1. Quy tắc dành cho cửa đền thờ và khuôn cửa được quy định như sau, trước hết phải xác định xem chúng thuộc thức nào. Có ba thức cửa là Doric, Ionic và Attic.

Đối với thức Doric, tỷ lệ cân đối được phân biệt theo những quy tắc sau. Đỉnh gờ corona đặt trên khuôn cửa phải ngang bằng với đỉnh đầu cột ở tiền sảnh (pronaos). Khung mở của cửa được ấn định bằng cách chia chiều cao ngôi đền, tính từ mặt sàn tới trần ô cờ, thành ba phần rưỡi; lấy hai phần rưỡi trong số đó làm chiều cao khung mở cho cửa hai cánh. Chiều cao này lại chia làm mười hai phần, lấy năm phần rưỡi làm bề rộng mép dưới khung mở. Về phía trên, chiều rộng này sẽ thu hẹp lại: nếu khung mở cao mười sáu bộ, thu bớt một phần ba bề rộng của trụ cửa; nếu cao từ mười sáu đến hai mươi lăm bộ, phần trên thu hẹp một phần tư trụ cửa; nếu từ hai mươi lăm đến ba mươi bộ, đỉnh trên thu hẹp một phần tám trụ cửa. Với các khung mở khác cao hơn nữa, các cạnh dường như nên để thẳng đứng.

2. Hơn nữa, bản thân các trụ cửa cũng phải thu hẹp ở đỉnh một phần mười bốn bề rộng của chúng. Chiều cao của lanh-tô bằng với bề rộng đỉnh trụ cửa. Gờ cymatium của nó chiếm một phần sáu trụ cửa, với độ nhô ra bằng đúng chiều cao này. Kiểu chạm khắc gờ cymatium cùng gờ nổi tròn astragal phải làm theo thức Lesbos. Phía trên gờ cymatium của lanh-tô, đặt dải viền trang trí frieze của cửa với chiều cao bằng lanh-tô, trên đó chạm một gờ cymatium thức Doric và gờ tròn astragal kiểu Lesbos. Gờ corona cùng gờ cymatium trên cùng không chạm trổ hoa văn, và có độ nhô bằng chiều cao của nó. Ở hai bên tả hữu của lanh-tô vốn gác lên các trụ cửa, có những mấu nhô tạo hình như chân đế nhô ra, ăn khớp chuẩn xác với chính gờ cymatium.

3. Nếu cửa làm theo thức Ionic, chiều cao khung mở cũng được tính theo cách tương tự như thức Doric. Chiều rộng được xác định bằng cách chia chiều cao thành hai phần rưỡi, lấy một phần làm bề rộng cạnh đáy. Độ thu hẹp phía trên thực hiện tương tự thức Doric. Bề rộng mặt trước của trụ cửa bằng một phần mười bốn chiều cao khung mở, và gờ cymatium bằng một phần sáu bề rộng đó. Phần còn lại của trụ cửa, trừ gờ cymatium, chia làm mười hai phần. Lấy ba phần tạo thành dải phẳng (fascia) thứ nhất cùng gờ tròn astragal, bốn phần cho dải thứ hai, và năm phần cho dải thứ ba; các dải phẳng cùng gờ tròn này chạy song song liên tục vòng quanh cửa.

4. Các gờ chỉ cornice của cửa thức Ionic được dựng tương tự thức Doric theo tỷ lệ tương xứng. Các giá đỡ công-xôn, hay còn gọi là con bọ đỡ, chạm khắc ở hai bên tả hữu, phải rủ xuống ngang tầm mép dưới lanh-tô, không tính phần lá trang trí. Bề rộng mặt trước của chúng bằng hai phần ba bề rộng trụ cửa, nhưng ở chân dưới lại thon hơn phía trên một phần tư.

Cánh cửa phải đóng sao cho các đố cửa gắn bản lề bằng một phần mười hai bề rộng toàn bộ khung mở. Mỗi ô ván panô nằm giữa hai đố dọc chiếm ba phần trong mười hai phần đó.

5. Các đố ngang được phân chia như sau: chia chiều cao cánh cửa làm năm phần, dành hai phần cho đoạn trên và ba phần cho đoạn dưới; đặt đố ngang giữa nằm trên tâm điểm; tra các đố khác ở mép trên cùng và dưới đáy. Chiều cao của đố ngang bằng một phần ba bề rộng ô panô, còn gờ cymatium bằng một phần sáu đố ngang. Bề rộng của đố tiếp giáp giữa hai cánh bằng một nửa đố ngang, và nẹp che khe nối bằng hai phần ba đố ngang. Các đố dọc phía giáp trụ cửa bằng một nửa đố ngang. Nếu là cửa xếp nhiều nếp, chiều cao vẫn giữ nguyên như trước, nhưng bề rộng tăng gấp đôi so với cửa đơn; nếu làm cửa bốn cánh xếp, chiều cao phải nâng lên thêm.

quy tắc của vitruvius về cửa đền so với hai mẫu thực tế

6. Cửa thức Attic được dựng theo tỷ lệ giống như thức Doric. Ngoài ra, bên dưới các gờ cymatium trên trụ cửa có các dải phẳng chạy vòng quanh, được chia tỷ lệ bằng ba phần bảy trụ cửa, không kể gờ cymatium. Cánh cửa không có chấn song mắt cáo, không phải cửa đôi mà là cửa xếp cánh gập, và mở ra phía ngoài.

Những nguyên tắc chi phối việc thiết kế đền thờ theo các thức Doric, Ionic và Corinth, theo mức độ tôi nắm bắt được, đến đây đã được trình bày trọn vẹn dựa trên những phương pháp chuẩn mực lưu hành. Tiếp theo, tôi sẽ nói về cách bài trí theo thức Tuscan, chỉ rõ xem thức này phải được xử lý ra sao.