Trên đầu thành huyện Trấn An, châu Lễ Thánh, Hàn Tri Cổ cười lạnh liên hồi.

Là chủ bộ Lý Phiên viện, trưởng sử châu Lễ Thánh, Hàn Tri Cổ hiểu rõ mình đã không còn đường lui, đồng thời cũng vứt bỏ mọi sự xấu hổ. Đối mặt với những lời mỉa mai, mắng chửi của người Khiết Đan, ông vẫn thản nhiên, không chút biến sắc, quả thực có phong thái "nhổ nước bọt lên mặt cũng tự khô".

Châu Lễ Thánh có binh, khoảng hơn ngàn người, chủ yếu là lính già cấm quân Đại Hạ "nghỉ hưu được mời quay lại làm việc", tân binh của Viện Vận Châu cũng như binh sĩ hai quân Đại Đồng, Thanh Tái không muốn làm phủ binh.

Hàn Tri Cổ lấy họ làm gốc, lại chiêu mộ thêm hơn vạn tráng đinh các thị tộc, đóng quân trấn thủ trong ngoài huyện Trấn An — huyện Trấn An chính là Bắc Lâu ngày trước, là huyện thuộc duy nhất của châu Lễ Thánh.

Còn về người già, trẻ nhỏ, phụ nữ và gia súc, từ lâu đã thừa dịp đêm tối chuyển đi phía đông — đây là tin tức được bộ lạc Yểm Cổ Chỉ của người Khiết Đan đang chăn thả ở phương xa hơn truyền tới bằng máu.

Yểm Cổ Chỉ và Hạt Để đã tốn không ít giá, dò la được nơi chăn thả của A Bảo Cơ, thế là hăm hở tập hợp binh mã kéo tới. Không ngờ lại đánh giá quá cao thực lực của mình, sau khi bị phát hiện liền bị đánh cho một trận tơi bời.

Hạt Để chạy nhanh, chuồn trước nên tổn thất không lớn.

Yểm Cổ Chỉ thì lột mất một tầng da, cháu ngoại bị vây hãm, sống chết chưa rõ, bộ chúng chết bị thương mấy ngàn, thực lực tổn hao nặng nề.

Sau khi tin tức truyền về, Hàn Tri Cổ quyết đoán, lập tức tổ chức nhân thủ, di chuyển người già trẻ nhỏ phụ nữ và gia súc, đồng thời trưng phát tráng đinh, tu sửa doanh trại, cắm chốt chặt chẽ ở châu Lễ Thánh, chuẩn bị kéo chân địch, tranh thủ thời gian — chỉ cần họ còn ở đó, A Bảo Cơ không có cách nào cướp bóc tùy ý, trừ phi hắn không màng tới đường lui.

Lúc vừa hạ lệnh di chuyển, không phải không có người phản đối. Mới là cuối tháng năm, trải qua một mùa đông, gia súc vừa ăn được mấy miếng cỏ non, hồi phục lại một chút sức lực, vỗ chút béo, ngươi lại muốn bắt chúng đi đường dài, không suy nghĩ đến tâm trạng của dân chăn nuôi sao?

Nhưng thái độ của Hàn Tri Cổ vô cùng kiên quyết. Võ phu từ Trung Nguyên tới cũng ủng hộ ông, các tù trưởng bộ lạc vừa thảm bại năm ngoái không dám đối đầu cứng, đành bấm bụng đồng ý.

Chưa hết, Hàn Tri Cổ thấy họ không tình không nguyện, hành động lề mề, còn đích thân tới đốc thúc, giọng điệu nghiêm khắc, thái độ cứng rắn, cuối cùng đã rút lui thành công trước khi kẻ địch kéo tới, và che giấu dấu vết rất kỹ.

Giờ thì, sự thực chứng minh nỗi lo của ông là có cơ sở. Không nỡ bỏ bát đĩa hũ bình, kết cục cuối cùng chính là mất tất cả.

