Họ đi bằng toa chở hàng qua Lodz, Warszawa, Brest. Qua cánh cửa mở, đi hàng dặm mà Werner chẳng thấy có ai sửa lại những thanh ray bị trật, cong hay sứt mẻ bởi loại bom nào đó ở cạnh đường ray. Những người lính nhợt nhạt, gầy còm lên rồi xuống, người nào cũng vác ba lô, súng trường, mũ sắt. Dù ồn ào, dù giá rét, dù đói ngấu họ vẫn ngủ, như thể muốn trốn tránh thế giới thực càng lâu càng tốt.

Những hàng cây thông chia tách vùng đồng bằng rộng lớn màu kim loại dài như vô tận này. Trời âm u. Neumann Hai thức dậy, tiểu qua cánh cửa mở, lấy hộp thuốc ra khỏi túi áo khoác và nuốt hai hay ba viên thuốc. Anh ta nói, “nước Nga”, Werner không thể đoán được làm thế nào anh ta xác định được biên giới.

Không khí có mùi thép.

Lúc trời sẩm tối thì đoàn tàu ngừng lại và Neumann Hai dẫn Werner đi bộ qua những ngôi nhà đổ nát, các thanh xà và gạch chất thành đống. Những vết súng liên thanh màu đen tạo thành vệt chéo song song trên các bức tường. Lúc Werner trình diện viên đại úy lực lưỡng đang ngồi dùng bữa một mình trên ghế sô pha có khung gỗ và lò xo thì trời đã gần tối. Khúc thịt hầm màu xám bốc khói từ cái tô thiếc đặt trong lòng đại úy. Đại úy quan sát Werner một lúc mà chẳng nói lời nào, ánh mắt chẳng hề lộ vẻ thất vọng mà chỉ là sự thích thú như đã quá quen với cảnh này.

“Họ chẳng kiếm được ai lớn hơn à?”

“Không, thưa ngài.”

“Cậu bao nhiêu tuổi rồi?”

“Mười tám, thưa ngài.”

Đại úy bật cười, “Giống mười hai hơn.” Đại úy cắt một lát thịt, trệu trạo nhai một lúc, cuối cùng đút hai ngón tay vào miệng lấy ra mẩu xương sụn. “Cậu sẽ cần phải làm quen với các thiết bị. Để xem cậu có thể làm tốt hơn người vừa được chuyển xuống đây ngay trước cậu không.”

Neumann Hai dẫn Werner ra phía sau thùng xe trần của một chiếc Opel Blitz chưa cọ rửa có khung làm bằng gỗ, một chiếc xe tải đường trường tải trọng ba tấn. Những can xăng móp méo được buộc ở một bên sườn xe. Dấu đạn lỗ chỗ dọc sườn xe còn lại. Không còn bóng tối u ám. Neumann Hai đưa cho Werner một cây đèn dầu. “Tất cả đồ đạc ở bên trong.”

Nói xong anh ta biến mất. Không một lời giải thích. Chào mừng đến chiến trường. Mấy con bướm đêm nhỏ bu quanh ngọn đèn dầu. Cả người Werner mệt rã rời. Đề xuất của tiến sĩ Hauptmann là một phần thưởng hay sự trừng phạt đây? Cậu mong mỏi lại được ngồi trên ghế dài ở Trại Trẻ, lắng nghe cô Elena hát, cảm nhận hơi ấm tỏa ra từ bếp lò, giọng nói lanh lảnh của Siegtried Fischer hào hứng nói về tàu ngầm và máy bay tiêm kích, ngắm Jutta đang vẽ ở cuối bàn, phác họa hàng nghìn ô cửa sổ trong thành phố tưởng tượng của cô.

Bên trong thùng xe chỉ có một mùi: mùi xăng dầu tràn ngập trộn lẫn với mùi thứ gì đó đang thối rữa. Ngọn đèn dầu soi tỏ ba ô cửa sổ hình vuông. Đây là một trạm thu phát sóng di động. Trên chiếc ghế dài kê dọc vách trái có hai cái kệ đặt ống nghe cáu bẩn cỡ chiếc gối ngủ. Một cần ăng-ten gấp có thể nối dài hay thu ngắn từ bên trong. Ba bộ ống nghe điện đài, một giá để vũ khí, những cái tủ có khóa đựng đồ. Bút chì dầu, la bàn, bản đồ. Và đây, bên trong những cái hộp méo mó là hai cái máy thu phát sóng cậu đã thiết kế cùng tiến sĩ Hauptmann.

Tâm trạng cậu dịu lại khi nhìn thấy chúng ở đây, như thể cậu quay lại và nhìn thấy một người bạn cũ đang nổi lên cạnh mình ở giữa biển. Cậu nhấc cái máy thu phát sóng đầu tiên ra khỏi hộp, tháo miếng ốp phía sau. Đồng hồ bị vỡ, vài cầu chì bị nổ, phích cắm máy phát bị mất. Cậu mò mẫm tìm dụng cụ, một cái chốt cắm*, cuộn dây đồng. Cậu nhìn ra cánh cửa mở qua doanh trại yên ắng đến hàng nghìn vì sao đang nhấp nháy trên bầu trời.

Đầu rời để thay vào tua vít dùng để mở những loại đinh ốc có đầu khác nhau.

Xe tăng Nga có chờ ở ngoài đó không? Họ có đang chĩa súng vào ánh đèn dầu không?

Cậu nhớ đến cái điện đài Philco lớn làm bằng gỗ óc chó của ông Siedler. Nhìn chằm chằm vào mấy cuộn dây, tập trung, đánh giá. Cuối cùng một mô hình sẽ tự hiện ra.

Lúc cậu ngước lên sau đó, một vầng sáng yếu ớt xuất hiện sau một hàng cây phía xa, như thể có thứ gì đó đang cháy ở phía đó. Bình minh. Cách đó nửa dặm, hai cậu bé cầm gậy đi lững thững phía sau một đàn gia súc gầy nhom. Khi Werner đang mở cái hộp đựng máy thu phát sóng thứ hai thì một người khổng lồ xuất hiện ở đuôi thùng xe.

“Pfennig.”

Đôi tay dài của anh ta chạm đến thanh ngang trên trần xe; hình bóng anh ta che khuất ngôi làng bị phá hủy, đồng ruộng, mặt trời đang lên.

“Volkheimer à?”