Nhiều tháng sau khi bà Manec mất, Marie-Laure vẫn chờ nghe tiếng bà bước lên cầu thang, hơi thở nặng nhọc của bà, giọng nói kéo dài như thủy thủ của bà. Lạy Chúa, cháu gái, trời lạnh ngắt! Bà không bao giờ trở về.

Giày để ở chân giường, bên dưới mô hình. Cây ba toong ở trong góc. Ba lô của cô treo trên móc dưới tầng một. Ra khỏi nhà. Hai mươi hai bước xuôi xuống đường Vauborel. Rồi rẽ phải qua mười sáu nắp cống. Rẽ trái qua đường Robert Surcouf. Thêm chín nắp cống nữa là đến hiệu bánh mì.

Vui lòng cho một ổ bánh thường.

Ông cháu thế nào rồi?

Ông cháu ổn, cảm ơn bà.

Đôi khi bên trong ổ bánh mì có một cuộn giấy màu trắng, lúc lại không có. Đôi lúc bà Ruelle xoay xở kiếm được ít tạp phẩm cho Marie-Laure: bắp cải, ớt, xà phòng. Quay lại giao lộ với đường Estrées. Thay vì rẽ trái qua đường Vauborel, Marie-Laure lại tiếp tục đi thẳng. Năm mươi bước chân là đến tường thành, khoảng hơn một trăm bước chân dọc theo chân tường thành là đến lối vào của con ngõ càng lúc càng hẹp.

Cô dùng ngón tay, lần tìm ổ khóa; cô lấy trong áo khoác ra chiếc chìa khóa sắt mà ông Hubert Bazin đã đưa cho cô năm ngoái. Nước lạnh ngắt dâng lên bắp chân; ngón chân cô lập tức tê cóng. Nhưng hang động chính là một vũ trụ hấp dẫn, bên trong vũ trụ ấy là vô số những ngân hà không đếm xuể: chỗ này, một con hà bám trên một vỏ trai úp ngược, một con cua ẩn sĩ nhỏ xíu sống bên trong vỏ một con ốc dài nhỏ. Và trên vỏ cua thì sao? Một con hà nhỏ hơn. Và trên con hà đó có gì?

Trong cái hốc ẩm thấp mà trước kia là cũi chó này, tiếng sóng biển át đi mọi âm thanh khác; cô hướng về phía những con ốc như thể hướng về phía cây cối trong vườn. Hết con sóng này đến con sóng khác, từng khoảnh khắc trôi qua: cô lắng nghe tiếng những sinh vật sống quanh mình hút, di chuyển, rít lên, nghĩ đến cha đang bị giam trong xà lim, nghĩ đến bà Manec đang ở trong cánh đồng hoa cà rốt dại, nghĩ đến ông Etienne nhốt mình bên trong chính ngôi nhà của mình suốt hai mươi năm.

Rồi cô quay trở về cánh cổng và khóa nó lại sau lưng mình.

Mùa đông này thời gian mất điện nhiều hơn thời gian có điện; ông Etienne nối máy phát sóng với một cặp bình ắc quy để ông vẫn có thể phát tín hiệu khi mất điện. Họ đốt sọt thưa, giấy, thậm chí cả bàn ghế cũ để sưởi ấm. Marie-Laure kéo tấm thảm nặng trịch từ phòng bà Manec lên đến tận tầng sáu và phủ nó bên trên tấm chăn của cô. Nhiều đêm phòng cô lạnh đến nỗi cô gần như tin rằng mình có thể nghe thấy tiếng sương giá phủ trên sàn.

Bất cứ tiếng bước chân trên đường phố nào cũng có thể là của cảnh vệ. Bất cứ tiếng động cơ ầm ầm nào cũng có thể là tiếng xe của một biệt đội được cử đến để bắt họ đi.

Ông Etienne lại phát tín hiệu ở tầng trên và cô nghĩ: mình nên ngồi gác ngay cửa trước đề phòng trường hợp chúng đến thì mình có thể kéo dài cho ông thêm vài phút. Nhưng trời quá lạnh. Tốt hơn nên nằm trên giường dưới tấm thảm nặng và mơ mình được quay về bảo tàng, vạch ngón tay dọc những bức tường thân quen, tiếng bước chân cô vang vọng từ Gian trưng bày chính đến quầy khóa. Tất cả những gì cô phải làm là đi qua sàn nhà lát gạch hoa và rẽ trái rồi sẽ thấy cha ở phía sau quầy khóa, đang đứng ở ô đưa khóa.

Cha sẽ nói, cái gì giữ chân con lâu vậy hả chim sơn ca?

Cha sẽ nói, cả triệu năm nữa ba cũng sẽ không rời xa con.