"Quân giặc càng mắng hung dữ, càng chứng tỏ chúng nhát gan." Hàn Tri Cổ quay người lại, nhìn các đầu lĩnh của nhiều thị tộc phía sau, nói: "A Bảo Cơ, chỉ là chó nhà có tang thôi. Thánh nhân đã tới Phù Dư, Thiết Lâm, Thiên Đức, Hữu Quốc, Lạc Nhạn, Thị Vệ thân quân lần lượt tập kết, tinh binh không dưới mười vạn, cho A Bảo Cơ mượn mấy cái lá gan hắn cũng không dám tới đây. Đại quân hành doanh Nhu Châu lại đang nhìn chằm chằm, A Bảo Cơ lấy cái gì mà đánh? Các ngươi có nhà có cửa, đã quy thuận triều đình thì đừng có nghĩ đông nghĩ tây nữa. Ghi nhớ, chớ có tự làm hại mình!"

"Không dám! Không dám!" Mọi người nhìn nhau, liên thanh đáp lời. Hàn Tri Cổ hừ lạnh một tiếng, không nói thêm gì nữa.

Ông biết, lực lượng quân sự chủ yếu của châu Lễ Thánh vẫn là hàng binh, lấy người Thuật Luật, Chử Đặc và người Hề làm chính.

Vào thời khắc mấu chốt này, ngươi nhất định phải cứng rắn lên, càng cứng rắn càng tốt. Con người chính là tiện như vậy, ngươi nói lời hay ý đẹp, cố ý an ủi, lôi kéo, ngược lại khiến người ta lòng dạ bất an, do dự không quyết. Ngươi cứng rắn một chút, nói rõ hậu quả ra, đám người vừa trải qua thất bại này trong thời gian ngắn sẽ không quá dám làm phản.

Tất nhiên, trong đó còn phải nắm bắt độ chừng, không hề đơn giản, tất cả đều trông cậy vào việc ứng biến tại chỗ. Hàn Tri Cổ thực ra làm rất tốt, nắm bắt chính xác tâm lý giằng xé của các đầu mục Khiết Đan, tránh được một trận hỗn loạn.

"Vang lên—" Tiếng tù và thổi liên hồi.

Kỵ binh Khiết Đan tụ tập ngoài thành ngày càng nhiều, thủ quân sau khi trải qua sự hoảng loạn ban đầu, dần dần bình tĩnh lại. Cấm quân Đại Hạ nghỉ hưu được mời quay lại quả nhiên đáng tin cậy.

Sự tồn tại của họ đã trấn an lòng người rất lớn. Người Khiết Đan không có quyết tâm và năng lực công thành, họ cũng sợ một khi chết chóc thảm trọng, tự mình sẽ sụp đổ trước.

Đây chính là gậy gai đánh sói, cả hai đầu đều sợ, so xem ai nát hơn!

"Đợi tới đêm, phái người ra thành truyền tin. Chia làm hai đợt đi, một đợt về phía tây, qua châu Nghi Khôn đi tìm Lương đô đầu, một đợt về phía đông, tới phủ Phù Dư bẩm báo Thánh nhân." Thấy người Khiết Đan không có ý định chủ động công thành, Hàn Tri Cổ buông lỏng tâm trí, dặn dò vài câu rồi xuống khỏi đầu thành.

Tiếp theo, ông còn phải đốc thúc một bộ phận bách tính ở lại gấp rút chế tạo tên nhọn, chuẩn bị vật liệu tu sửa tường thành — vạn nhất người Khiết Đan nghĩ quẩn, thực sự công thành thì sao? Có chuẩn bị thì không lo họa hoạn luôn là đúng.

Đồng thời, ông cũng đang nỗ lực phân tích cục diện hiện nay.

Việc A Bảo Cơ nam hạ, cùng lắm chỉ có thể coi là cướp bóc. Hắn hẳn không có dũng khí quyết chiến với Hạ quân, cũng chỉ có thể quấy nhiễu một chút, vơ vét chút lợi lộc rồi rút.

