Anh bạn thân mến,

Anh không thể tưởng tượng nổi tôi vui mừng biết nhường nào khi nhận được nét chữ của anh, sau một thời gian dài anh ngưng bặt việc thư tín giữa hai chúng ta — Dẫu vậy, trời đất biết cho, tôi cũng không ít lần nhìn thấy chữ viết của anh với sự bực bội — ý tôi là, khi nó xuất hiện qua những từ viết tắt bằng tiếng Latinh của hiệu thuốc. Tôi rất thích gợi ý của anh về việc vận động xin suất quyền thừa hưởng chức vụ sưu thuế cho ông Lismahago; người rất hài lòng với kế hoạch này, đồng thời gửi lời chào cùng lời cảm ơn chân thành đến anh vì đã quan tâm chu đáo đến công việc của ông ấy. Con người này dường như tốt dần lên qua thời gian tiếp xúc nhiều hơn. Sự lạnh lùng gai góc vốn là lớp vỏ khó chịu bao bọc lấy tính cách ông ta, nay bắt đầu bong ra trong quá trình chúng tôi giao thiệp với nhau. Tôi vô cùng hy vọng rằng ông ấy và Tabby sẽ thành một đôi xứng đôi vừa lứa chẳng kém gì bất kỳ cặp vật kéo nào trong cả vương quốc này; và tôi không mảy may nghi ngờ gì rằng ông ấy sẽ là một sự bổ sung quý giá cho hội nhóm nhỏ của chúng tôi, xét về mặt trò chuyện bên lò sưởi vào mùa đông.

Lời phản đối của anh về việc tôi trải qua khoảng thời gian này trong năm ở một nơi xa nhà như vậy sẽ có trọng lượng hơn nếu tôi không cảm thấy hoàn toàn thoải mái ở chốn mình đang ở; và sức khỏe của tôi đã cải thiện đáng kể đến mức tôi sẵn sàng thách thức cả bệnh gút lẫn thấp khớp. Tôi bắt đầu nghĩ rằng mình đã tự đưa bản thân vào danh sách những kẻ về hưu quá sớm, và một cách ngốc nghếch đi tìm sức khỏe chốn lười biếng tĩnh dưỡng. Tôi đoan chắc rằng tất cả những kẻ hay đau ốm đều quá ít vận động, quá sinh hoạt điều độ và quá mức thận trọng. Đôi khi chúng ta cần phải gia tăng chuyển động của cỗ máy để khơi thông những bánh xe của cuộc đời; và thỉnh thoảng hãy dấn thân vào giữa những con sóng của sự buông thả, nhằm tôi luyện cho thể chất thêm phần vững chãi. Tôi thậm chí còn nhận thấy việc thay đổi bạn bè cũng cần thiết chẳng kém gì thay đổi không khí, để thúc đẩy tuần hoàn sinh khí một cách mạnh mẽ — đó chính là bản chất và tiêu chuẩn của một sức khỏe tốt.

Kể từ bức thư trước của tôi, tôi đã thực hiện những nghĩa vụ của tình bạn, việc đòi hỏi rất nhiều sự vận động mà tôi hy vọng sẽ thu được chút ít lợi ích từ đó. Tình cờ một cách hy hữu nhất, tôi hay tin vợ của ông Baynard đang lâm trọng bệnh vì sốt viêm màng phổi, tôi liền mượn cỗ xe ngựa của Dennison và băng qua vùng quê đến tận dinh cơ của anh ta, chỉ có Loyd (tức Clinker trước kia) đi cùng trên lưng ngựa. Vì khoảng cách chưa đầy ba mươi dặm, tôi đến nơi vào khoảng bốn giờ chiều, và khi gặp viên bác sĩ ngay tại cửa, tôi được thông báo rằng bệnh nhân vừa mới qua đời. Tôi lập tức bị chấn động mạnh, nhưng đó không phải là sự đau buồn. Do gia đình đang trong cảnh rối ren, tôi chạy vội lên lầu vào căn phòng, quả nhiên mọi người đều đang tụ tập ở đó. Bà cô đứng vặn vẹo hai bàn tay trong một nỗi sầu khổ đến ngây dại, nhưng người bạn của tôi lại hành động với tất cả sự cuồng loạn của nỗi đau đớn — Anh ta ôm chặt lấy thi thể trong vòng tay, tuôn trào những lời than van đến mức người ta sẽ tưởng rằng anh ta vừa mất đi người vợ khả ái nhất và người bạn đồng hành quý giá nhất trên đời.

