Điểm của học trò các lớp học của Jutta đã được vào sổ, Max đã nghỉ hè, hơn nữa, ngày nào cậu cũng đến hồ bơi, quấy rầy cha với những câu hỏi, gấp ba trăm cái máy bay mà người khổng lồ đã dạy cậu và chẳng phải sẽ tốt cho cậu nếu được đi du lịch đến một đất nước khác, học thêm chút tiếng Pháp, nhìn thấy biển sao? Bà nêu những câu hỏi đó với Albert, nhưng cả hai đều biết rằng bà mới là người có quyền quyết định. Để tự đi, để dẫn con trai họ theo.

Vào ngày 26 tháng Sáu, một giờ trước khi trời sáng, Albert làm sáu cái bánh sandwich kẹp giăm bông, gói lại. Rồi ông lái chiếc xe Prinz 4 chở Jutta và Max đến nhà ga, hôn lên môi bà và bà lên tàu với cuốn sổ ghi chép của Werner cùng ngôi nhà mô hình trong túi xách.

Chuyến đi mất cả ngày. Đến Rennes thì mặt trời đã lặn xuống qua đường chân trời, mùi phân chuồng ủ bay qua những ô cửa sổ mở, những hàng cây đã xén ngọn vút qua. Bầy mòng biển và quạ, đông như nhau bay theo đầu máy xe lửa xuyên qua làn hơi nước bụi mù. Max ăn chiếc bánh sandwich kẹp thịt giăm bông thứ hai, đọc lại cuốn truyện tranh, những luống hoa màu vàng rực rỡ trên những cánh đồng, Jutta tự hỏi liệu có bông hoa nào mọc lên trên nắm xương của anh trai bà không.

Trước khi trời tối, một người đàn ông ăn mặc lịch sự mang chân giả lên tàu. Ông ta ngồi cạnh bà và hút thuốc. Jutta giữ túi xách giữa hai đầu gối; bà chắc chắn là ông ta bị thương trong chiến tranh, rằng ông ta định khơi chuyện, rằng vốn tiếng Pháp kém cỏi sẽ phản lại bà. Hoặc Max sẽ nói gì đó. Hoặc có thể người đàn ông đó đã nói rồi. Có khi bà bốc mùi Đức.

Ông ta sẽ nói, Cô đã gây ra chuyện này cho tôi.

Làm ơn. Đừng làm thế trước mặt con trai bà.

Nhưng tàu hỏa xập xình chuyển động, người đàn ông hút hết điếu thuốc, cười lơ đãng với bà và nhanh chóng chìm vào giấc ngủ.

Bà xoay xoay ngôi nhà nhỏ trong mấy ngón tay. Khoảng nửa đêm thì họ đến Saint-Malo, tài xế taxi chở họ đến một khách sạn ở quảng trường Chateaubriand. Nhân viên lễ tân nhận số tiền Albert đã đổi cho bà, Max đứng dựa vào hông bà, ngủ gà gật và bà ngại thử nói chuyện bằng tiếng Pháp nên ôm bụng đói đi ngủ.

Buổi sáng Max kéo bà qua một lỗ hổng trên những bức tường lâu đời và đi ra bãi biển. Cậu chạy hết tốc lực trên bãi cát, rồi ngừng lại nhìn chằm chằm vào tường thành cao ở trên đầu như thể đang tưởng tượng ra cờ hiệu, súng thần công, cung thủ thời trung cổ đang đi lại dọc trên tường thành.

Jutta không thể rời mắt khỏi đại dương. Biển có màu xanh ngọc lục bảo và bao la không kể xiết. Một chiếc tàu màu trắng đang xoay hướng rời khỏi bến cảng. Hai chiếc tàu đánh cá hiện ra nơi đường chân trời và biến mất giữa những cơn sóng.

Đôi khi anh thấy mình nhìn chằm chằm vào đại dương và quên mất nhiệm vụ của mình. Dường như biển đủ lớn để chứa đựng hết mọi cảm xúc của con người.

Họ trả một đồng để được phép đi lên tòa tháp ở lâu đài Saint-Malo. “Đi nào mẹ”, Max giục, thích thú đi lên những bậc thang hẹp quanh co, Jutta hổn hển đi phía sau, mỗi góc rẽ đều có một ô cửa sổ nhỏ trông ra bầu trời xanh. Gần như là Max kéo bà đi lên các bậc thang.

Từ trên đỉnh, họ ngắm nhìn hình dáng nhỏ xíu của những du khách tản bộ qua các cửa hiệu. Bà đã đọc về cuộc vây hãm, bà đã xem những bức ảnh chụp thành phố cổ trước chiến tranh. Nhưng lúc này đây, đứng nhìn bao quát qua những ngôi nhà cổ kính to lớn này, qua hàng trăm nóc nhà, bà chẳng thấy vết tích nào của bom đạn hay những tòa nhà đổ nát. Có vẻ như thành phố đã thay da đổi thịt hoàn toàn.

Họ gọi món bánh galette ăn trưa. Bà cứ ngỡ sẽ bị nhìn chòng chọc, nhưng chẳng có ai để ý đến bà. Dường như người phục vụ không biết hoặc không quan tâm đến chuyện bà là người Đức. Buổi chiều, bà dẫn Max đi qua một mái vòm cao ở phía bên kia thành phố được gọi là Porte de Dinan. Họ băng qua bến cảng, trèo lên một mũi đất nối liền cửa sông và thành phố cổ. Bên trong công viên là tàn tích của một pháo đài phủ đầy cỏ dại. Cuối cùng, Max dừng lại tại một gờ dốc dọc theo đường mòn và ném những viên sỏi xuống biển.