Thánh nhân cũng đã coi thường hắn. Chỉ trưng phát một bộ phận phiên binh Doanh Châu đi lại trên thảo nguyên, làm lực lượng che chắn cho cánh quân đại quân. Cộng thêm quân đồn trú tự thân của bảy châu Lễ Thánh, chỉ cần không xuất hiện phản loạn diện rộng, A Bảo Cơ sẽ không có bất kỳ cơ hội nào.

Ngược lại, nếu hắn phạm chút sai lầm, thì có khả năng bị hành doanh Nhu Châu cắn chặt, lại ăn một quả đắng nữa.

Sau khi ăn quả đắng, nếu xử trí không thỏa đáng, hoặc tổn thất quá lớn, liên minh các bộ lạc Khiết Đan tàn dư, Ô Cổ, Lôi Nhân mà A Bảo Cơ vội vàng nhào nặn ra sẽ lại một lần nữa tan rã, không còn là mối họa.

"Ta vốn là ứng thần của Nguyệt Lý Đóa, tự nhiên nên hiệu trung với Nguyệt Lý Đóa. Ta không có bất kỳ điểm nào có lỗi với A Bảo Cơ..." Hàn Tri Cổ nỗ lực làm công tác tâm lý, tâm tình bình tĩnh, sải bước rời đi.

Cuối tháng năm, Thiệu Thụ Đức đến trị sở của châu Tiên là huyện Phù Dư, đây sẽ là nơi dừng chân nghỉ lại mang tính giai đoạn của ngài.

Cũng vào lúc này, ngài nhận được tin tức từ bảy châu Lễ Thánh và cung Vĩnh An, bèn hỏi ý kiến của Nguyệt Lý Đóa. "Bệ hạ, A Bảo Cơ nam hạ chỉ là cướp bóc mà thôi," Nguyệt Lý Đóa nói.

"Vì sao lại nghĩ vậy?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"A Bảo Cơ hiện giờ đang rất cần thắng lợi để vãn hồi uy vọng, nhưng lại không chịu nổi thất bại." Nguyệt Lý Đóa phân tích: "Cho nên, hắn chắc chắn sẽ cẩn thận từng li từng tí khống chế xu thế chiến trường, một khi nhìn thấy chủ lực Vương sư sẽ nghe phong là chạy. Dù sao lúc này hắn hẳn là đã chiếm được chút lợi lộc rồi, rút quân tại đây cũng có thể giải trình được."

"Nàng thực sự nhìn thấu con người A Bảo Cơ rồi." Thiệu Thụ Đức thở dài: "Nàng nếu là nam nhi, loại như Hải Lý đã sớm không còn chỗ đứng, đều phải dạt sang một bên."

Nói xong, ngài không chú ý tới phương hướng này nữa, tìm Trần Thành, Triệu Quang Phùng và những người khác tới, vừa tuần thị vùng ngoại ô châu Tiên, vừa bàn chuyện khai phá châu Thẩm — Chuyển vận sứ đạo Liêu Đông Trương Toàn Nghĩa, thứ sử châu Tiên Hàn Tòng Duẫn cũng có mặt.

Năng lực làm việc của lão Trương không phải bàn, đó là đỉnh của đỉnh, Thiệu Thụ Đức rất hài lòng. Do đó, ngài để Trữ thị đi theo hầu hạ lại trong thành, không để lộ mặt nữa, mặc dù lão Trương có lẽ chẳng hề bận tâm chút nào.

Trương Toàn Nghĩa tập trung việc khai phá châu Tiên chủ yếu ở huyện Phù Dư. Sau khi vào đông năm ngoái, tổ chức nhân thủ gia cố thành trì, xây dựng rất nhiều chuồng trại gia súc, đồng thời kiểm kê vật tư các nơi, thông thương có qua có lại.

Liêu Đông có một đặc điểm, vì đường sá, hồ chứa nước và các cơ sở hạ tầng khác tệ hại vô cùng, mùa hè mưa khá nhiều, thường xuyên bùng phát lũ lụt, làm ngập đường sá, cho nên mùa đông sau khi tuyết rơi thực ra gánh vác không ít nhiệm vụ vận chuyển.

