Trên mặt thành huyện Trấn An, châu Lễ Thánh, Hàn Tri Cổ cười lạnh liên hồi.

Là chủ bạ Lý Phiên Viện, trưởng sử châu Lễ Thánh, Hàn Tri Cổ hiểu rõ mình đã không còn đường lui, đồng thời cũng đã vứt bỏ mọi sự hổ thẹn trong lòng. Đối mặt với đủ kiểu chế giễu, mắng nhiếc của người Khiết Đan, hắn vẫn thản nhiên tự tại, bình tĩnh không hề dao động, quả có phong thái "nhổ vào mặt thì tự khô".

Châu Lễ Thánh vốn có binh lính, khoảng hơn ngàn người, chủ yếu là các lão tốt cấm quân "nghỉ hưu tái tuyển" của Đại Hạ, tân binh Viện Vận Châu và binh sĩ hai quân Đại Đồng, Thanh Tắc không muốn làm phủ binh.

Hàn Tri Cổ lấy họ làm nền tảng, lại trưng triệu hơn vạn tráng đinh các thị tộc, đóng giữ trong ngoài huyện Trấn An — huyện Trấn An, chính là Bắc Lâu ngày trước, là huyện thuộc địa duy nhất của châu Lễ Thánh.

Còn về người già trẻ nhỏ phụ nữ và trâu bò, sớm đã nhân đêm tối mà chuyển dịch về phía đông — đây là tin tức được bộ lạc Yểm Cổ Chỉ của người Khiết Đan đang chăn thả ở phương bắc xa hơn truyền đến bằng máu.

Yểm Cổ Chỉ và Hạt Để đã tốn không ít cái giá đắt đỏ mới dò la được vị trí mục trường của A Bảo Cơ, thế là hăm hở tập hợp binh mã kéo đến. Nào ngờ đánh giá quá cao thực lực của mình, sau khi bị phát hiện liền bị đánh cho một trận tơi bời.

Hạt Để chạy nhanh, dẫn đầu chuồn mất nên tổn thất không lớn.

Yểm Cổ Chỉ thì lột mất một lớp da, cháu ngoại bị vây, sống chết không rõ, bộ chúng thương vong vài ngàn, thực lực tổn hại nặng nề.

Sau khi tin tức truyền về, Hàn Tri Cổ quyết đoán ngay lập tức, lập tức tổ chức nhân thủ, di chuyển người già trẻ nhỏ phụ nữ và trâu bò, đồng thời trưng phát tráng đinh, tu sửa doanh trại, đóng chặt ở châu Lễ Thánh, chuẩn bị kéo chân địch, tranh thủ thời gian — chỉ cần họ còn ở đây, A Bảo Cơ không thể tùy ý cướp bóc, trừ phi hắn không màng đến đường lui.

Lúc mới hạ lệnh di chuyển, không phải là không có kẻ phản đối. Mới là cuối tháng năm, trải qua một mùa đông, trâu bò vừa ăn được mấy ngụm cỏ tươi non, vừa hồi sức lại được một chút, lên được ít thịt, ngươi lại bắt phải đi đường dài, không suy nghĩ đến tâm trạng của đám mục dân sao?

Nhưng thái độ của Hàn Tri Cổ vô cùng kiên quyết. Võ phu đến từ Trung Nguyên cũng ủng hộ hắn, các tù trưởng bộ lạc vừa thảm bại năm ngoái không dám chống đối gay gắt, đành bấm bụng đồng ý.

Điều này còn chưa tính, Hàn Tri Cổ thấy họ không tình không nguyện, hành động chậm chạp, còn đích thân đến đốc thúc, khẩu khí nghiêm lệ, thái độ cứng rắn, cuối cùng đã thành công rút lui trước khi địch đến, và che giấu vết tích cẩn thận.

Bây giờ thì, sự thật đã chứng minh sự lo lắng của hắn là có lý. Không nỡ bỏ bát đĩa hũ hũ, kết quả cuối cùng là mất sạch tất cả.

