Tự mình làm lụng, ăn bằng sức mình!

Kỳ thực đối với đại đa số bách tính mà nói, dẫu cho họ không biết đến hai chữ này, cũng sẽ trăm phương túng kế cải thiện cuộc sống của mình, để người nhà có được ngày lành tháng tốt. Nhất là đối với những người con thứ không có quyền thừa kế, áp lực cuộc sống buộc họ phải không ngừng bôn ba khắp nơi để gia đình có được một cuộc sống sung túc.

Đối với những người con thứ này, sau khi trưởng thành rời nhà tự lập, sự lựa chọn của họ không nhiều lắm. Thuê canh tác quan điền là sự lựa chọn phổ biến nhất, dẫu cho "quan điền không bán, đời đời quan hữu" là nguyên tắc cơ bản, nhưng quan phủ lại cho phép nông dân nộp tô thuế để canh tác hoặc chăn nuôi vĩnh viễn, trong khi quan phủ vẫn bảo lưu quyền sở hữu đất đai. So với việc thuê ngắn hạn, tiền thuê đất của hình thức này ít hơn một thành, chỉ có 25%.

Ngoài việc thuê canh tác quan điền ra, vào thành làm công cũng là một con sông mưu sinh. Kể từ năm nhà máy sợi đầu tiên được xây dựng bên bờ sông Thanh Hà, sau thời kỳ Hưng Càn, các xưởng mỏ hưng thịnh khắp nơi, khiến cho các xưởng mỏ mọc lên như nấm khắp Trung Nguyên với số lượng không dưới mấy ngàn cái, số lượng lao động lên tới hàng triệu người, cộng thêm một lượng lớn các nhà máy phục vụ cho chúng, nền công nghiệp hóa thời kỳ đầu cần một lượng lớn sức lao động.

Thế nhưng dù là thuê ruộng hay làm công, đối với những người con thứ mà nói, đều không phải là sự lựa chọn tốt nhất. Loại trước cần phải gánh chịu tiền thuê đất "nặng nề", hơn nữa lại không thể truyền nghiệp lại cho đời sau; còn loại thứ hai, nhiều năm qua các chủ xưởng, chủ mỏ đều đang nghĩ đủ mọi cách để giảm thiểu chi phí của mình, bóc lột mồ hôi nước mắt của người lao động và nông dân làm thuê. Làm việc trong các xưởng mỏ thoạt nhìn thì có thể ăn mặc no đủ, nhưng công việc trong những "công xưởng bóc lột" ấy chưa bao giờ được gọi là nhàn hạ.

Ngoài ra, còn có một sự lựa chọn nữa – di dân!

Là chốn Trung Hoa? Hay là vùng biên ải?

Đối với những kẻ lựa chọn con đường này, đây chính là một sự lựa chọn.

Mặc dù mới chỉ là tháng tám, nhưng vào buổi sáng và buổi tối, đã sớm hiện ra vài phần se lạnh. Nhiều nhất là qua một tháng nữa, nơi này có lẽ sẽ biến thành một thế giới băng tuyết trắng xóa. Thậm chí mặt băng dày trên mặt sông còn có thể cho phép xe ngựa qua lại.

Con sông này ở Đại Minh được gọi là sông "Ural", còn ở bờ bên kia, trong miệng người Nga, nó được gọi là sông "Yaik". Con sông này là biên giới giữa Đại Minh và nước Nga, dẫu cho biên giới này không được công nhận, nhưng mấy năm nay, dường như cả hai nước đều ngầm cho phép sự tồn tại của tuyến biên giới này.

Những dòng di dân nối đuôi nhau từ nội địa đến với vùng biên ải này. Đối với những người mới đến mà nói, mọi thứ ở đây đều vô cùng xa lạ, nhưng đồng thời cũng khiến người ta nhìn thấy hy vọng.

Lưu Côn Ngô không nghi ngờ gì chính là một trong số đó. Vốn nguyên quán ở phủ Bảo Định, Bắc Trực Lệ, hắn vừa mới đến đây, thậm chí cho đến một tháng trước, mới vừa bước ra khỏi ga tàu hỏa cách đó hai trăm dặm. Từ vùng quê Bảo Định đến nhà máy ở Thiên Tân, rồi lại đến tổng đốc khu An Tây bên bờ sông Ural, mất tròn năm năm thời gian, hắn mới hạ quyết tâm, cầm tấm vé tàu hỏa được quan phủ trợ cấp, đến với vùng biên ải xa xôi này.