Trạng thái kỳ lạ này thậm chí duy trì tới tận thời kỳ Ngụy Mãn Châu Quốc. Sau khi thời kỳ tan băng mùa xuân đến, đường sá lầy lội, mùa hè lại liên tục bùng phát lũ lụt, cho nên dứt khoát đợi tới khi đất đóng băng cứng đờ rồi mới đại quy mô vận chuyển — xe ngựa, xe bò, xe trượt tuyết, xe kéo, có gì dùng nấy, sông ngòi tự nhiên trở thành đường cao tốc, còn bằng phẳng hơn cả dịch đạo, cũng là một kỳ quan.

Trương Toàn Nghĩa sau khi kiểm kê vật tư các nơi, không quản nhọc nhằn, tổ chức nhân thủ chuyển vận. Đồng thời chỉnh đốn các dịch trạm, thậm chí ngay cả dịch trạm xe chó kéo thời nước Bột Hải cũng khảo sát kỹ lưỡng, mưu đồ xây dựng lại, khôi phục vận hành.

Sau khi vào xuân, tổ chức bách tính tiến hành cày cấy mùa xuân, giờ này đã xuống giống, mọc ra mầm xuân, nhìn vào rất tươi vui.

"Bệ hạ, huyện Phù Dư vốn có hơn sáu trăm khoảnh đất canh tác, đều đã xuống hạt. Lại có hơn ngàn khoảnh đất hoang, đã gieo trồng ba trăm khoảnh," Trương Toàn Nghĩa giới thiệu: "Trồng đều là hạt kê, năm sau thần sẽ sai người thử trồng một ít lúa mì. Nếu lúa mì không được, thì trồng lúa mạch đen. Trước khi thần tới, đã cho người vận chuyển một lô hạt giống lúa mạch đen từ châu Tham tới, tuyển loại hạt to tròn để gieo. Tư Nông tự cũng sẽ vận chuyển một lô hạt giống mới nuôi cấy tới, khoảng tháng bảy đến..."

Sự giới thiệu của Trương Toàn Nghĩa chủ yếu tập trung vào việc nông tang. Có thể thấy, ông rất am hiểu những việc này.

"Phù Dư chỉ có bấy nhiêu người, phải trồng ngàn khoảnh đất, có bận kịp không?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Bệ hạ, người Thổ Phồn xưa kia trồng thanh khỏa thế nào, người Hề liền trồng kê như vậy," Trương Toàn Nghĩa đáp. Thiệu Thụ Đức hiểu rồi.

Người Thổ Phồn trồng lương thực sau khi rải hạt giống xuống là không quản nữa.

Dù sao đất đai cực nhiều, gieo rộng thu mỏng là được. Ngày thường chăn thả, tháng tám lúc thu hoạch mùa thu, nam nữ già trẻ cùng ra trận, đánh nhanh rút gọn thu hoạch một đợt, thu được bao nhiêu là bấy nhiêu, mọi việc tùy duyên.

Họ cũng không trông mong dựa vào số lương thực này để sống, coi như bổ sung cho thu nhập từ chăn thả là được. Đừng nói, đối với nhiều bộ lạc mà nói, làm như vậy thực ra khá hợp lý. Vừa sống sung túc hơn so với chăn thả đơn thuần, thu nhập nhiều hơn, lại có năng lực chống rủi ro mạnh hơn so với chỉ trồng trọt đơn thuần, dù sao cũng có hai nguồn thu nhập.

"Việc nông tang khanh cứ liệu mà làm, trẫm tin khanh," Thiệu Thụ Đức nói: "Làm tốt rồi trẫm nào tiếc gì tước thưởng?"

Trương Toàn Nghĩa nghe vậy, mặt mày hồng hào.

Ông biết, văn quan muốn có tước vị là vô cùng khó khăn. Cho dù là một huyện nam, cũng phải tiêu tốn vô số tâm huyết mới tranh thủ được, phần lớn còn không tranh được. Thánh nhân đã mở lời như vậy, thì cơ hội của lão Trương gia là rất lớn, sao có thể không mừng?

