Volkheimer không nhúc nhích. Chỗ chất lỏng dưới đáy xô nước sơn, mặc dù độc hại, đã cạn. Werner chẳng nghe được gì từ cô gái ấy trên bất cứ tần số nào trong bao lâu rồi? Một tiếng? Lâu hơn? Cô ấy đọc về việc con tàu Nautilus bị hút vào một dòng nước xoáy, những con sóng cao hơn cả những ngôi nhà, tàu ngầm bị dựng đứng, những bắp thịt thép của con tàu kêu răng rắc, sau đó cô đọc đến đoạn mà cậu cho là dòng cuối của cuốn sách: Vì vậy, đối với câu hỏi mà Kinh Thánh đã đề ra từ sáu nghìn năm trước, “Ai đã đo được các vực thẳm?” chỉ hai người trên đời này có quyền trả lời câu hỏi đó: thuyền trưởng Nemo và tôi.

Rồi chiếc máy phát tín hiệu gãy tách và bóng tối đen kịt bủa vây quanh cậu. Trong những ngày qua - bao lâu nhỉ? - cảm tưởng như thể cơn đói là một bàn tay nằm trong người cậu, khuấy quanh lồng ngực cậu, với tới xương vai, rồi xuống đến xương chậu. Cạo xương cậu. Ngày hôm nay, mặc dù - hay lúc này là đêm nay mới đúng? - cơn đói đuối dần giống như một ngọn lửa tàn dần vì hết nhiên liệu. Đến cuối cùng, không hiểu sao trống rỗng và no đủ cũng chẳng khác gì nhau.

Werner chớp mắt rồi thấy cô bé ở Vienna mặc áo choàng không tay hạ xuống từ trên trần hầm như thể cô bé ấy chẳng khác nào một hình bóng. Cô bé mang một bao giấy đựng đầy rau héo và ngồi giữa đống gạch vỡ. Một đàn ong bay quanh cô bé.

Cậu có thể không nhìn thấy gì nhưng cậu có thể nhìn thấy cô bé.

Cô bé đếm những ngón tay. Vì cắt đứt đường dây liên lạc, cô bé nói. Vì dò sóng quá chậm. Vì tranh giành ổ bánh mì. Vì ngồi quá lâu trong nhà vệ sinh doanh trại. Vì khóc lóc. Vì không chào hỏi để làm quen với cô ấy.

Điều này hoàn toàn vô lý, tuy nhiên có thứ gì đó ẩn chứa trong những lời nói đó, sự thật nào đó mà cậu cố trốn tránh và khi cô bé cất lời, cô bé già đi, mái tóc bạc phủ trên đầu, cổ áo sờn rách; cô bé biến thành một bà lão - cậu biết ai lởn vởn bên rìa ý thức của cậu.

Vì phàn nàn về những cơn đau đầu.

Vì hát.

Vì nói suốt đêm bên giường cô ấy.

Vì quên sinh nhật của cô ấy suốt buổi tối mừng cậu được triệu tập.

Vì dỡ hàng chất trên tàu quá chậm.

Vì không xoay đúng những chiếc chìa khóa của cô ấy.

Vì không kịp báo cho đồng đội về sự nhầm lẫn của mình.

Vì ngồi trên giường quá lâu.

Bà Schwartzenberger - chính là bà ấy. Người phụ nữ Do Thái trong thang máy của Frederick.

Mỗi lần đếm bà lại giơ ra thêm một ngón tay.

Vì đã nhắm mắt lại khi bị chỉ điểm.

Vì tích trữ những mẩu bánh mì khô.

Vì cố gắng đi vào công viên.

Vì có đôi tay bị sưng tấy.

Vì hỏi xin một điếu thuốc.

Vì đã tưởng tượng sai và trong bóng tối, Werner cảm thấy như thể mình đã chạm đến đáy, như thể cậu bị cuốn xuống ngày càng sâu hơn, giống con tàu Nautilus bị hút vào dòng nước xoáy, giống cha cậu đang đi xuống hầm mỏ: lặn một hơi từ Zollverein qua Schulpforta, vượt qua những điều khủng khiếp ở Nga và Ucraina, đi qua hai mẹ con cô bé ở Vienna, tham vọng và sự xấu hổ của cậu hòa thành một, cho đến chỗ thấp nhất trong tầng hầm này bên rìa lục địa, ở nơi này những bài cầu hồn chẳng có ý nghĩa gì cả - bà Schwartzenberger bước về phía cậu, vừa đi vừa thay đổi hình dáng, từ bà lão sang cô bé - mái tóc lại biến thành màu đỏ, làn da mịn màng, một cô bé bảy tuổi áp mặt lên mặt cậu, cậu có thể nhìn thấy một cái lỗ ở giữa trán cô bé còn đen hơn cả bóng tối xung quanh cậu, dưới đáy cái lỗ đen ngòm ấy là một thành phố đen tối đầy các linh hồn, mười nghìn, năm trăm nghìn, tất cả những linh hồn đó đang nhìn chằm chằm từ các ngõ hẻm, từ các khung cửa sổ, từ các công viên cháy âm ỉ và cậu nghe thấy tiếng sấm.

Chớp.

Pháo.

Cô gái biến mất.

Mặt đất chấn động. Mọi cơ quan bên trong cơ thể cậu rung chuyển. Những thanh xà võng xuống. Rồi màn bụi chậm rãi rớt xuống, hơi thở nông và nản chí của Volkheimer cách đó một mét.