[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: Chương IX: Khoáng chu sa (tiếp theo)

Giờ đây, tôi xin quay lại quy trình bào chế chu sa. Khi những khối quặng đã khô, chúng được giã nhỏ trong cối sắt, rồi đem rửa và nung nhiều lần cho đến khi sạch tạp chất và sắc đỏ hiện lên. Khi chu sa đã nhả ra chất thủy ngân, qua đó mất đi những tính chất tự nhiên vốn có, nó trở nên mềm nhũn và phẩm chất cũng suy giảm.

Bởi vậy, dù nó vẫn giữ nguyên sắc độ một cách hoàn hảo khi được dùng để quét lên các lớp vữa đánh bóng trong những căn phòng kín, nhưng ở các không gian mở như hàng hiên có thức cột, sảnh ngoài hay những nơi tương tự—nơi ánh nắng và ánh trăng rọi chiếu—nó sẽ bị hủy hoại khi tiếp xúc với chúng, đánh mất đi độ bền màu và chuyển sang màu đen. Trong số rất nhiều người, viên thư ký Faberius, vì muốn trang hoàng ngôi nhà trên đồi Aventine của mình thật tao nhã, đã cho sơn chu sa lên toàn bộ các bức tường ở hàng hiên có thức cột; thế nhưng chỉ sau ba mươi ngày, chúng đã chuyển sang một màu sắc xỉn và loang lổ. Do đó, ông buộc phải ký hợp đồng để sơn các màu khác thay cho chu sa.

Tuy nhiên, bất kỳ ai cẩn trọng hơn và mong muốn có một lớp hoàn thiện bằng chu sa vẫn giữ được đúng màu sắc của nó, thì sau khi bức tường đã được đánh bóng và khô ráo, nên dùng cọ quét một lớp sáp Pontic đã đun chảy trên lửa và trộn với một chút dầu; tiếp theo, người đó nên hơ cho lớp sáp tươm ra bằng cách dùng than hồng đựng trong một bình sắt để sưởi ấm sát tường và lớp sáp; và cuối cùng, người ấy nên đánh bóng toàn bộ bề mặt bằng cách chà xát bằng một cây nến sáp và những mảnh vải lanh sạch, y như cách người ta đối xử với những bức tượng cẩm thạch trần trụi.

Quy trình này trong tiếng Hy Lạp gọi là γἁνωσις. Lớp sáp Pontic bảo vệ có tác dụng ngăn cản ánh trăng và tia nắng mặt trời liếm láp cũng như hút mất màu sắc của lớp hoàn thiện được đánh bóng đó.

Các xưởng sản xuất từng tọa lạc tại các mỏ của người Ephesus giờ đây đã được dời về Roma, bởi loại quặng này sau đó đã được phát hiện ở Tây Ban Nha. Những cục quặng được vận chuyển từ các mỏ ở đó về Roma và được xử lý bởi các nhà thầu công ích. Những xưởng này nằm giữa đền thờ của thần Flora và thần Quirinus.

Chu sa thường bị làm giả bằng cách trộn vôi vào. Do đó, người ta sẽ phải tiến hành như sau nếu muốn kiểm chứng xem nó có nguyên chất hay không. Hãy lấy một tấm sắt, đặt chu sa lên trên, rồi đặt lên bếp lửa cho đến khi tấm sắt nóng đỏ. Khi sức nóng rực hồng làm cho màu sắc biến đổi và chuyển sang màu đen, hãy nhắc tấm sắt ra khỏi lửa, và nếu chu sa khi nguội đi mà trở về màu sắc ban đầu, thì điều đó chứng tỏ nó nguyên chất; nhưng nếu nó vẫn giữ nguyên màu đen, thì đó là dấu hiệu cho thấy nó đã bị pha trộn.

Tôi nay đã trình bày tất cả những gì mình có thể nghĩ tới về chu sa. Khoáng lục địa được mang đến từ xứ Macedonia, được khai thác ở vùng lân cận các mỏ đồng. Tên gọi xanh Armenia và mực Ấn Độ cho thấy những chất này được tìm thấy ở những vùng đất nào.