Thiệu Thụ Đức tiếp tục đi dạo trên cánh đồng, tiện tay cầm một nắm đất, cẩn thận xem xét. Đất tốt a, phải tích cực tận dụng quà tặng của thiên nhiên.

"Phủ binh đã bắt đầu phân đất chưa?" Thiệu Thụ Đức hỏi lại.

"Đã bắt đầu, từ tháng ba tới nay, đã phân cho hơn hai ngàn người, xây dựng ba phủ Chiết Xung. Việc này do Tần Vương đốc biện, thần chỉ là phối hợp," Trương Toàn Nghĩa đáp.

Thiệu Thụ Đức gật đầu, lại thở dài: "Người không đủ lắm a."

Thiên hạ võ phu sao mà nhiều thế! Phủ binh cần sắp xếp sao mà nhiều thế! Vấn đề dẫn tới từ đó chính là bộ khúc không đủ.

Tuy nói Đại Hạ không phải chế độ nô lệ, bộ khúc của phủ binh cũng không phải nô lệ, mà là trang khách, điền hộ. Nhưng trên thực tế, họ chính là nông nô.

Pháp luật bãi bỏ nông nô, chẳng lẽ không còn nông nô nữa sao? Sa Nga cho ngươi biết là không thể. Đại Hạ vì an trí võ phu cũng mở một mắt nhắm một mắt, thế là sinh ra một lượng lớn nông nô trên thực tế.

Không ai nguyện ý làm nông nô.

Năm ngoái đánh tan Khiết Đan, Bột Hải, chiếm lĩnh các châu Thẩm, Tiên, Hà, Hoàn, bách tính các tộc Bột Hải, Hề, Khiết Đan, Cao Câu Ly, Túc Đặc... trên những vùng đất mới chiếm được này cơ bản đều trở thành nông nô, phát cho các phủ binh làm bộ khúc.

Nhưng vẫn còn xa mới đủ. Thiệu Thụ Đức thậm chí còn muốn nghĩ cách từ Trung Nguyên, phát phối một lô phạm nhân, khuyến khích gia quyến đi theo, đồng thời lại đem bách tính vùng nổi loạn Ngụy Bác, Tây Xuyên, Lũng Hữu... cưỡng chế di cư tới, an trí làm bộ khúc cho phủ binh.

Thậm chí, tù binh bắt được trên chiến trường, cũng di cư cả nhà, nghĩ đủ mọi cách bổ sung nhân khẩu. Võ phu thực sự quá nhiều mẹ nó rồi!

Ngài lật xem điển tịch, biết được Bắc Chu bảy triệu nhân khẩu, trong một thời gian rất dài, chỉ có khoảng 4.8 vạn phủ binh. Nay ngài muốn sắp xếp bao nhiêu? Không dưới mười vạn!

Tính toán kỹ lưỡng, được cái gã, người cả nước Bột Hải biếm thành nô lệ mới đủ dùng. Nhưng điều này tất yếu sẽ gây ra động loạn, dẫn tới cục diện Đông Bắc trì trệ không được an định. Mà động loạn lại tổn thất nhân khẩu, gia tăng sự ác hóa của cục diện. Cách thao tác thế nào, hoàn toàn nhìn vào trình độ của quan lại.

Trương Toàn Nghĩa, ông làm được không?

"Việc phát hiện quặng hầm đời Hán ở châu Thẩm, khanh đã biết rồi chứ? Nói cho trẫm biết, suy tính thế nào." Thiệu Thụ Đức quyết định không xoắn xuýt chuyện này nữa, chuyển sang hỏi việc khai khoáng.

Thực ra ở thời hậu thế, đã từng phát hiện hầm quặng cổ vùng An Sơn, tổng cộng sáu nơi. Hầm quặng sớm nhất nghe nói là đời Tần, đời Hán nhiều nhất. Bên cạnh hầm quặng, còn phát hiện giếng cổ do triều Đường đào, bên trong hầm quặng, còn nhìn thấy đồ sứ đời Liêu. Có thể thấy từ đời Tần tới nay, việc khai thác những hầm quặng này chưa từng gián đoạn.

