Ánh mặt trời mùa hè gay gắt chiếu qua cửa sập mở vào trong hầm. Có lẽ bây giờ đã là chiều rồi. Chẳng có tiếng súng. Werner ngắm cô ấy ngủ trong một khắc.

Rồi họ vội vã. Cậu không thể tìm được đôi giày của cô, nhưng cậu tìm thấy một đôi giày lười nam trong kho và giúp cô mang vào. Cậu mặc một cái quần vải tuýt của ông Etienne cùng với áo sơ mi có tay áo quá dài bên ngoài bộ quân phục. Nếu họ chạy về phía quân Đức, cậu sẽ chỉ nói tiếng Pháp, nói rằng cậu đang giúp cô rời khỏi thành phố. Nếu họ chạy về phía quân Mỹ, cậu sẽ nói cậu đang đào ngũ.

“Sẽ có một điểm tập trung”, cậu nói, “chỗ nào đó mà họ tập hợp người lánh nạn” dù cậu không chắc điều cậu nói có đúng hay không. Cậu tìm thấy một cái vỏ gối màu trắng trong một cái tủ bị lộn ngược, nhét nó vào trong túi áo khoác của cô. “Khi đến lúc, giơ nó lên cao hết mức có thể nhé.”

“Tôi sẽ cố. Và cây ba toong của tôi đâu?”

“Đây.”

Họ lưỡng lự trong tiền sảnh. Cả hai đều không chắc điều gì đang chờ đợi ở bên kia cánh cửa. Cậu nhớ đến hội trường nóng bức diễn ra cuộc sát hạch đầu vào bốn năm trước: thang ghim trên tường, lá cờ đỏ thẫm có vòng tròn màu trắng và chữ thập ngoặc màu đen bên dưới. Bạn bước tới phía trước, bạn nhảy xuống.

Bên ngoài, hàng núi gạch đá vỡ ngổn ngang khắp mọi nơi. Những ống khói dựng đứng bằng gạch nham nhở dưới ánh sáng. Khói bốc nghi ngút lên trời. Cậu biết rằng đạn pháo được bắn từ phía Đông, rằng sáu ngày trước lính Mỹ đã gần đến Paramé, vì vậy cậu dẫn Marie-Laure đi về phía đó.

Họ có thể bị bắt gặp vào bất cứ lúc nào, không gặp lính Mỹ thì là quân đội của cậu và bị bắt làm việc gì đó. Lao động, gia nhập, thú tội, chết. Tiếng lửa cháy vang lên ở đâu đó: tiếng hoa hồng khô bị vò nát trong nắm tay. Chẳng có âm thanh nào khác; không xe ô tô, không máy bay, không có tiếng súng đại bác nổ từ xa hay tiếng người bị thương la hét hay tiếng chó sủa ăng ẳng. Cậu cầm tay cô để giúp cô đi qua đống gạch đá. Không có tiếng đạn pháo rơi, không có tiếng súng trường lách cách, ánh sáng mờ mờ và đạn bắn xuyên qua tro tàn.

Jutta, cậu nghĩ, cuối cùng anh cũng nghe lời em.

Họ chẳng thấy người nào suốt hai khối nhà. Có lẽ Volkheimer đang ăn - Werner muốn tưởng tượng như vậy, người khổng lồ Volkheimer đang ngồi ăn trên một cái bàn nhỏ nhìn ra biển.

“Yên tĩnh quá.”

Giọng nói của cô như một ô cửa sáng ngời, quang đãng trông ra bầu trời xanh. Khuôn mặt cô là một cánh đồng tàn nhang. Cậu nghĩ: tôi không muốn để em đi.

“Họ đang theo dõi chúng ta sao?”

“Tôi không biết. Tôi không nghĩ vậy.”

Cậu nhìn thấy chuyển động ở khối nhà trước mặt: ba phụ nữ đang mang theo ba gói đồ. Marie-Laure kéo tay áo cậu. “Con đường cắt ngang này tên là gì?”

“Đường Lauriers.”

“Đi nào”, cô nói và bước đi với cây ba toong trong tay phải khua tới lui. Họ rẽ phải rồi rẽ trái, đi qua cây óc chó trông như một cây tăm khổng lồ cháy sém cắm trên mặt đất, đi qua hai con quạ đang mổ thứ gì đó không rõ, cho đến khi họ đến chân tường thành. Màn dây thường xuân rủ xuống từ một mái vòm bên trên một lối đi hẹp. Xa xa ở phía bên phải cậu, Werner thấy một người phụ nữ mặc bộ đồ bằng vải taffeta* màu xanh dương kéo một cái va li to đùng căng phồng trên lề đường lát đá. Một cậu bé mặc quần dài chật ních đi theo sau, mũ bê-rê hất ngược ra sau đầu, mặc một kiểu áo khoác bóng loáng nào đó.

Tên loại vải dệt láng bóng từ sợi tơ hoặc các sợi nhân tạo.

“Cô gái, có những người dân đang rời đi. Tôi sẽ gọi họ nhé?”

“Đợi tôi một lát thôi.” Cô dẫn cậu đi sâu hơn vào ngõ hẻm. Gió biển ngọt ngào, tự do tràn qua một kẽ hở nào đó trên vách tường thành mà cậu không thấy được: không khí đập rộn ràng với luồng gió biển ấy.

