Tôi đã nhận được hối phiếu của anh ký phát tại Wiltshire, và nó đã được thanh toán đầy đủ đúng hạn. Tuy nhiên, vì không muốn giữ quá nhiều tiền mặt bên mình ở một khu nhà trọ bình thường, tôi đã gửi 250 bảng vào ngân hàng Bath, và sẽ nhận hối phiếu thay thế tại London khi rời khỏi nơi đây, khi mà mùa nghỉ dưỡng đang dần đi đến hồi kết. Anh phải biết rằng, giờ đây khi đã chuẩn bị xong xuôi đường đi nước bước, tôi quyết định dẫn Liddy đi ngoạn cảnh London. Nó là một trong những sinh linh tốt bụng nhất mà tôi từng biết, và tình cảm nó dành cho tôi ngày càng sâu sắc thêm. Còn về phần Tabby, tôi đã bóng gió xa xôi với vị nam tước người A-len về gia sản của cô ta, và tôi chắc chắn điều đó sẽ làm nguội lạnh sự nhiệt tình trong những lời tán tỉnh của hắn. Khi ấy, lòng tự ái của cô ta sẽ bị động chạm; và sự cay đắng của một đời gái già ế ẩm bị khiêu khích, chúng ta sẽ chẳng còn nghe thấy gì ngoài những lời chê bai và thoá mạ nhằm vào Sir Ulic Mackilligut. Tôi tiên lượng rằng sự rạn nứt này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho chúng ta rời khỏi Bath; nơi mà hiện tại, Tabby có vẻ đang tận hưởng vô cùng thỏa mãn. Về phần tôi, tôi căm ghét nơi này đến mức khó lòng trụ lại lâu đến thế nếu không phát hiện ra một vài người bạn cũ, những người có cuộc trò chuyện giúp xoa dịu lòng ghê tởm của tôi. Ghé vào quán cà phê một buổi sáng nọ, tôi không tài nào kìm được cảm giác vừa ngạc nhiên vừa thương cảm khi ngắm nhìn những thực khách xung quanh. Tất cả có mười ba con người; bảy kẻ tàn tật vì bệnh gút, thấp khớp hoặc liệt; ba kẻ cụt tay chân do tai nạn; và số còn lại hoặc điếc hoặc mù. Người này lết thết, kẻ kia lò cò, người thứ ba kéo lê đôi chân phía sau trông như một con rắn bị thương, kẻ thứ tư dạng chân giữa một cặp nạng dài trông chẳng khác nào xác ướp của một tên tử tội bị bêu xích; người thứ năm bị gập người nằm ngang như một chiếc ống nhòm đặt trên giá đỡ, được đẩy vào bởi một cặp phu khiêng kiệu; và người thứ sáu chỉ là nửa thân trên của một người đàn ông được dựng thẳng đứng trên chiếc xe lăn mà người phục vụ đẩy đi từ góc này sang góc khác.
Bị ấn tượng bởi gương mặt của một số người trong số họ, tôi liền tra cứu cuốn sổ ghi danh; và khi nhận ra tên của mấy người bạn cũ, tôi bắt đầu quan sát nhóm người ấy chăm chú hơn. Cuối cùng, tôi nhận ra Chuẩn đô đốc Balderick, người bạn tri kỷ thời trai trẻ mà tôi chưa từng gặp lại kể từ khi ông được bổ nhiệm làm trung úy trên chiến thuyền Severn. Ông đã biến thành một ông lão với chiếc chân gỗ và khuôn mặt sạm nắng, trông càng già nua hơn bởi mái tóc bạc phơ vô cùng đáng kính. Ngồi xuống chiếc bàn nơi ông đang đọc báo, tôi ngắm nhìn ông vài phút với tâm trạng lẫn lộn giữa niềm vui và sự tiếc nuối, khiến lồng ngực tôi nghẹn ngào niềm thương mến; rồi nắm lấy tay ông, tôi cất lời: “Ôi, Sam, cách đây bốn mươi năm tôi có ngờ đâu…” Tôi quá xúc động không thể nói tiếp. “Quả là một người bạn cũ đây rồi!” ông thốt lên, siết chặt tay tôi và chăm chú nhìn tôi qua tròng kính: “Tôi nhận ra dáng vấp của con tàu này, dù nó đã chịu nhiều tơi tả kể từ ngày chúng ta chia tay; nhưng tôi không sao tài nào nhớ nổi cái tên” Ngay lúc tôi cho ông biết mình là ai, ông liền kêu lên: “Hà! Matt, bạn chiến thuyền cũ của tôi, vẫn còn lênh đênh cơ à!” Và vùng đứng dậy, ôm chầm lấy tôi vào lòng. Tuy nhiên, sự phấn khích tột độ của ông lại chẳng mang lại điều gì tốt lành cho tôi; bởi trong lúc chào hỏi, ông đã đâm thẳng gọng kính vào mắt tôi, đồng thời nện luôn cái chân gỗ lên ngón chân đang bị gút của tôi — một cú tấn công khiến tôi trào nước mắt thực sự. Sau khi cơn huyên náo của cuộc hội ngộ lắng xuống, ông chỉ cho tôi thấy hai người bạn chung khác trong phòng: phần thân trên chính là những gì còn lại của Đại tá Cockril, người đã mất đi khả năng vận động sau một chiến dịch ở châu Mỹ; còn chiếc ống nhòm hóa ra lại là bạn cùng thời đại học của tôi, Sir Reginald Bently — người với tước hiệu mới cùng khoản thừa kế bất ngờ, đã đành hanh lao vào nghiệp săn cáo mà chẳng hề qua thời gian học việc; và hậu quả là trong lúc đuổi theo bầy chó săn qua một con sông, ông đã mắc chứng viêm ruột khiến cơ thể co quắp lại thành tư thế như hiện tại.
