Thỉnh thoảng phương thuốc còn tệ hơn cả căn bệnh.

Ngạn ngữ Do Thái

Hai cô gái đang đi bộ trên đường phố. Một cô bất chợt dừng lại và chỉ xuống mặt đất đầy hoảng sợ. Cô ta nói, “Kia có phải phân chó không nhỉ?”

Cô gái còn lại nhìn chăm chú, rồi cô ta ghé mũi sát vào nó. “Ngửi mùi như phân chó ấy.”

Cả hai cô gái đều gí tay vào đó. Cô gái thứ nhất nói, “Sờ vào nó như sờ vào phân chó ấy nhỉ.”

Cả hai cho tay vào miệng. Cô gái thứ hai nói, “Đúng thế, vị cũng giống hệt phân chó.”

“Phù!” cô gái thứ nhất nói. “Thật may là chúng ta đã không giẫm vào nó.”

Vâng, đây là câu chuyện cười kinh điển. Nhưng tất cả chúng ta đều dùng nó: Chúng ta thường đưa ra kết luận cuối cùng (“Thật may là chúng ta đã không giẫm vào nó.”) khi chúng ta nhận ra cần phải tránh điều gì đó, nhưng thực tế chúng ta đã làm cho nó tồi tệ hơn. Câu chuyện này nhắc nhở chúng ta rằng thỉnh thoảng nhận lấy rủi ro và đương đầu với hậu quả còn thông minh hơn là né tránh điều gì đó thực chất ban đầu không đe dọa nhiều lắm. Nói cách khác, giẫm phải cứt chẳng có gì vui nhưng vẫn tốt hơn là ăn nó.

Làm thế nào bạn phân biệt được khi nào việc đón nhận rủi ro là hợp lý và khi nào là ngớ ngẩn? Đây là ba câu hỏi cần đặt ra khi bạn làm một “phân tích rủi ro cá nhân”.

Việc đó có khả năng sẽ dẫn đến sai trái hay không? Theo Thuyết Triển vọng (Prospect Theory) đã được thừa nhận rộng rãi, khi phân tích rủi ro, chúng ta có xu hướng tập trung vào những thiệt hại tiềm ẩn hơn là lợi ích tiềm năng. Tiên đoán thiệt hại kích hoạt phản ứng chiến-hay-chạy trong hệ thần kinh chúng ta: tim đập nhanh hơn và giải phóng nhiều cortisol hơn, điều này khiến ta khó mà suy nghĩ cho rõ ràng. Kết quả là chúng ta có xu hướng thổi phồng triển vọng về rủi ro thực tế. Để có cái nhìn cân bằng hơn, hãy gạt việc suy nghĩ qua một bên và đặt câu hỏi, “Sẽ thế nào nếu tất cả việc đó là đúng?” Như Mark Twain từng nói, “Tôi là một ông già và hiểu biết rõ về nhiều vấn đề, nhưng hầu hết những vấn đề đó không bao giờ xảy ra.”

Nếu vấn đề nảy sinh, bạn có thể đối phó với nó không? Một nghiên cứu trên Journal of Consumer Research (Tạp chí Nghiên cứu Khách hàng) đã chỉ ra rằng hầu hết chúng ta đều bắt đầu với cái nhìn được thổi phồng về kỹ năng của chúng ta, nhưng ngay khi chúng ta đối mặt với những khó khăn, óc phán đoán của chúng ta đảo ngược và chúng ta đánh giá thấp năng lực xử lý vấn đề của bản thân. Các nghiên cứu gợi ý rằng trong một cuộc khủng hoảng, chúng ta có khả năng cao hơn chúng ta vẫn tưởng. Vậy bạn có đánh giá quá cao hay quá thấp về bản thân không?

Vấn đề thực tế có thể tệ đến mức nào? Xác định kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra với bạn. Hãy so sánh điều đó với kết quả nhận được khi né tránh rủi ro tiềm năng. Bạn có thể thấy rằng kết quả bạn sợ không tồi tệ đến vậy. Và nếu bạn có kế hoạch dự phòng (xem câu chuyện số 34), thậm chí nó còn ít đe dọa hơn nữa.