Thần Apollo tại Delphi, qua lời phán truyền của nữ tư tế, đã tôn vinh Socrates là người thông thái nhất trong số những người khôn ngoan. Người ta kể lại rằng triết gia này, với sự uyên bác và trí tuệ sâu sắc, từng cho rằng lồng ngực con người nên được trổ những khung cửa sổ rộng mở, để con người không phải giấu giếm tâm tư, mà có thể bày tỏ chúng ra cho thiên hạ tỏ tường. Phải chi tạo hóa, tuân theo ý tưởng ấy, đã tạo ra con người với tâm can rộng mở và minh bạch trước mắt mọi người biết mấy! Bởi nếu được như vậy, không chỉ những đức tính và thói hư tật xấu trong tâm hồn dễ dàng lộ diện, mà ngay cả tri thức của họ về các lĩnh vực học thuật, được phô bày ra trước tầm mắt, sẽ chẳng cần phải kiểm chứng qua những năng lực phán đoán vốn chẳng đáng tin cậy, và một tầm ảnh hưởng đặc biệt, bền vững sẽ được trao cho những bậc trí thức và hiền triết. Thế nhưng, vì vạn vật không được tạo dựng như thế, mà vốn dĩ theo ý muốn của tự nhiên, con người chẳng thể nào – khi mà những năng khiếu tự nhiên cứ ẩn giấu trong lồng ngực – đưa ra một phán quyết chính xác về chất lượng của những loại nghệ thuật đang bị che giấu sâu kín ấy. Và dẫu cho chính các nghệ sĩ có tự khẳng định tài năng của mình, họ cũng chẳng bao giờ – trừ phi họ giàu có, nổi danh từ thời niên thiếu của các xưởng vẽ, hoặc được công chúng ưu ái và có tài hùng biện – đạt được sức ảnh hưởng tương xứng với lòng nhiệt thành mà họ dành cho sự nghiệp của mình, để rồi thiên hạ có thể tin rằng họ thực sự sở hữu thứ tri thức mà họ vẫn hằng tuyên bố.

Điều này, chúng ta có thể thấy rõ qua trường hợp của các nhà điêu khắc và họa sĩ thời cổ đại. Những người trong số họ nổi bật nhờ địa vị cao sang hoặc được gửi gắm những lời giới thiệu tốt đẹp đã lưu danh muôn thuở với hậu thế; đơn cử như Myron, Polycletus, Phidias, Lysippus và những người khác đã đạt đến đỉnh cao danh vọng nhờ nghệ thuật của mình. Họ giành được điều đó là nhờ thực hiện các công trình cho những quốc gia lớn, cho các bậc vua chúa, hoặc cho những công dân quyền quý. Nhưng những nghệ sĩ khác – dẫu mang bầu nhiệt huyết, năng khiếu và sự khéo léo chẳng kém gì những bậc thầy lừng danh kia, và từng hoàn thiện những tác phẩm xuất sắc chẳng kém cho những bình dân – lại bị chìm vào quên lãng, không phải vì họ thiếu đi sự chuyên cần hay tay nghề điêu luyện, mà vì vận may đã quay lưng; ví dụ như Teleas ở Athens, Chion ở Corinth, Myager người Phocaea, Pharax ở Ephesus, Boedas ở Byzantium, và rất nhiều người khác nữa. Lại có những họa sĩ như Aristomenes ở Thasos, Polycles và Andron ở Ephesus, Theo ở Magnesia, cùng những người khác vốn chẳng hề thiếu sự chuyên cần, lòng nhiệt thành đối với nghệ thuật hay sự khéo léo, nhưng ngặt vì cảnh ngộ bần hàn, vận hạn rủi ro, hay chính bóng hình vĩ đại của các đối thủ trên đường đua danh vọng đã cản trở họ bước lên đài vinh quang.

Tất nhiên, chúng ta chẳng có gì phải ngạc nhiên khi sự xuất sắc trong nghệ thuật bị ngó lơ chỉ vì ít ai biết đến; nhưng điều đáng phẫn nộ nhất là khi, như thường thấy, các nhà phê bình uy tín lại bị những buổi tiệc tùng xã giao làm cho xiêu lòng, để rồi đưa ra những lời tán dương chẳng khác nào trò giả trá. Giờ đây, nếu như – đúng như mong ước của Socrates – những tâm tư, quan điểm và tri thức mà chúng ta thu nhận qua việc học tập được bộc lộ rõ ràng và minh bạch để ai cũng thấy được, thì sự nổi tiếng và những lời xun xoe nịnh hót sẽ chẳng còn chút sức ảnh hưởng nào, mà những ai đã vươn tới đỉnh cao tri thức bằng con đường học vấn đúng đắn và xác thực sẽ được trao phó các công trình mà chẳng cần phải nhọc công vận động. Tuy nhiên, vì những điều ấy vốn không phơi bày rành rành trước mắt như chúng ta hằng mong muốn, và vì tôi nhận thấy kẻ vô học lại được sủng ái hơn người có học, nên tôi thấy việc tranh giành danh lợi với những kẻ vô học là điều hạ mình; thay vào đó, tôi chọn cách chứng minh sự uy bác trong lĩnh vực chuyên môn của chúng ta thông qua việc xuất bản chuyên khảo này.

Ngay trong cuốn sách đầu tiên của mình, thưa Hoàng đế, tôi đã trình bày với ngài về nghệ thuật cùng những điểm ưu việt của nó, về các hình thức đào tạo mà một kiến trúc sư cần phải trang bị, đồng thời đưa ra những lý do vì sao ngài phải am tường các lĩnh vực ấy, và tôi cũng phân chia toàn bộ bộ môn kiến trúc thành các chuyên ngành nhỏ, xác định rõ ràng ranh giới của từng phần. Tiếp theo đó, với tính chất tối quan trọng và cấp thiết của mình, tôi đã giải thích dựa trên các nguyên tắc khoa học phương pháp lựa chọn những vùng đất lành để xây dựng các thị trấn kiên cố, chỉ ra bằng các hình vẽ hình học về các hướng gió khác nhau cùng những phương trời mà chúng thổi tới, đồng thời hướng dẫn cách bố trí đường sá và các dãy nhà sao cho chuẩn mực bên trong những bức tường thành. Tại đây, tôi khép lại cuốn sách thứ nhất của mình. Đến cuốn sách thứ hai, bàn về các vật liệu xây dựng, tôi đã đề cập đến những ưu điểm khác nhau của chúng trong các công trình kiến trúc cùng những đặc tính tự nhiên cấu thành nên chúng. Sang cuốn sách thứ ba này, tôi sẽ bàn về các đền thờ của các vị thần bất tử, miêu tả và giải thích về chúng một cách thật chuẩn mực.