"Giặc mắng càng hung, càng chứng tỏ chúng nhát gan." Hàn Tri Cổ xoay người lại, nhìn về phía đầu lĩnh các thị tộc phía sau, nói: "A Bảo Cơ chẳng qua là chó nhà tang mà thôi. Thánh nhân đã đến Phù Dư, Thiết Lâm, Thiên Đức, Hữu Quốc, Lạc Nhạn, Thị Vệ thân quân lần lượt tập kết, tinh binh không dưới mười vạn, có cho A Bảo Cơ thêm mấy cái gan hắn cũng không dám đến đây. Đại quân mấy vạn của Nhu Châu hành doanh lại đang hổ rình mồi, A Bảo Cơ lấy cái gì mà đánh? Các ngươi có nhà có cửa, đã quy thuận triều đình thì đừng có nghĩ đông nghĩ tây nữa. Ghi nhớ, chớ có tự làm hại mình!"

"Không dám! Không dám!" Đám người nhìn nhau, liên tục đáp lời. Hàn Tri Cổ hừ lạnh một tiếng, không nói thêm gì nữa.

Hắn biết, lực lượng quân sự chủ yếu của châu Lễ Thánh vẫn là hàng binh, lấy Thuật Luật, Chử Đặc và người Hề làm chủ.

Vào thời khắc mấu chốt này, ngươi nhất định phải xốc lại bản lĩnh, càng cứng rắn càng tốt. Con người chính là rẻ rúng như vậy, ngươi dùng lời hay ý đẹp, ra sức an ủi, lôi kéo, ngược lại khiến người ta lòng dạ bất an, do dự không quyết. Ngươi cứng rắn một chút, nói rõ hậu quả ra, những kẻ vừa trải qua thất bại này trong thời gian ngắn sẽ không dám phản đâu.

Tất nhiên, trong đó còn có việc nắm giữ chừng mực, không hề đơn giản, mọi thứ đều dựa vào khả năng ứng biến tại chỗ. Hàn Tri Cổ thực ra làm rất tốt, nắm bắt chính xác tâm lý giằng xé của các đầu lĩnh Khiết Đan, tránh được một hồi hỗn loạn.

"U—" Tiếng tù và thổi liên hồi.

Kỵ binh Khiết Đan tụ tập ngoài thành ngày càng nhiều, quân thủ thành sau khi trải qua sự hoảng loạn ban đầu, dần dần bình tĩnh trở lại. Lão tốt cấm quân Đại Hạ nghỉ hưu tái tuyển vẫn là đáng tin cậy.

Sự tồn tại của họ đã trấn an lòng người rất lớn. Người Khiết Đan không có quyết tâm và năng lực công thành, họ cũng sợ một khi thương vong nặng nề, chính mình sẽ tan rã trước.

Đây chính là "cây sậy đánh sói, hai đầu đều sợ", là thi xem ai tệ hơn!

"Đợi đến tối, phái người ra thành truyền tin. Chia làm hai đợt đi, một đợt về phía tây, qua châu Nghi Khôn đi tìm Lương đô đầu, một đợt về phía đông, đi phủ Phù Dư bẩm báo Thánh nhân." Thấy người Khiết Đan không có ý chủ động công thành, Hàn Tri Cổ trút được gánh nặng trong lòng, dặn dò vài câu rồi xuống khỏi mặt thành.

Tiếp theo, hắn còn phải đốc thúc một bộ phận bách tính ở lại chế tạo mũi tên, chuẩn bị vật liệu tu sửa tường thành — lỡ như người Khiết Đan nghĩ quẩn, thực sự công thành thì sao? Có chuẩn bị thì không lo họa là luôn đúng.

Đồng thời, hắn cũng đang nỗ lực phân tích cục diện hiện nay.

Việc A Bảo Cơ nam hạ, cùng lắm chỉ có thể coi là cướp bóc. Hắn chắc không có dũng khí quyết chiến với Hạ quân, cũng chỉ có thể quấy rối một chút, vơ vét chút lợi ích rồi rút.