Mọi thứ ở đây đối với Lưu Côn Ngô mà nói đều vô cùng mới mẻ, tất nhiên cũng tràn ngập hy vọng.

Ít nhất ở đây, rốt cuộc cũng không đến nỗi giống như ở trong nhà máy, một ngày sáu canh giờ, một năm bận rộn từ đầu năm đến cuối năm chứ...

Trong lòng lẩm bẩm như vậy, Lưu Côn Ngô dắt theo một con ngựa, sau khi dạo quanh mặt phố một vòng, liền bước vào một quán trà.

"Ấy, tiểu nhị, ngươi nói đồ đạc trên mặt phố, sao cái nào cũng đắt đỏ thế?"

Lần đầu tiên đến trấn nhỏ biên ải này, Lưu Côn Ngô hiếu kỳ thăm dò tiểu nhị quán trà.

"Hừm, ngài xem đấy, ga tàu hỏa gần nhất cách chúng ta tận ba dặm, hàng hóa ở quan nội vận chuyển đến đây, phải đi tận mấy ngàn dặm đường, dọc đường xe ngựa thuyền bè rồi mới đến chỗ chúng ta, đương nhiên là phải đắt đỏ hơn một chút rồi, ngài nói có phải không?"

Tiểu nhị vừa nhanh nhẹn lau bàn cho khách, vừa cười khổ đáp lại.

"Chẳng phải là đạo lý này sao, bằng không, những tên gian thương kia kiếm bạc của ai?"

"Vị tiểu huynh đệ này là người mới đến phải không? Nghe khẩu âm có vẻ là người Bắc Trực Lệ tới."

Một nam giới trung niên ở bên cạnh sảng khoái cười nói.

"Đúng vậy, đại ca tai thính thật đấy. Tiểu đệ là người Bảo Định tới, tháng trước vừa mới qua đây, nhận một miếng ruộng ở chỗ quan phủ, ai ngờ dụng cụ quan phủ phát cho lại không đủ dùng, định ra chợ chọn mua vài món dùng cho vừa tay, nhưng không ngờ đồ đạc ngoài chợ lại đắt đỏ đến thế, đắt hơn ở quê nhà gấp đôi lận."

Lưu Côn Ngô thành thật đáp.

"Hừm, lỗ tai của Hàn quân tổng nhà chúng ta sao mà không thính cho được. Hắn chính là quân tổng nổi danh lừng lẫy ở chỗ chúng ta đấy, năm xưa lúc theo quân xuất chinh, người ta chính là đánh một mạch đến Tĩnh Nam, không nói gì khác, riêng tỳ nữ Kiến Châu ở trong nhà cũng được ban thưởng tới mấy chục đứa. Ngài đã từng thấy tỳ nữ Kiến Châu bao giờ chưa? Cái mũi cao ấy, đôi mắt to ấy, cái nước da ấy... Hừ, không nói nữa, đợi ta gom đủ tiền, ta cũng phải kiếm một đứa tỳ nữ Kiến Châu mới được."

Tiểu nhị vừa rót trà cho Lưu Côn Ngô, vừa tỏ vẻ vô cùng ngưỡng mộ.

"Tỳ nữ Kiến Châu" mà hắn nhắc tới, kỳ thực chính là nữ tỳ trong "Kiến Châu bộc dịch". Năm xưa sau khi Thanh thù hàng, triều đình không tiến hành trả thù, mà chiếu theo quy củ của bọn chúng để thu nạp làm "bộc dịch", ban thưởng cho các quan binh tham gia Tây chinh có công. Bọn họ đời đời làm nô lệ, con sinh ra cũng vẫn là nô lệ, còn gọi là "gia sinh tử". Cuộc sống, hôn nhân, nơi ở của bọn họ đều do chủ nhân sắp xếp. Bọn họ là tài sản tư hữu của chủ nhân, có thể đem tặng, cũng có thể mua bán, ở rất nhiều nơi đều có thị trường mua bán bộc dịch.

"Tiểu huynh đệ, ngươi đừng nghe hắn nói nhảm. Ta chẳng qua chỉ là dựa vào chiến công năm xưa mà được chia cho sáu đứa bộc dịch mà thôi, mấy năm nay bọn chúng lại sinh thêm mấy đứa nữa thôi mà."

Hàn quân tổng nói rồi lấy túi thuốc lá ra hút một hơi, đoạn nói tiếp:

"Năm xưa lúc ở trong quân, có huynh đệ là người vùng Bắc Trực Lệ, mấy năm nay người từ quan nội qua đây ngày càng nhiều. Cho nên khẩu âm này của ngươi vừa nghe là ta nhận ra ngay."