Mối liên lạc xưa kia của chúng tôi lập tức được nối lại với những lời bày tỏ thiện chí nồng nhiệt nhất, và vì tình cờ gặp nhau quá đỗi bất ngờ, chúng tôi đã đồng ý cùng nhau dùng bữa trưa ngay ngày hôm đó tại quán rượu. May mắn thay, người bạn Quin của chúng tôi đang rảnh rỗi nên đã đến chung vui, và quả thực, đây là ngày hạnh phúc nhất mà tôi có được trong suốt hai mươi năm qua. Cả anh và tôi, hỡi Lewis, từ trước đến nay luôn gắn bó bên nhau, nên chưa từng nếm trải hương vị tình bạn đậm đà được tôi luyện qua quãng thời gian dài xa cách. Tôi không thể diễn tả nổi một nửa những gì mình cảm nhận được trong cuộc gặp gỡ tình cờ này của ba bốn người bạn đã xa cách lâu đến thế và bị những cơn bão cuộc đời vùi dập không thương tiếc. Đó là sự hồi xuân; một kiểu cải tử hoàn sinh hiện thực hóa những giấc mơ đầy xúc động, nơi đôi khi chúng ta cứu vãn những người bạn cũ từ cõi chết trở về. Có lẽ niềm vui của tôi càng thêm trọn vẹn khi nó phảng phất một chút u sầu do ký ức về những khung cảnh quá khứ gợi lên, đánh thức hình ảnh của những mối thâm tình mà bàn tay Thần Chết thực sự đã vĩnh viễn cắt đứt.
Tinh thần và khiếu hài hước của nhóm bạn dường như chiến thắng cả những tàn tích của thể xác. Họ thậm chí còn đủ sự từng trải để đùa cợt chính những bất hạnh của bản thân; sức mạnh của tình bạn quả là liều thuốc tiên tối thượng của cuộc đời. Tuy nhiên, sau đó tôi nhận ra rằng họ không phải không có những phút giây, thậm chí là hàng giờ đầy trăn trở. Trong những buổi chuyện trò riêng rẽ sau đó, từng người đều giãi bày về những nỗi niềm cay đắng riêng của mình; và thâm tâm họ đều là những kẻ bất mãn. Ngoài những tai ương cá nhân, họ còn thấy mình xui xẻo trong vòng xoay nghiệt ngã của cuộc đời. Balderick phàn nàn rằng tất cả sự đền đáp ông nhận được cho chặng đường phục vụ lâu dài và gian khổ chỉ là khoản lương hưu còm cõi của một chuẩn đô đốc. Vị đại phu tá cảm thấy nhục nhã khi thấy mình bị qua mặt bởi những tên tướng tá phất lên nhờ thời vận, một số kẻ trong số đó từng là cấp dưới của ông; và vốn là một người phóng khoáng, ông khó lòng kham nổi khoản niên kim khiêm tốn mà ông đã đổi bằng cách bán đi cấp bậc của mình. Còn về phần vị nam tước, do vướng vào những khoản nợ ngập đầu trong một cuộc tranh cử, ông buộc phải từ bỏ chiếc ghế trong nghị viện lẫn điền trang ở quê nhà cùng một lúc, và phải giao phó cơ ngơi cho người khác quản lý để trả nợ; thế nhưng nỗi muộn phiền vốn do chính sự sai lầm của ông gây ra ấy lại chẳng khiến tôi bận lòng bằng một nửa nỗi đau của hai người kia — những người từng đóng những vai trò vẻ vang và kiệt xuất trên sân khấu lớn của cuộc đời, để rồi giờ đây phải dắt díu nhau sống một cuộc đời mỏi mệt trong cái chảo dầu của sự nhàn rỗi và vô nghĩa. Họ đã từ bỏ việc uống nước khoáng từ lâu sau khi nhận ra sự vô tích sự của nó. Trò giải trí nơi đây thì họ chẳng còn sức mà tận hưởng. Vậy họ xoay sở thế nào để qua ngày đoạn tháng? Buổi sáng, họ lê lết ra các phòng sinh hoạt chung hoặc quán cà phê để chơi một ván bài whist hay bàn luận về tờ General Advertiser; còn buổi tối thì chôn vùi trong những buổi tụ tập riêng tư với đám bệnh nhân cáu kỉnh và mấy bà già nhạt nhẽo. Đó cũng là hoàn cảnh của khá nhiều cá nhân mà thiên nhiên dường như đã nhào nặn cho những mục đích cao cả hơn.
