Giáo dục là khi bạn đọc một cuốn sách tinh hoa. Kinh nghiệm là những gì bạn nhận được khi không đọc cuốn sách ấy.
Pete Seeger
Bốn luật sư – hai luật sư cao cấp và hai luật sư tập sự – trên đường tới một hội nghị bằng tàu hỏa. Ở sân ga, hai luật sư tập sự thấy hai luật sư cao cấp chỉ mua một vé.
“Sao hai người các anh có thể đi với một vé?” một trong hai luật sư tập sự hỏi.
“Nhìn mà học đi,” một luật sư cao cấp trả lời.
Tất cả bọn họ lên tàu và các luật sư tập sự ngồi vào ghế của mình, nhưng hai luật sư cao cấp lại chen chúc trong phòng vệ sinh và đóng chặt cửa lại. Chẳng lâu sau đoàn tàu chuyển bánh, người soát vé đi vòng quanh để thu vé. Ông ta gõ cửa phòng vệ sinh. “Làm ơn cho kiểm tra vé,” ông nói.
Cánh cửa mở hé ra và một cánh tay chìa ra, cầm một chiếc vé. Người soát vé cầm lấy và rời đi.
Hai luật sư tập sự rất ấn tượng với mẹo đó. Vì vậy, trên chuyến tàu trở về, hai luật sư cao cấp đề xuất là họ có thể thử. Nhưng khi hai luật sư tập sự chỉ mua một vé thì họ ngạc nhiên thấy hai luật sư cao cấp không hề mua chiếc vé nào.
“Làm sao các anh có thể đi mà không có vé chứ?” một trong hai luật sư tập sự hỏi.
“Nhìn mà học đi,” một luật sư cao cấp trả lời.
Tất cả bọn họ lên tàu, các luật sư tập sự chen nhau trong một phòng vệ sinh còn hai luật sư cao cấp thì ở phòng vệ sinh bên cạnh. Ngay sau đó tàu chuyển bánh, một trong hai luật sư cao cấp xuất hiện và đi về phía phòng vệ sinh nơi hai luật sư tập sự đang trốn. Anh ta gõ cửa phòng vệ sinh và nói, “Làm ơn cho kiểm tra vé nào.”
Cám dỗ về việc có được “thứ gì đó miễn phí” có thể làm vẩn đục óc xét đoán của bạn… và khiến bạn dễ mắc mưu.
Đừng tin bất kỳ kẻ bịp bợm nào. Đừng bao giờ. Nếu họ đang lừa gạt người khác, chắc chắn họ cũng sẽ làm trò đó với bạn. Đừng bị lừa gạt bởi suy nghĩ rằng họ đang cùng phe với bạn. Bạn không bao giờ cùng phe với một kẻ bịp bợm đâu – họ chỉ đứng về phía họ thôi. Và nhớ rằng, một nghệ sĩ bịp bợm không bao giờ trông giống như một nghệ sĩ bịp bợm. Họ giống như một người mà bạn có thể tin cậy – chính là điều khiến họ thành công. Bạn không nhận ra mình là nạn nhân cho đến khi bạn bị bỏ lại trên chuyến tàu đang chuyển bánh mà không hề có vé.
Một nghệ sĩ bịp bợm (cũng khá giống một “nghệ sĩ đáng tin"[1] giành được sự tin tưởng đặc biệt của bạn… vì vậy có thể lừa bạn. Họ có thể ăn mặc đẹp, dễ ưa và đầy thuyết phục. Và điều họ đưa ra mời chào bạn có thể hấp dẫn không ngờ. Nhưng tất cả đều được thiết kế để thu hút sự chú ý của bạn và rồi khiến bạn mất tiền bằng cách hấp dẫn hai điều: nhu cầu và lòng tham của bạn.
Nhu cầu về cảm xúc của bạn. Ý nghĩ về việc làm từ thiện cho một tổ chức phi lợi nhuận đáng trọng có cuốn hút bạn không? Đó là một khởi đầu hoàn hảo cho một nghệ sĩ bịp. Bộ não của chúng ta sản sinh ra một hormone được gọi là oxytocin khiến chúng ta cảm thấy dễ chịu khi giúp đỡ người khác. Vì vậy, bạn có thể đưa cho họ tiền và cảm thấy dễ chịu là bạn đã giúp đỡ họ. Nhưng họ giữ chặt lấy tiền… và có thể sẽ đòi bạn thêm nữa.
Nhu cầu về tài chính của bạn. Bạn đang mất việc ư? Nợ nần của bạn đang tăng ư? Bạn có thể không biết điều này, nhưng có một mục tiêu sau lưng bạn. Các nghệ sĩ bịp biết rằng một “cơ hội” quá tốt để là thật sẽ không giống như một trò gạt với bạn – nghe nó có vẻ giống một dây cứu sinh hơn.
Lòng tham của bạn. Ai lại không muốn kiếm được cả đống tiền cơ chứ? Một khi lòng tham đã bị kích hoạt, bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra – ta bỏ qua đạo đức, tảng lờ logic và rơi vào vòng xoáy kiểu “cơ hội chỉ có một lần trong đời” và “ta không thể thua được”. Nếu ai đó chào mời một khoản “lời khổng lồ” từ một “mánh khóe tức thì” hay một vụ làm ăn “không rủi ro”, họ đang đánh vào lòng tham của bạn đấy. Nếu thương vụ đầy những lời hứa hẹn nhưng thực hiện chi tiết lại ngắn ngủn, đó là một chỉ dấu tốt cho thấy bạn đang bị lừa.
❀ ❀ ❀
[1] Một loại đồ uống được pha bằng rượu mạnh kèm với nước, sữa, chanh… hàng bia, rồi xếp hàng lấy soda, thậm chí cả hàng lấy sữa nữa. Nhưng rồi anh ta đành bỏ cuộc.