"Ồ, nói vậy nơi này người từ nội địa tới rất nhiều sao?"

Lưu Côn Ngô ngẩng đầu hỏi.

"Chứ sao nữa! Người khai hoang, người tìm mỏ, người buôn bán, từ Nam chí Bắc ở đâu cũng có. Đừng nói gì đến Bắc Trực Lệ, ngay cả người Tô Hàng còn có nữa là. Người đời trước hay nói 'Trên có thiên đàng, dưới có Tô Hàng', ngây bây giờ thì hay rồi, đến cả người Tô Hàng còn chẳng thèm ở thiên đàng, lại chạy đến cái xó xỉnh này của chúng ta..."

Tiểu nhị quán trà hùa theo phụ họa.

Nghe hắn nói vậy, trong lòng Lưu Côn Ngô thực sự không mấy dễ chịu. Hắn thầm nghĩ nếu không phải triều đình có luật nghiêm cấm con thứ chia gia tài, thì sao hắn có thể không ở yên quê nhà, trước tiên là vào thành vào xưởng làm trâu làm ngựa, rồi sau đó lại đến nơi này khai hoang trồng trọt.

"Hừ, ngươi cũng đừng nói thế, ruộng đất ở Bắc Trực Lệ hiện nay cũng không kém đâu, dẫu cho không bằng miền Nam trồng ruộng nước, nhưng hiện nay cũng là vùng đất trù phú rồi."

"Há chỉ có Bắc Trực Lệ, chỗ quê già của ta kia chứ, ngay cả vùng Kinh Kỳ đạo, nay cũng là vựa lúa..."

"Còn chẳng phải vì Thánh thiên tử đang tại vị, cái sinh khí này đều quay về hết rồi sao..."

Hiển nhiên đối với đại đa số mọi người mà nói, bọn họ không thể hiểu được những việc như "Hoàng Hà quy đạo" và "Hoài Hà nhập hải" đã cải thiện tình trạng hạn hán lụt lội ở một số vùng như thế nào, bọn họ thường chỉ đơn giản quy tất cả những điều này cho "ông trời", tiến xa hơn là quy công cho "thiên tử".

Kỳ thực trong hơn hai mươi năm qua, trên đại địa Đại Minh hầu như khắp nơi đều diễn ra "tường thụy", nào là nước sông Hoàng Hà trong vắt, nào là hạn lụt ngày càng giảm, nào là lực lượng đất đai hồi phục v.v., những "tường thụy" thời cổ đại này phần lớn đều do việc môi trường sinh thái khu vực được phục hồi mà ra.

Tất nhiên, bách tính không thể hiểu được những điều này. Kỳ thực, có đôi khi quan phủ cũng không hy vọng bách tính hiểu rõ.

Hàn quân tổng ở bên cạnh nghe vậy liền không thể chờ đợi được mà tiếp lời:

"Cái này còn phải nói nữa sao, hiện nay là Thánh thiên tử tại vị, mấy năm nay tường thụy liên miên, mưa thuận gió hòa, cuộc sống chúng ta trải qua chính là ngày lành tháng tốt. Các ngươi nhìn xem, cuộc sống hiện tại của chúng ta, ngay cả những vị lão gia trước kia chưa chắc đã sánh bằng được đâu, có phải không? Lão đệ, cứ nói ngươi đi, ngươi đừng tưởng cứ đến biên ải này là giống như bị lưu đày vậy. Nơi này tuy mùa đông hơi lạnh một chút, nhưng ôm lấy mấy trăm mẫu ruộng mà quan phủ cấp, nên trồng thì trồng, nên chăn nuôi thì chăn nuôi, gặp vận may thì chỉ dăm năm là sản nghiệp này cũng được định đoạt rồi. Cầm giữ ngần ấy ruộng đất, đó chính là mấy đời không cần phải lo chuyện ăn uống rồi."

Đối với Hàn quân tổng vốn là một huân sĩ mà nói, sự ủng hộ triều đình của ông ta trước nay chưa từng có sự pha tạp nào, hơn nữa những gì ông ta nói cũng là sự thật. Biên ải tuy xa xôi, nhưng cơ hội lại nhiều.

"Chẳng phải chính là đạo lý này sao! Hàn quân tổng, nếu không phải vì ta chỉ có một mình, phỏng chừng đã sớm đi xin một khoảnh ruộng rồi."