Còn về quy mô vì sao mãi không lên được? Thực ra cũng rất đơn giản. Sự phát triển văn minh khu vực Đông Bắc có một lời nguyền vô cùng ác liệt: nhân khẩu thanh linh theo chu kỳ.

Tư Mã Ý tàn sát Liêu Đông, nhà Đường nội thiên nhân khẩu Cao Câu Ly, hai lần này đều dẫn tới sự sụp đổ kinh tế, xã hội Liêu Đông.

Tư Mã Ý giết người đương nhiên không cần nói nhiều, nhà Đường di chuyển lại là "thượng hộ" Cao Câu Ly, tức là quan lại, văn nhân, thương đồ, thủ công nghiệp giả vân vân, cơ bản thành công khiến nó thoái hóa thành trạng thái mông muội.

Hai đời Liêu, Kim vất vả lắm mới phát triển lên được, Đông Bắc có mấy triệu nhân khẩu, người Mông Cổ lại tới, giết chóc sạch trơn. Hậu kỳ triều Nguyên, nhân khẩu Liêu Đông dần phong phú, rồi lại đón nhận ngày tàn tàn khốc của vương triều, Liêu Đông mười nhà chín không, ngàn dặm không bóng người. Cuối đời Minh, lại là một trận giết chóc tàn khốc, rồi Mãn Thanh đại cử nhập quan, ngoài quan lại một mảnh hoang vu.

Loại chuyện nhân khẩu thanh linh theo chu kỳ này, đối với sự phát triển xã hội một nơi thực sự rất tổn thương, nhiều lần ngắt quãng tiến trình văn minh, thậm chí còn thoái lùi những bước lớn, phát triển được mới là quỷ.

"Bệ hạ, thiếu người." Trương Toàn Nghĩa trả lời ngắn gọn súc tích.

"Nếu có người thì sao?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Còn phải đợi thêm," Trương Toàn Nghĩa nói: "Đợi lương thực thu hoạch ổn định được một hai năm, có chút tích lũy, cục diện cũng ổn định lại sau đó, mới có thể khai khoáng luyện sắt."

"Ngươi là người vững vàng," Thiệu Thụ Đức cười nói: "Thực ra, Liêu Đông sản xuất nhiều thịt, cá, da, sơn dã hóa, gỗ, rất khá rồi. Nếu có nhân lực sung túc, quả thực có thể trở thành một vùng đất trù phú."

"Bệ hạ, thứ quý giá nhất của Liêu Đông là đất đai," Trương Toàn Nghĩa nói: "Mấy ngàn dặm đất màu mỡ, lương thực thu hoạch hàng năm là số lượng biển cả, dưới dòng nước nhỏ chảy dài, không gì có thể so sánh."

"Trương khanh quả là cán tài, vừa chạm vào đã nắm được trọng điểm," Thiệu Thụ Đức nói: "Làm cho tốt, để trẫm cũng mở mang tầm mắt, xem đất Liêu Đông có thể đánh được bao nhiêu lương thực."

"Bệ hạ, chỉ cần có thể ổn định được năm năm, Liêu Đông hẳn là có thể tự cấp tự túc," Trương Toàn Nghĩa nói đầy tự tin. Năm năm bình Liêu? Thiệu Thụ Đức cười nhạt.

Lời của Trương Toàn Nghĩa thực ra có điều kiện tiên quyết. "Ổn định", "an định", nhìn suốt lịch sử, hầu hết thời gian thực ra là một loại xa xỉ phẩm, cũng là nội dung phục vụ chủ yếu mà quốc gia có năng lực cung cấp.

Liêu Đông có an định hay không, hoàn toàn nhìn vào lần đánh Bột Hải này đánh thế nào.

Các quân cơ bản đã vào vị trí, đều là tinh binh mãnh tướng, sĩ khí cao ngất. Nội bộ Bột Hải, thực ra cũng có người nguyện ý đầu hàng, ưu thế ở chỗ ta.