Thánh nhân cũng đã xem thường hắn rồi. Chỉ trưng phát một bộ phận phiên binh Doanh Châu du đãng trên thảo nguyên, làm lực lượng che chắn cho bên sườn đại quân. Cộng thêm quân trú đóng của chính bảy châu Lễ Thánh, chỉ cần không xuất hiện phản loạn quy mô lớn, A Bảo Cơ không có bất kỳ cơ hội nào.

Ngược lại, nếu hắn phạm sai lầm, thì có thể bị Nhu Châu hành doanh cắn chặt, lại chịu thêm một lần thiệt thòi lớn.

Sau khi chịu thiệt, nếu xử trí không thỏa đáng, hoặc tổn thất quá lớn, liên minh Khiết Đan tàn bộ, Ô Cổ, Lôi Nhân do A Bảo Cơ vội vã nhào nặn lại sẽ một lần nữa tan rã, không còn là mối họa nữa.

"Ta vốn là Ứng thần của Nguyệt Lý Đóa, tự nhiên nên trung thành với Nguyệt Lý Đóa. Ta không có điểm nào có lỗi với A Bảo Cơ..." Hàn Tri Cổ nỗ lực xây dựng tâm lý, tâm tình bình tĩnh, sải bước chân rời đi.

Cuối tháng năm, Thiệu Thụ Đức đến trị sở châu Tiên là huyện Phù Dư, đây sẽ là nơi tạm trú trong giai đoạn này của ông.

Cũng chính vào lúc này, ông nhận được tin tức từ bảy châu Lễ Thánh và cung Vĩnh An, bèn hỏi ý kiến của Nguyệt Lý Đóa. "Bệ hạ, A Bảo Cơ nam hạ chỉ là cướp bóc mà thôi." Nguyệt Lý Đóa nói.

"Vì sao lại nghĩ như vậy?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"A Bảo Cơ hiện tại rất cần chiến thắng để vãn hồi uy vọng, nhưng lại không gánh nổi thất bại." Nguyệt Lý Đóa phân tích: "Vì vậy, hắn nhất định sẽ cẩn thận từng li từng tí khống chế thế cục chiến trường, một khi thấy chủ lực Vương sư, sẽ nghe tiếng gió mà chuồn. Dù sao lúc này hắn chắc đã chiếm được chút lợi lộc rồi, rút quân tại đây cũng có thể giải thích được."

"Nàng thực sự nhìn thấu con người A Bảo Cơ này." Thiệu Thụ Đức thở dài: "Nàng mà là nam nhi, loại như Hải Lý sớm đã không có chỗ đứng, đều phải đứng sang một bên."

Nói xong, ông không chú ý đến phương hướng này nữa, tìm Trần Thành, Triệu Quang Phùng và những người khác, vừa đi tuần thị vùng ngoại ô châu Tiên, vừa bàn chuyện khai phá châu Thẩm — Liêu Đông đạo chuyển vận sứ Trương Toàn Nghĩa, Tiên châu thứ sử Hàn Tòng Duẫn cũng có mặt.

Năng lực làm việc của lão Trương không phải bàn, đó là đứng đầu, Thiệu Thụ Đức rất hài lòng. Vì vậy, ông để Trữ thị đang theo hầu giá ở lại trong thành, không để lộ diện nữa, mặc dù lão Trương có lẽ không hề để tâm chút nào.

Việc khai phá châu Tiên của Trương Toàn Nghĩa chủ yếu tập trung vào huyện Phù Dư. Sau khi vào đông năm ngoái, đã tổ chức nhân lực gia cố thành trì, xây dựng rất nhiều chuồng trại gia súc, đồng thời kiểm kê vật tư các nơi, trao đổi có không.

Liêu Đông có một đặc điểm, vì đường sá, hồ chứa nước v.v. cơ sở hạ tầng cực kỳ tệ, mùa hè mưa nhiều, thường xuyên bùng phát lũ lụt, ngập úng đường sá, vì thế mùa đông sau khi có tuyết rơi thực ra đã gánh vác không ít nhiệm vụ vận chuyển.