Vừa nhắc đến ruộng đất, tiểu nhị lập tức hừng hực khí thế.

Đối với vùng biên ải sở hữu lượng lớn đất đai, để thu hút di dân đến đây, trước nay vẫn luôn không tiếc sức lực. Bọn họ sẵn sàng cung cấp cho di dân lên tới 300 mẫu hoặc thậm chí nhiều đất đai hơn nữa, nhưng có một tiền đề, nhất định phải lấy gia đình làm đơn vị, ít nhất phải là một vợ một chồng, hơn nữa đang trong độ tuổi tráng niên. Sở dĩ làm như vậy chính là để bọn họ định cư tại đây, đồng thời sinh sôi nảy nở.

Đối với tiểu nhị mới chỉ mười mấy tuổi, vì nhất thời nóng nảy mà chạy đến đây như hắn, một thân một mình, đương nhiên không có cơ hội xin đất từ quan phủ, chỉ có thể làm công trong quán trà.

Thế vậy nên, tiểu nhị này liền không lộ dấu vết mà hỏi Lưu Côn Ngô:

"Vị gia gia này, ngài là đi cùng một nhà phải không? Mấy khẩu vậy?"

Lưu Côn Ngô nghe vậy, liền chất phác cười nói:

"Một nhà chứ, vợ con cả thảy năm người, Đại Ni năm nay mới bảy tuổi, tính ra thì ngay cả một đứa phụ giúp cũng không có. Quan phủ cho bốn mẫu ruộng, thực chẳng biết nên trồng trọt thế nào đây..."

"Hả... Mới, mới..."

Tiểu nhị nghe vậy, sắc mặt liền thay đổi, Hàn quân tổng ở bên cạnh nhìn thấy lập tức cười ha hả.

"Ha ha, cái đồ tiểu tử ngươi, cứ gặp người lạ là lại thăm dò nhà người ta có mấy nhân khẩu, có phải đang tính toán xem có thể gặp được một cô nương trạc tuổi hay không, để còn làm con rể nhà người ta chứ gì?"

Tâm tư bị vạch trần, tiểu nhị nghe vậy mặt không khỏi đỏ bừng, lắp bắp mãi không nói nên lời. Sắc mặt của Lưu Côn Ngô cũng trở nên có chút không tự nhiên, dẫu sao Đại Ni mới chỉ có bảy tuổi.

"Lão đệ, ngươi cũng đừng trách, đây là vùng biên ải, thanh niên trai tráng muốn tìm một người vợ không phải chuyện dễ dàng."

Hàn quân tổng cười nói.

"Không có vợ thì không lĩnh được quan điền, bằng không, ai lại muốn ở cái quán trà này qua hết cả đời chứ?"

"Chẳng phải có tỳ nữ Kiến Châu hay sao?"

Lưu Côn Ngô khó hiểu nói.

"Cưới một đứa tỳ nữ Kiến Châu là được chứ gì?"

Ở nội địa, không ít người con thứ không lấy được vợ chẳng phải đều cưới một đứa nữ tỳ hay sao, có gì mà to tát chứ?

"Hừ, lão đệ nói thế là nhầm rồi. Đại Minh có phép tắc hẳn hoi, nữ tỳ chỉ có thể nạp làm thiếp, không thể cưới làm thê. Hơn nữa ở chốn chúng ta đây, tỳ nữ Kiến Châu không giống với các tỳ nữ Sắc Mục khác, chủ gia không thể phóng thích để khôi phục thân tự do, tự nhiên cũng không thể cưới làm thê được."

Nói đoạn, Hàn quân tổng xua xua tay, rồi hỏi:

"Phải rồi, lão đệ đến đây vào lúc nào thế? Nhìn tuổi tác của ngươi, cũng đâu phải là người vừa mới phân gia, sao lại vào cái lúc này mới mang theo cả nhà lớn nhỏ chạy đến đây?"

Tiểu nhị cũng dùng ánh mắt khác thường liếc nhìn Lưu Côn Ngô.

"Còn có thể vì cái gì nữa? Chẳng phải là vì để trồng trọt hay sao."

"Ấy chà, ta nói này lão huynh, sao ngài lại nghĩ quẩn thế chứ, ở nội địa thuê một khoảnh quan điền là được rồi, hà cớ gì phải đến một nơi xa xôi thế này, lại còn mang theo cả nhà lớn nhỏ? Vào xưởng làm công cũng được cơ mà..."

