Trong một phần giây, thế giới xung quanh Werner tách làm đôi, như thể phân tử oxy cuối cùng đã xé toạc nó ra. Rồi những mảnh đá, gỗ, kim loại vỡ trút xuống, rơi loảng xoảng trên mũ sắt của cậu, lạo xạo văng vào bức tường sau lưng họ và boong ke của Volkheimer đổ sập, khắp nơi tối đen, mọi vật vùn vụt lướt qua, cậu không thể tìm được chút không khí nào để thở. Nhưng vụ nổ tạo ra chút thay đổi trong kết cấu đám gạch đá vỡ của tòa nhà, có tiếng gãy răng rắc, theo sau là màn bụi mù mịt trong bóng tối. Lúc Werner ngừng ho và gạt những mảnh vụn ra khỏi ngực, cậu thấy Volkheimer đang nhìn chằm chằm vào ánh sáng màu lam qua cái lỗ méo mó.

Bầu trời. Bầu trời đêm.

Một dải ánh sao chiếu qua màn bụi, soi dọc trên mép của đống gạch đá trên sàn. Trong một thoáng Werner uống lấy luồng ánh sáng ấy. Rồi Volkheimer đẩy cậu ra sau, trèo được nửa đường lên cầu thang đổ nát và bắt đầu đục phá mép cái lỗ bằng một thanh sắt. Tiếng kim loại vang rền, hai bàn tay anh nứt toác và bụi bám trắng xóa trên bộ râu sáu ngày chưa cạo, nhưng Werner có thể thấy rằng công việc của Volkheimer tiến triển rất nhanh: dải ánh sáng màu bạc trở thành cái nêm màu tím, rộng hơn hai bàn tay Werner.

Thêm một cú đánh nữa, Volkheimer xoay xở xử lý được một mảng gạch vỡ lớn, phần lớn gạch đá đổ ầm xuống mũ sắt và vai anh, sau đó chỉ còn là vấn đề cào bới và trèo lên. Anh lách thân trên qua cái lỗ, vai quệt vào mép hố, áo khoác rách bươm, hông xoay qua xoay lại và rồi anh lọt qua. Anh vươn tay xuống cho Werner, cái túi vải len thô của cậu, khẩu súng trường và kéo tất cả lên.

Họ quỳ trên chỗ từng là một hành lang. Ánh sao chiếu sáng mọi thứ. Werner thấy là không có trăng. Volkheimer ngửa lòng bàn tay chảy máu lên như thể hứng không khí, để không khí thấm qua da như nước mưa.

Chỉ có hai vách tường liền kề của khách sạn còn đứng vững, nối với nhau thành một góc, những mảng vữa dính vào vách tường phía trong. Bên ngoài tường khách sạn, những tòa nhà phô ra kết cấu bên trong dưới màn đêm. Tường chắn phía sau khách sạn vẫn còn, mặc dù nhiều lỗ châu mai dọc trên đỉnh đã bị phá hủy tan tành. Tiếng sóng biển rì rào vang lên ở phía bên kia. Tất cả những gì còn lại là gạch đá vụn và sự tĩnh lặng. Ánh sao chiếu trên mọi lỗ châu mai. Bao nhiêu người đàn ông bị thối rữa trong đống gạch đá trước mặt họ? Chín. Có khi hơn.

Họ tiến đến chỗ khuất gió của tường thành, cả hai đều loạng choạng như người say. Khi họ đi đến tường thành, Volkheimer nháy mắt với Werner. Rồi đi vào trong màn đêm. Với khuôn mặt bám bụi trắng xóa, anh trông giống như một người khổng lồ được làm bằng bột.

Cách năm khối nhà về phía Nam, cô gái đó vẫn mở đĩa nhạc chứ?

Volkheimer nói, “Cầm lấy khẩu súng, đi đi.”

“Còn anh?”

“Thức ăn.”

Werner dụi mắt trước ánh sao chói lòa. Cậu không hề cảm thấy đói, như thể cậu đã giải phóng bản thân mãi mãi khỏi mối phiền toái ăn uống. “Nhưng chúng ta sẽ…?”

“Đi đi”, Volkheimer nhắc lại. Werner nhìn anh lần cuối: áo khoác rách tả tơi, quai hàm góc cạnh. Đôi tay to lớn dịu dàng. Cậu sẽ ra sao đây.

Anh đã biết ư? Suốt thời gian qua?

Werner di chuyển từ chỗ nấp này qua chỗ nấp khác. Túi vải len thô trong tay trái, tay phải là súng trường. Chỉ còn năm viên đạn. Cậu nghe tiếng cô gái thì thầm trong đầu: Ông ta đang ở đây. Ông ta sẽ giết con. Xuôi theo hướng Tây đi xuống một hẻm núi chất đầy gạch đá ngổn ngang, trườn qua những đống gạch vụn, dây dợ, mẩu mái ngói, đa phần vẫn còn nóng, đường phố trông có vẻ hoang vắng, dù vậy cậu chẳng thể biết được đôi mắt nào có thể đang dõi theo cậu từ phía sau những khung cửa sổ vỡ tan tành, lính Đức, người Pháp, lính Mỹ hay lính Anh. Có khi ống ngắm của lính bắn tỉa nhắm theo cậu từng giây.

Đây là một chiếc giày đế xuồng. Đây là một đầu bếp bằng gỗ khắc chạm trang trí nằm trên lưng cậu, đang giữ một tấm ván vẫn còn dính vết xúp ngày hôm nay. Đây là những cuộn dây thép gai rối tung lớn. Khắp nơi bốc mùi xác chết.

Cậu nép người dưới một mái hiên từng là cửa hàng bán đồ lưu niệm - vài cái đĩa lưu niệm nằm trên giá, trên vành của mỗi cái đĩa đều sơn một cái tên khác nhau và được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái - Werner xác định vị trí của mình trong thành phố. Tiệm cắt tóc nữ ở bên kia đường. Một ngân hàng không có cửa sổ. Một con ngựa chết, xác nó vẫn buộc vào chiếc xe kéo. Đây đó có ngôi nhà nguyên vẹn vẫn trụ vững, khung cửa sổ không có kính, những làn khói mỏng bốc lên từ các ô cửa sổ của ngôi nhà trông như bóng dây thường xuân đã bị xé toạc.

Ánh sáng nào soi tỏ trong đêm! Cậu không bao giờ biết. Ánh sáng ban ngày sẽ làm cậu lóa mắt.

Werner rẽ phải trên một con đường mà cậu chắc là đường Estrées. Số 4 đường Vauborel vẫn đứng vững. Mọi cửa sổ trên mặt tiền đã bị vỡ nhưng các bức tường hầu như không bị cháy sém; hai hộp gỗ trồng hoa treo lơ lửng.

Ông ta ở ngay bên dưới con.

Người ta nói rằng thứ cậu cần là sự chắc chắn. Mục tiêu. Sự rõ ràng. Sĩ quan chỉ huy lồng ngực hình ức gà Bastian với dáng đi của bà lão đã nói rằng họ sẽ đánh bật sự lưỡng lự ra khỏi người cậu.

Chúng ta là một loạt đạn, chúng ta là những quả đạn pháo. Chúng ta là mũi gươm.

Ai là kẻ yếu kém nhất?