Trạng thái kỳ quái này thậm chí kéo dài đến thời kỳ Ngụy Mãn Châu Quốc. Sau khi thời kỳ tan băng mùa xuân đến, đường sá lầy lội, mùa hè lại liên tục bùng phát lũ lụt, cho nên cứ chờ đất đóng băng cứng lại rồi mới vận chuyển rầm rộ — xe ngựa, xe bò, xe trượt tuyết, xe kéo, có gì dùng nấy, lòng sông tự nhiên trở thành đường cao tốc, còn phẳng hơn cả dịch đạo, cũng là một kỳ quan.

Trương Toàn Nghĩa sau khi kiểm kê vật tư các nơi, không quản ngại khó khăn, tổ chức nhân thủ vận chuyển. Đồng thời lại chỉnh đốn các dịch trạm địa phương, thậm chí ngay cả dịch trạm xe chó kéo thời Bột Hải quốc cũng khảo sát kỹ lưỡng, cố gắng xây dựng lại, khôi phục vận hành.

Sau khi vào xuân, tổ chức bách tính tiến hành cày cấy mùa xuân, lúc này đã gieo hạt, mọc ra mầm xuân, nhìn vào rất tươi tốt vui mắt.

"Bệ hạ, huyện Phù Dư vốn có đất canh tác hơn sáu trăm khoảnh, đều đã gieo trồng. Lại có đất hoang hơn ngàn khoảnh, đã gieo ba trăm khoảnh." Trương Toàn Nghĩa giới thiệu: "Trồng toàn là kê (mễ tử), sang năm thần sẽ cho người thử trồng một ít lúa mì. Nếu lúa mì không được, thì sẽ trồng lúa mạch đen. Trước khi thần đến, đã cho người vận một đợt hạt giống lúa mạch đen từ châu Tham tới, chọn hạt to tròn để trồng. Tư Nông Tự cũng sẽ vận một đợt hạt giống mới nuôi cấy tới, khoảng tháng bảy đến..."

Giới thiệu của Trương Toàn Nghĩa chủ yếu tập trung vào chuyện nông nghiệp. Có thể thấy, ông rất thông thạo những việc này.

"Phù Dư mới có bấy nhiêu người, muốn trồng ngàn khoảnh đất, có bận kịp không?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Bệ hạ, năm xưa người Thổ Phồn trồng lúa mạch xanh (thanh khỏa) thế nào, thì người Hề trồng kê (mễ tử) thế ấy." Trương Toàn Nghĩa đáp. Thiệu Thụ Đức hiểu rồi.

Người Thổ Phồn trồng lương thực, rắc hạt giống xuống rồi là mặc kệ.

Dù sao đất đai cực kỳ nhiều, cứ gieo rộng thu mỏng là được. Ngày thường chăn thả, tháng tám lúc thu hoạch mùa thu thì nam nữ già trẻ cùng xông trận, đột kích thu hoạch một đợt, thu được bao nhiêu là bao nhiêu, mọi thứ tùy duyên.

Họ cũng không trông mong dựa vào số lương thực này mà sống, coi như nguồn bổ sung cho thu nhập chăn thả là được. Đừng nói, đối với rất nhiều bộ lạc mà nói, làm như vậy thực ra khá hợp lý. Vừa sống sung túc hơn so với chăn thả thuần túy, thu nhập nhiều hơn, lại có khả năng chống rủi ro mạnh hơn so với cày cấy thuần túy, dù sao cũng có hai nguồn thu nhập.

"Chuyện nông nghiệp khanh cứ liệu mà làm, trẫm tin khanh." Thiệu Thụ Đức nói: "Làm tốt rồi trẫm lại tiếc chi tước thưởng?"

Trương Toàn Nghĩa vừa nghe, mặt mày hồng hào.

Ông biết, văn quan muốn có tước vị là vô cùng khó khăn. Cho dù là một tước Huyện nam, cũng phải tốn vô số tâm huyết tranh thủ, phần lớn còn không tranh được. Thánh nhân đã mở miệng như thế, vậy thì cơ hội của nhà lão Trương rất lớn rồi, sao có thể không vui?