Câu nói này của tiểu nhị coi như đã gãi đúng chỗ ngứa của Lưu Côn Ngô. Hắn lập tức bất đắc dĩ thở dài thườn thượt rồi nói:

"Các ngươi không biết đấy thôi, quan điền này trông thì có vẻ thuê tốt thật, nhưng mấy năm nay lương thực không có giá trị, dẫu có trồng mấy chục mẫu quan điền thì cũng chỉ đủ cho một nhà qua ngày. Tiền thuê ruộng của quan phủ phải nộp ba thành, đó là định tô, không bớt được đâu, nếu lỡ gặp năm được mùa, giá lương thực hạ thấp, khéo phải bán đi một nửa thu hoạch mới đủ nộp tô quan. Dẫu cho trong nhà có nuôi thêm trâu bò heo gà vịt gì đó, thì quanh năm cũng chẳng dư dả lại được bao nhiêu. Thế nên, năm xưa sau khi rời nhà, ta trước tiên thuê quan điền ở mấy năm, thầm nghĩ thực sự chẳng dư dả gì, bèn bán nhà ở quê, đến Thiên Tân Vệ làm công. Làm công tuy có vất vả chút, nhưng một năm tổng cộng vẫn kiếm được mấy chục lượng bạc, lương thực cũng coi như rẻ, cuộc sống cũng tạm châm chước qua ngày. Nhưng cuộc sống sao có thể cứ châm chước mãi được chứ, thế nên, năm trước lại sinh thêm một đứa nhóc, hai đứa nhóc sau này phải tính sao đây? Dù thế nào cũng phải sắm sửa cho chúng ít sản nghiệp chứ. Mấy năm nay làm công tuy có khá hơn trồng quan điền một chút, nhưng cũng chỉ vừa đủ ấm bụng duy trì sinh kế. Nếu không có nương tử làm chút công việc may vá để phụ giúp gia đình, phỏng chừng quanh năm chẳng còn dư lại chút gì. Thế rồi, sau này nhìn thấy trên báo chí nói ở đây cho nhiều ruộng thế, ta mới thầm nghĩ, ngộ nhỡ ở đây có thể tìm được cơ hội, những thửa ruộng này dẫu không thể trồng trọt, thì đem nuôi trâu nuôi dê, thu nhập một năm cũng mạnh chán so với làm công trong nhà máy, dẫu có kém hơn nữa, thì cũng có thể giữ lại mấy mẫu ruộng, ít nhất cũng có thể để cho thằng cả có một phần sản nghiệp mà thừa kế, còn về thằng hai..."

Nhắc đến đứa con thứ, Lưu Côn Ngô có chút bất đắc dĩ, hắn tức thì thở dài thườn thượt rồi nói:

"Sau này, chỉ đành dựa vào bản thân nó thôi, ta làm cha này, những gì có thể làm cũng chỉ có chừng đó. Sau này, nghĩ cách tìm cho nó một người vợ, rồi nhìn nó an bề gia thất sống hết một đời ở đây, ta làm cha thế là cũng mãn nguyện rồi."

Những yêu cầu này vốn dĩ chỉ là hy vọng đơn giản nhất của những gia đình bình thường. Lời của Lưu Côn Ngô vừa dứt, dù là tiểu nhị hay Hàn quân tổng, trong lòng đều không khỏi dâng lên một trận cảm khái. Chỉ thấy Hàn quân tổng lập tức vỗ vỗ vai hắn an ủi:

"Kỳ thực chỗ chúng ta cũng là một nơi tốt. Ngươi nhìn đồng cỏ mênh mông ngút ngàn phóng mắt nhìn ra xa này xem, tuy nơi có thể trồng trọt không nhiều, nhưng cũng đâu có kém vùng quan nội là bao. Nhận lấy mấy ngàn mẫu thảo nguyên, rồi nuôi dăm con trâu con cừu, quanh năm suốt tháng cũng không đến nỗi bận rộn vô ích. Còn về chuyện sau này tiểu tử nhà ngươi muốn tìm vợ, thì có gì là khó chứ..."

Bàn tay của Hàn quân tổng chỉ về phía Tây, rồi nói:

"Lúc ngươi đến đây, có nhìn thấy cây cầu gỗ trên sông hay không? Đối diện chính là nước Nga, nếu ngươi bằng lòng, bất cứ lúc nào cũng có thể mang một đứa minh hôn (vợ nuôi từ nhỏ) từ bên kia sang đây. Vợ nuôi từ nhỏ không giống với nô tì đâu, ngài nói có phải đạo lý này không?"