Đến cuối con hẻm, họ tới một cánh cổng hẹp. Cô thò tay vào trong áo khoác và lấy ra một chiếc chìa khóa. “Thủy triều có cao không?”

Cậu chỉ thấy được một khoảng không nhỏ qua cánh cổng, giới hạn bởi một tấm lưới sắt ở phía xa. “Ở đây nước thấp. Chúng ta phải nhanh lên.”

Nhưng cô đã đi qua cánh cổng và đi xuống hang động trong đôi giày rộng, di chuyển một cách tự tin, lướt ngón tay dọc vách tường như thể họ là những người bạn thân thiết mà cô nghĩ cô sẽ không bao giờ gặp lại. Thủy triều dâng lên thấp trong vũng, vỗ vào ống quyển của cô và làm ướt gấu váy cô. Từ trong túi áo khoác, cô lấy ra một vật bằng gỗ nhỏ và đặt nó xuống dưới nước. Cô nói nhẹ nhàng, giọng cô dội lại: “Anh cần phải nói với tôi, có phải nó nằm trong đại dương không? Nó phải nằm trong đại dương.”

“Nó nằm trong đại dương. Chúng ta phải đi, cô gái.”

“Anh có chắc nó nằm dưới nước không?”

“Chắc.”

Cô đi ra, không kịp thở. Đẩy cậu qua cánh cổng và khóa nó lại sau lưng. Cậu đưa cho cô cây ba toong. Rồi họ quay lại lối đi, đôi giày của cô kêu lép nhép khi cô bước đi. Đi qua màn dây thường xuân. Rẽ trái. Ngay phía trước một dòng người ăn mặc rách rưới, tả tơi vượt qua một ngã tư: một phụ nữ, một đứa trẻ, hai người đàn ông đang khiêng người thứ ba nằm trên cáng, cả ba đều đang phì phèo thuốc lá trên môi.

Bóng tối lại phủ lên mắt Werner, cậu thấy chóng mặt. Chẳng mấy chốc mà chân cậu mềm nhũn. Một con mèo ngồi trên đường liếm chân, vuốt chân qua tai và nhìn cậu. Cậu nghĩ về những thợ mỏ già nua kiệt sức mà cậu từng thấy ở Zollverein ngồi trên ghế hay sọt thưa, không nhúc nhích trong nhiều giờ liền, chờ chết. Với những người như vậy, thời gian là một thứ thừa thãi, là một cái thùng đang từ từ cạn kiệt. Trong khi thực ra, cậu nghĩ, thời gian là một vũng nước nhỏ rực rỡ mà con người mang trong tay, con người cần phải dùng hết sức để bảo vệ nó. Chiến đấu vì nó. Làm việc chăm chỉ để không đánh đổ giọt nào.

“Giờ”, cậu nói bằng giọng Pháp rõ nhất mà cậu có thể tập hợp được, “đây là vỏ gối. Cô miết tay dọc theo bức tường này. Cô có thể cảm nhận được không? Cô sẽ đi đến một ngã tư, tiếp tục đi thẳng. Con đường trông khá là thông thoáng. Giữ cái vỏ gối cao lên. Ngay phía trước như thế này, cô có hiểu không?”

Cô quay sang cậu và cắn môi dưới. “Họ sẽ bắn.”

“Với lá cờ trắng này thì không đâu. Họ sẽ không bắn một cô gái. Có nhiều người khác ở phía trước. Đi theo bức tường này.” Cậu đặt tay cô lên bức tường lần thứ hai. “Nhanh lên. Nhớ cái vỏ gối nhé.”

“Còn anh thì sao?”

“Tôi sẽ đi về hướng khác.”

Cô xoay mặt về phía cậu và dù cô không thể nhìn thấy cậu, cậu cảm thấy mình không thể chịu được cái nhìn của cô. “Anh sẽ không đi với tôi ư?”

“Sẽ tốt hơn cho cô nếu không có ai nhìn thấy cô đi với tôi.”

“Nhưng làm cách nào tôi tìm lại được anh?”

“Tôi không biết.”

Cô với lấy tay cậu, đặt thứ gì đó vào trong lòng bàn tay cậu, siết chặt tay cậu thành nắm. “Tạm biệt, Werner.”

“Tạm biệt, Marie-Laure.”

Rồi cô đi. Cứ vài bước đầu cây ba toong của cô lại chạm phải một mẩu đá trên đường và cô mất một lúc để đi vòng qua nó. Bước đi, bước đi, ngừng. Lại bước đi, bước đi. Cây ba toong của cô dò dẫm, gấu váy ướt đung đưa, vỏ gối màu trắng giơ lên cao. Cậu dõi theo cho đến khi cô đi qua ngã tư, đi xuống khối nhà tiếp theo, khuất khỏi tầm mắt.

Cậu đợi để nghe những giọng nói. Những tiếng súng.

Họ sẽ giúp cô. Chắc chắn phải giúp.

Khi cậu xòe tay ra, một chiếc chìa khóa bằng sắt nhỏ nằm trong lòng bàn tay.