Thiệu Thụ Đức tiếp tục dạo quanh trên cánh đồng, tiện tay bốc một nắm đất, cẩn thận xem xét. Đất tốt nha, phải tích cực tận dụng quà tặng của tự nhiên.

"Phủ binh đã bắt đầu chia đất chưa?" Thiệu Thụ Đức lại hỏi.

"Đã bắt đầu, từ tháng ba tới nay, đã chia cho hơn hai ngàn người, xây dựng ba phủ Chiết Xung. Việc này do Tần vương đốc biện, thần chỉ là phối hợp." Trương Toàn Nghĩa đáp.

Thiệu Thụ Đức gật đầu, lại thở dài: "Người không đủ lắm."

Võ phu trong thiên hạ sao mà nhiều thế! Phủ binh cần an bài lại sao mà nhiều thế! Hệ quả dẫn đến vấn đề là bộ khúc không đủ.

Tuy nói Đại Hạ không phải chế độ nô lệ, bộ khúc của phủ binh cũng không phải nô lệ, mà là trang khách, điền hộ. Nhưng trên thực tế, họ chính là nông nô.

Trên pháp luật đã phế bỏ nông nô, chẳng lẽ không còn nông nô nữa sao? Sa Nga (nước Nga Sa hoàng) nói cho ngươi biết là không thể. Đại Hạ vì an trí võ phu cũng nhắm một mắt mở một mắt, thế là sinh ra một lượng lớn nông nô trên thực tế.

Không ai muốn làm nông nô cả.

Năm ngoái đánh tan Khiết Đan, Bột Hải, chiếm được các châu Thẩm, Tiên, Hà, Hoàn v.v., bách tính các tộc Bột Hải, Hề, Khiết Đan, Cao Câu Ly, Túc Đặc... trên những vùng đất mới chiếm được này, cơ bản đều trở thành nông nô, phát cho các phủ binh làm bộ khúc.

Nhưng vẫn còn xa mới đủ. Thiệu Thụ Đức thậm chí phải nghĩ cách từ Trung Nguyên, phát phối một đợt phạm nhân, khuyến khích gia thuộc đi theo, đồng thời lại đem bách tính phản loạn ở Ngụy Bác, Tây Xuyên, Lũng Hữu... cưỡng chế dời đến, an trí làm bộ khúc cho phủ binh.

Thậm chí, tù binh bắt được trên chiến trường, cũng dời cả nhà đi, nghĩ đủ mọi cách để bổ sung nhân khẩu. Võ phu thực sự mẹ nó quá nhiều rồi!

Ông lật xem điển tịch, biết được Bắc Chu với bảy triệu dân, trong một thời gian rất dài, chỉ có khoảng 4,8 vạn phủ binh. Nay ông muốn an bài bao nhiêu? Không dưới mười vạn!

Tính toán kỹ một chút, trời ơi, phải biếm toàn bộ người nước Bột Hải làm nô lệ mới đủ dùng. Nhưng điều này tất yếu sẽ dẫn đến động loạn, khiến cục diện Đông Bắc mãi không thể an định. Mà động loạn lại tổn thất nhân khẩu, làm trầm trọng thêm sự xấu đi của cục diện. Cách thao tác như thế nào, hoàn toàn dựa vào trình độ của quan lại vậy.

Trương Toàn Nghĩa, ông ta có làm được không?

"Chuyện phát hiện quặng mỏ Hán ở châu Thẩm, khanh đã biết rồi chứ? Nói cho trẫm nghe xem, có cân nhắc gì?" Thiệu Thụ Đức quyết định không rối rắm chuyện này nữa, chuyển sang hỏi về chuyện khai khoáng.

Thực ra vào thời hậu thế, đã từng phát hiện ra các hang quặng cổ ở vùng An Sơn, tổng cộng sáu nơi. Hang quặng sớm nhất được cho là thời Tần, thời Hán là nhiều nhất. Bên cạnh hang quặng, còn phát hiện ra giếng cổ do triều Đường đào, bên trong hang quặng, còn nhìn thấy đồ sứ thời Liêu. Có thể thấy từ thời Tần đến nay, việc khai thác các hang quặng này chưa bao giờ gián đoạn.

