chính bản thân mình.

Bạn không thể ngăn mọi người cố gây ảnh hưởng đến suy nghĩ của bạn theo cách này, nhưng bạn có thể nhận ra thời điểm căng thẳng nhất khi thấy nó và học cách làm chệch hướng những hành vi mang tính kiểm soát của họ. Cách phòng thủ tốt nhất là học chiến thuật của họ rồi quan sát điều xảy ra khi họ tìm cách sử dụng chúng… hoặc trong trường hợp này là khi bạn cứ áp dụng luôn. (Thực lòng, chúng tôi thỉnh thoảng đều làm thế.)

Trong cuốn sách The Verbally Abusive Relationship (Mối quan hệ lạm dụng qua lời nói), Patricia Evans đã liệt kê một số cách mà những kẻ bắt nạt bằng lời nói tìm cách ảnh hưởng tới cách chúng ta nghĩ về bản thân. Đây là năm ví dụ để quan sát:

Đối đầu. Không quan trọng bạn nói gì, thậm chí bạn chỉ bày tỏ một sở thích cá nhân, họ cũng sẽ phản công bằng quan điểm trái ngược. Đó không chỉ là tranh luận – đó là tấn công thô bạo.

Ngăn chặn và làm chệch hướng. Bạn có một quan điểm để đưa ra ư? Họ sẽ thay đổi cuộc đối thoại để khiến bạn từ bỏ nó… hoặc đơn giản là lờ tịt bạn đi.

Tầm thường hóa. Đây là một sự tấn công tránh đối đầu trực tiếp vào lòng tự trọng của bạn. Evans nói: “[Điều này] tầm thường hóa công việc của bạn, nỗ lực của bạn, những mối quan tâm hay lo lắng của bạn. Nó được tiến hành âm thầm lén lút, thường với sự ngây thơ giả tạo.” Ví dụ, họ có thể làm xẹp lòng tự hào về việc hoàn thành một công việc của bạn “một cách ngây thơ” bằng cách nói điều gì đó như, “Nhưng bạn đâu có phải bỏ nhiều thời gian cho việc này mà, phải không?”

Coi nhẹ. Điều này khiến bạn đặt câu hỏi về giá trị những suy nghĩ, cảm xúc hoặc trải nghiệm của chính mình. Ví dụ, bạn nói với ai đó rằng họ làm tổn thương cảm xúc của bạn, và họ coi nhẹ điều đó bằng cách nói “Bạn chỉ quá nhạy cảm mà thôi.”

Phán xét và chỉ trích. Không có gì tinh vi huyền ảo ở cách này – nó là một sự tấn công trực diện, thường bắt đầu bằng từ “Bạn”. Evans nói rằng, “Hầu hết những tuyên bố ‘bạn’ đều có khuynh hướng phán xét, chỉ trích và hạ nhục.” như trong câu: “Bạn không bao giờ hài lòng.” hoặc “Bạn thực sự phòng thủ quá.” hoặc (như con vẹt đang nói với bạn) “Bạn xấu xí thật đấy”.