Tình cảm chắc chắn có thể tồn tại độc lập với sự kính trọng; thậm chí, cùng một đối tượng có thể đáng yêu ở phương diện này, nhưng lại đáng ghét ở phương diện khác. Tâm trí con người có một khả năng kỳ diệu là dung hòa, thậm chí gắn bó bản thân mình — bằng cách quen dần theo năm tháng — với những thứ vốn dĩ vô cùng khó chịu, thậm chí tai hại, đến mức không tài nào chịu đựng nổi việc phải rời xa chúng nếu không có sự miễn cưỡng và tiếc nuối. Baynard chìm đắm trong cơn mê sảng đến mức không hề nhận ra tôi lúc bước vào, và tôi bèn bảo một người phụ nữ đưa bà cô về phòng riêng của bà. Cùng lúc đó, tôi giục vị gia sư đưa đứa bé ra ngoài, cậu nhóc cứ đứng há hốc mồm ở một góc phòng và chẳng mấy bận tâm trước cảnh tượng đau thương ấy. Sau khi dàn xếp ổn thỏa các bước ấy, tôi đợi cho đến khi cơn bùng nổ dữ dội đầu tiên của người bạn dịu bớt, rồi mới nhẹ nhàng kéo anh ta ra khỏi thi thể u ám đó, dắt tay anh ta sang một căn phòng khác; mặc dù anh ta giãy giụa dữ dội đến mức tôi buộc phải nhờ đến sự trợ giúp của viên hầu phòng. Tuy nhiên, chỉ vài phút sau, anh ta đã lấy lại bình tĩnh, ôm chầm lấy tôi vào lòng và kêu lên: “Quả thật đây là một nghĩa cử đậm ân tình! Tôi không biết anh đến đây bằng cách nào; nhưng tôi nghĩ, Trời đã sai anh đến để ngăn tôi khỏi phát điên lên mất — Ôi Matthew! Tôi đã mất đi nàng Harriet dấu yêu của mình rồi! — sinh linh tội nghiệp, dịu dàng và mềm mỏng của tôi, người đã yêu thương tôi bằng một thứ tình cảm nồng nàn và thuần khiết đến thế — người bạn đồng hành suốt hai mươi năm qua của tôi! Nàng đã đi rồi — đi mãi mãi rồi! — Trời đất ơi! Nàng ở đâu cơ chứ? Cái chết cũng đừng mong chia cắt chúng ta!”

Nói đoạn, anh ta chồm dậy và suýt chút nữa không giữ nổi để ngăn anh ta quay lại khung cảnh mà chúng ta vừa rời khỏi. Anh thừa hiểu rằng việc tôi tranh cãi với một kẻ đang nói năng cuồng loạn như vậy là điều vô cùng ngớ ngẩn. Trong mọi hoàn cảnh như thế, dòng thác đam mê ban đầu cần phải được để cho lắng xuống một cách từ từ. Tôi tìm cách đánh lạc hướng sự chú ý của anh ta bằng cách gợi lên những chuyện vụn vặt và ngấm ngầm lái sang các đề tài khác; và vì trong lòng vô cùng phấn chấn trước sự kiện này, tôi đã xoay sở với một nguồn sinh khí dồi dào đến lạ thường và cuối cùng đã thành công. Chỉ vài giờ sau, anh ta đã đủ bình tĩnh để lắng nghe lẽ phải, thậm chí còn thừa nhận rằng Trời không thể can thiệp hiệu quả hơn để cứu anh ta khỏi sự nhục nhã và cảnh khốn cùng. Tuy nhiên, để anh ta không tái phát sự yếu mềm do thiếu vắng người bầu bạn, tôi đã dành cả đêm trong phòng anh ta, trên chiếc giường lều nhỏ được mang đến đó riêng cho mục đích này; và thật may là tôi đã cẩn thận đề phòng, bởi vì anh ta đã chồm dậy trên giường mấy lần liền và suýt làm những trò dại dột nếu không có mặt tôi ở đó.