Khoảng một chục năm trước, rất nhiều gia đình tử tế với nguồn tài chính hạn hẹp, bên cạnh những người đến đây vì lý do sức khỏe, đã bị cám dỗ đến định cư tại Bath — nơi mà hồi đó họ có thể sống một cách thoải mái, thậm chí mang vẻ ngoài tao nhã với một khoản chi phí nhỏ; nhưng sự cuồng loạn của thời đại đã khiến nơi này trở nên quá ngột ngạt đối với họ, và giờ đây họ buộc phải tính đến những cuộc di cư khác. Một vài người đã trốn chạy đến những vùng núi non xứ Wales, số khác lui về Exeter. Chắc chắn họ sẽ lại bị đuổi theo bởi dòng lũ xa hoa và phung phí — thứ sẽ xua đuổi họ từ nơi này đến tận cùng đất nước; và có lẽ ở đó, họ sẽ buộc phải lên tàu trốn sang xứ sở khác. Bath nay đã biến thành một cái ổ đồi bại và bóp nẹt tiền bạc thuần túy. Mọi mặt hàng sinh hoạt đều tăng vọt lên mức giá cắt cổ; một điều chẳng còn gì phải ngạc nhiên khi chúng ta biết rằng bất kỳ kẻ bám gót đồng tiền nào cũng tự đắc vì giữ được một bàn tiệc linh đình, và nghĩ rằng việc làm ngơ trước thói gian xảo của đám đầy tớ — những kẻ đang thông bè kết đảng với đám tiểu thương chợ búa — là để giữ thể diện cho bản chất của mình; và kết quả là chúng sẵn sàng trả bất cứ giá nào mà đối phương đòi hỏi. Giờ đây xuất hiện một tên trọc phú phất lên như nấm sau mưa, sẵn sàng trả cho đầu bếp bảy mươi gô-ni một tuần chỉ để chuẩn bị một bữa ăn duy nhất trong ngày. Cơn cuồng phong kỳ quái này đã trở nên dễ lây lan đến mức ngay cả tầng lớp cặn bã và thấp hèn nhất của nhân loại cũng bị nhiễm bệnh. Tôi từng biết một kẻ chuyên cai quản nô lệ da đen đến từ Jamaica, đã trả vào đêm hôm trước cho người quản lý một trong các phòng sinh hoạt sáu mươi lăm gô-ni tiền trà và cà phê cho các thực khách, rồi rời khỏi Bath vào sáng hôm sau trong sự mờ mịt đến mức chẳng một vị khách nào có chút ấn tượng gì về diện mạo của hắn, hay thậm chí buồn hỏi lấy một câu tên họ. Những sự việc kiểu này diễn ra như cơm bữa; và mỗi ngày lại trôi qua với những điều nhảm nhí mới mẻ, quá đỗi lố bịch để có thể khiến một kẻ điềm tĩnh mà mỉm cười nổi.
—Nhưng tôi cảm thấy sự u uất đang nhanh chóng bò lên chiếm lấy tâm trí mình; và vì thế tôi sẽ để cho anh được nghỉ ngơi đôi chút, để anh không phải vô cớ nguyền rủa mối quan hệ thư tín của mình với,
Đức ông Dick thân mến, Mãi mãi là của anh, MAT. BRAMBLE BATH, Ngày 5 tháng 5.