Cứ trăm bước chân dọc theo lối đi, họ lại đi qua một cái mỏm làm bằng thép lớn, một người lính ở phía dưới sẽ nhắm đạn pháo vào bất cứ ai muốn chiếm ngọn đồi. Vài công sự bê tông ngầm trong số đó bị tấn công sứt sẹo đến nỗi bà có thể hình dung được hỏa lực, tốc độ và nỗi kinh hoàng của những quả đạn pháo trút như mưa xuống chúng. Một dấu chân thép trông như thể biến thành bơ tan chảy và bị mấy ngón tay trẻ con khoét ra.

Chắc hẳn nó phải là như vậy, khi đứng ở đó.

Giờ chúng đầy túi ni lông nhăn nhúm, đầu lọc thuốc lá, giấy gói. Quốc kỳ Pháp và Mỹ bay phần phật trên đỉnh đồi ở giữa công viên. Tại đây, những tấm biển viết, quân Đức đã cố thủ chiến đấu trong những đường hầm dưới lòng đất cho đến người cuối cùng.

Ba thiếu niên cười đùa đi ngang qua, Max nhìn chúng không chớp mắt. Một tấm bia bằng đá nhỏ gắn trên bức tường xi măng lỗ chỗ, lấm tấm rêu. Buy Gaston Marcel, mười tám tuổi, đã ngã xuống ở đây, hi sinh vì nước Pháp vào ngày 11 tháng Tám năm 1944. Jutta ngồi trên đất. Biển động dữ dội, màu xám đen. Chẳng có tấm bia nào cho những lính Đức đã chết ở đây.

∞

Tại sao bà lại đến đây? Bà hi vọng tìm được đáp án nào chứ? Buổi sáng ngày thứ hai họ đến đây, họ ngồi trên quảng trường Chateaubriand, phía bên kia là bảo tàng lịch sử, với những băng ghế chắc chắn hướng mặt về phía những luống hoa có hàng rào kim loại cao đến cẳng chân bao quanh. Bên dưới mái hiên, du khách xem lướt qua những chiếc áo len dài tay sọc xanh trắng và những con tàu hải tặc được sơn màu nước; một người cha ngâm nga hát khi vòng tay qua người con gái.

Max ngước lên từ cuốn sách đang đọc và hỏi, “Mẹ, cái gì đi vòng quanh thế giới nhưng vẫn ở một góc?”

“Mẹ không biết, Max.”

“Một con tem thư.”

Cậu cười với mẹ.

Bà nói, “Mẹ sẽ quay lại ngay.”

Người đàn ông phía sau quầy thu ngân của bảo tàng râu ria, khoảng chừng năm mươi. Đủ già để nhớ mọi chuyện. Bà mở túi xách tay, lấy ra ngôi nhà bằng gỗ nát một phần và cố hết sức nói bằng tiếng Pháp, “Anh trai tôi có cái này. Tôi nghĩ anh ấy tìm được nó ở đây. Trong thời gian chiến tranh.”

Người đàn ông lắc đầu, bà cất ngôi nhà vào trong túi xách. Rồi ông ta đề nghị được xem lại nó. Ông ta soi ngôi nhà mô hình dưới ánh đèn bàn và xoay nó để có thể nhìn được cánh cửa trước thụt vào.

“Oui”, cuối cùng ông ta lên tiếng. Đúng rồi. Ông ta ra hiệu bà đợi ở trước cửa, một lúc sau ông ta khóa cánh cửa ở sau lưng, rồi dẫn bà và Max đi xuống những đường phố nhỏ và dốc. Sau một tá lần rẽ phải, rẽ trái, họ đứng ngay trước ngôi nhà. Bản sao ngoài đời thực của ngôi nhà nhỏ mà Max đang xoay xoay trong tay.

“Số 4 đường Vauborel”, ông ta giải thích. “Nhà của gia đình LeBlanc. Được chia nhỏ thành những căn hộ cho khách du lịch thuê trong nhiều năm nay.”

Rêu bám trên mặt đá; mặt đá đã bong tróc chỉ còn lại những vết ố. Mấy bồn hoa trang trí trên cửa sổ, hoa phong lữ mọc tràn ra. Werner đã làm ra ngôi nhà mô hình này sao? Hay mua nó?

Bà hỏi, “Và có một cô gái đúng không? Ông có biết cô gái đó không?”

“Đúng, có một cô gái mù sống trong ngôi nhà này suốt thời gian chiến tranh. Mẹ tôi kể nhiều câu chuyện về cô gái ấy. Ngay khi chiến tranh kết thúc, cô gái đã rời khỏi đây.”

Những đốm màu xanh nhấp nháy trong tầm nhìn Jutta; bà cảm thấy như thể bà đang nhìn thẳng vào mặt trời.

Max kéo cổ tay áo bà. “Mẹ ơi, mẹ.”

“Làm sao”, bà lắp bắp bằng tiếng Pháp, “mà anh trai tôi có bản sao thu nhỏ của ngôi nhà này chứ?”

“Có lẽ cô gái từng sống trong ngôi nhà này sẽ biết chăng? Tôi có thể tìm địa chỉ của cô gái ấy cho bà.”

“Mẹ ơi, mẹ ơi, nhìn này”, Max nói và kéo bà thật mạnh để thu hút sự chú ý của bà. Bà nhìn xuống. “Con nghĩ ngôi nhà nhỏ này mở được. Con nghĩ có cách mở ngôi nhà này ra.”