Về phần tại sao quy mô mãi không nâng lên được? Thực ra cũng rất đơn giản. Sự phát triển văn minh ở vùng Đông Bắc có một lời nguyền vô cùng tồi tệ: nhân khẩu định kỳ bị xóa sạch.

Tư Mã Ý đồ sát Liêu Đông, nhà Đường nội thiên (dời vào trong) nhân khẩu Cao Câu Ly, hai lần này đều dẫn đến sự sụp đổ kinh tế, xã hội Liêu Đông.

Tư Mã Ý giết người thì không cần nói nhiều, nhà Đường dời đi là "thượng hộ" Cao Câu Ly, tức là quan lại, văn nhân, thương gia, thợ thủ công vân vân, cơ bản đã thành công khiến nó thoái hóa thành trạng thái mông muội.

Hai triều Liêu, Kim vất vả lắm mới phát triển được, Đông Bắc có mấy triệu dân, người Mông Cổ lại đến, giết chóc sạch trơn. Hậu kỳ triều Nguyên, nhân khẩu Liêu Đông dần dồi dào, rồi lại đón nhận ngày tận thế tàn khốc của vương triều, Liêu Đông mười nhà chín trống, ngàn dặm không bóng người. Cuối thời Minh, lại là một cuộc chém giết tàn khốc, rồi Mãn Thanh đại cử nhập quan, ngoài quan ải lại là một mảnh hoang vu.

Chuyện nhân khẩu định kỳ bị xóa sạch như vậy, thực sự rất gây tổn thương cho sự phát triển xã hội của một vùng, thường xuyên cắt đứt tiến trình văn minh, thậm chí còn bước dài thụt lùi, có thể phát triển được mới là lạ.

"Bệ hạ, thiếu người." Trương Toàn Nghĩa trả lời ngắn gọn súc tích. "Nếu có người thì sao?" Thiệu Thụ Đức hỏi.

"Vẫn phải đợi thêm." Trương Toàn Nghĩa nói: "Đợi lương thực thu hoạch ổn định một hai năm, có chút tích lũy, cục diện cũng ổn định lại rồi, mới có thể khai khoáng luyện sắt."

"Khanh thật vững vàng." Thiệu Thụ Đức cười nói: "Thực ra, Liêu Đông giàu sản vật thịt, cá, da, hàng sơn dã, gỗ, rất tốt rồi. Nếu có nhân lực sung túc, quả thực có thể trở thành một vùng đất trù phú."

"Bệ hạ, thứ đáng giá nhất ở Liêu Đông là đất đai." Trương Toàn Nghĩa nói: "Đất đai màu mỡ hàng ngàn dặm, lương thực thu hoạch mỗi năm là con số khổng lồ, dưới sự tích tiểu thành đại (tinh thủy trường lưu), không gì sánh bằng."

"Trương khanh quả là bậc cán tài, thoáng cái đã nắm bắt được trọng điểm." Thiệu Thụ Đức nói: "Cố gắng làm tốt, để trẫm cũng mở mang tầm mắt, xem đất Liêu Đông có thể thu hoạch được bao nhiêu lương thực."

"Bệ hạ, chỉ cần có thể ổn định được năm năm, Liêu Đông đáng có thể tự cấp tự túc." Trương Toàn Nghĩa tràn đầy tự tin nói. Năm năm bình Liêu? Thiệu Thụ Đức bật cười.

Lời của Trương Toàn Nghĩa thực ra có điều kiện tiên quyết. "Ổn định", "an định", nhìn suốt lịch sử, hầu hết thời gian thực ra là một loại xa xỉ phẩm, cũng là nội dung phục vụ chính mà một quốc gia có năng lực cung cấp.

Liêu Đông có an định hay không, hoàn toàn xem lần đánh Bột Hải này kết quả thế nào.

Các quân cơ bản đã vào vị trí, đều là tinh binh tướng giỏi, sĩ khí cao ngất. Nội bộ Bột Hải, thực ra cũng có người nguyện ý quy hàng, ưu thế thuộc về ta.