Điều duy nhất đau đớn hơn việc học hỏi từ kinh nghiệm, đó là không học hỏi được từ kinh nghiệm.

Laurence J. Peter

Một hôm, có hai cậu bé đi bộ qua rừng thì chúng thấy có vài cục phân thỏ. Một trong hai cậu bé nói, “Này, đây là cái gì thế nhỉ?”

“Đó là những viên thuốc thông minh,” bạn cậu ta nói. “Ăn nó thì cậu sẽ thông minh hơn.”

Vậy là cậu bé thứ nhất chén liền và nói, “Èo… vị như cứt ấy.”

“Thấy chưa?” cậu bé còn lại đáp. “Cậu đã thông minh hơn rồi đấy.”

Tất cả chúng ta đều tìm kiếm một con đường dễ dàng để trở nên thông thái. (Này, bạn đang đọc cuốn sách này mà, phải không?) Không may là không có thứ gì như “viên thuốc thông minh” cả. Điều giúp bạn trở nên thông minh hơn là học hỏi từ kinh nghiệm. Tất nhiên, giống như đứa trẻ trong câu chuyện trên, bạn không phải lúc nào cũng học được một cách dễ dàng; một số bài học có thể khá khó chịu. Nhưng tin tốt là nếu bạn thật sự học chúng, bạn sẽ không bao giờ quên… và bạn sẽ không phải mất cả phần đời còn lại để nhầm phân thỏ với những viên thuốc thông minh.

Chúng ta không cần ai nói cho biết cách học hỏi từ trải nghiệm như thế nào. Nhưng một thuyết đề ra những năm 1970 bởi nhà tâm lý học David Kolb có thể giúp chúng ta hiểu và kiểm soát được quá trình.

Kolb đề xuất rằng việc học từ trải nghiệm là một quy trình bốn phần: Chúng ta không chỉ học từ điều đang làm, mà còn từ việc suy ngẫm về những gì chúng ta đã làm, nghĩ về điều có thể sẽ diễn ra tốt đẹp hơn (hoặc điều đang diễn ra suôn sẻ) đối với chúng ta, và thử nghiệm những ý tưởng mới của ta để xem liệu chúng có nghĩa lý gì không. Rồi toàn bộ quá trình lại bắt đầu lại. Kolb gọi đó là một Chu trình Học tập (như biểu đồ dưới đây).

Một trong những phần thú vị hơn của thuyết này là: nó thừa nhận rằng tất cả chúng ta đều có các phương thức học tập khác nhau, tùy thuộc vào hoàn cảnh. “Bởi đồ đạc dụng cụ học tập có tính kế thừa của chúng ta, những kinh nghiệm cuộc sống… của chúng ta, và những đòi hỏi về môi trường của chúng ta,” Kolb nói, “chúng ta [đều] phát triển một cách thức học tập ưu tiên.” Vì vậy theo quan điểm của ông, việc học qua trải nghiệm không nhất thiết phải bắt đầu từ trải nghiệm – nó có thể bắt đầu ở bất cứ đâu trong chu trình. Giả sử bạn muốn sơn một ngôi nhà. Bạn có thể bắt đầu bằng việc quan sát một thợ sơn nhà và suy ngẫm đánh giá những gì bạn thấy; hoặc bạn có thể bắt đầu bằng việc đọc một cuốn sách về việc sơn nhà và thu thập ý tưởng về những cách làm tốt nhất; hoặc bạn có thể chỉ mua một hộp sơn về và bắt đầu phết sơn khắp nhà. Một khi chu trình đã bắt đầu, bạn đang học hỏi một cách hiệu quả với bạn.