Hôm sau, anh ta đã đủ sức khỏe để bàn chuyện công việc, và trao cho tôi toàn quyền quản lý gia nhân trong nhà, việc mà tôi bắt tay vào thực hiện ngay lập tức, dẫu là sau khi anh ta đã biết và chuẩn y kế hoạch mà tôi đã vạch ra vì lợi ích của anh ta. Anh ta suýt định dời đi ngay lập tức; nhưng tôi đã phản đối việc trốn tránh này. Thay vì dung dưỡng một sự chán ghét nhất thời có thể thoái hóa thành lòng căm ghét thâm căn cố đế, tôi quyết định, nếu có thể, gắn kết anh ta chặt chẽ hơn bao giờ hết với các vị thần hộ mệnh của gia đình. Tôi ra lệnh tổ chức tang lễ thật kín đáo sao cho vẫn giữ đúng phép lịch sự; tôi viết thư về Luân Đôn để yêu cầu lập danh ải và định giá đồ đạc cũng như tài sản trong ngôi nhà của anh ta ở thành phố, đồng thời thông báo cho chủ nhà rằng ông Baynard sẽ trả lại mặt bằng vào ngày lễ Bà; tôi sai một người kiểm kê lại mọi thứ ở dinh thự miền quê, bao gồm cả ngựa, xe ngựa và dây cương; tôi cho cậu quý tử vào học tại một trường nội trú do một mục sư trong vùng quản lý, và cậu bé đến đó mà không chút miễn cưỡng, ngay khi biết mình sẽ không còn bị làm phiền bởi viên gia sư — kẻ mà chúng tôi đã sa thải. Bà cô tiếp tục tỏ thái độ vô cùng hờn dỗi và không bao giờ xuất hiện ở bàn ăn, mặc dù ông Baynard ngày nào cũng sang tận phòng riêng để chào hỏi bà; tại đó, bà cũng có những cuộc hội hứa với các nữ gia nhân và những đầy tớ khác trong nhà: nhưng ngay khoảnh khắc người cháu gái được mai táng, bà liền bỏ đi trên một chiếc xe ngựa đã được chuẩn bị sẵn cho mục đích đó; dẫu vậy, bà không rời khỏi nhà mà lại để cho ông Baynard hiểu rằng toàn bộ tủ quần áo của người cháu gái chính là bổng lộc dành cho người hầu của bà; theo đó, ả đàn bà vô tích sự ấy đã ôm trọn toàn bộ quần áo, ren và đồ vải của người chủ quá cố, tính ra cũng trị giá tới năm trăm bảng Anh.

Bước tiếp theo tôi thực hiện là giải tán cái đạo quân gia nhân thừa thãi bấy lâu nay đã hút máu người bạn của tôi: một lũ ăn hại lười biếng, hỗn xược đến mức không thể dung thứ, dám đối xử với chính chủ nhân của chúng bằng sự khinh miệt và ghẻ lạnh tột cùng. Bọn chúng phần lớn do người vợ thuê theo sự giới thiệu của người hầu của bà ta, và đó cũng là những kẻ bảo trợ duy nhất mà chúng mảy may nể nang. Do đó, tôi cảm thấy vô cùng thỏa mãn khi quét sạch lũ sâu mọ này ra khỏi nhà. Người hầu gái của người quá cố, một cô hầu phòng, một viên hầu phòng nam, quản gia, đầu bếp người Pháp, trưởng nhóm làm vườn, hai tên đầy tớ và một kẻ đánh xe, tôi đều thanh toán sòng phẳng và tống cổ ra khỏi nhà ngay lập tức, trả cho mỗi người tiền lương một tháng thay cho thông báo trước. Những người tôi giữ lại gồm có nữ đầu bếp — từng là phụ bếp cho tên người Pháp, một cô hầu phòng, một lão gia nhân già, một gã đánh xe ngựa, và một thợ làm vườn phụ. Cứ thế, tôi trút bỏ ngay lập tức một quả núi chi phí và lo lắng khỏi đôi vai của người bạn tôi — người suýt không dám tin vào chính tai mắt mình khi thấy bản thân được giải thoát một cách đột ngột và hiệu quả đến thế. Dẫu vậy, trái tim anh ta vẫn thỉnh thoảng rung lên những nhịp đập thổn thức của sự dịu dàng, trỗi dậy vào những thời điểm nhất định, ép ra những tiếng thở dài, giọt nước mắt và cả những lời than vãn đầy sầu muộn lẫn nôn nóng; nhưng những cơn ấy ngày càng thưa dần và bớt dữ dội hơn, cho đến cuối cùng lý trí của anh ta đã giành chiến thắng hoàn toàn trước những yếu mềm của bản chất con người.

Sau khi tra cứu kỹ lưỡng tình hình tài chính của anh ta, tôi nhận thấy các khoản nợ lên tới hai mươi ngàn bảng Anh, trong đó mười tám ngàn bảng là số tiền đi vay thế chấp điền trang; và vì anh ta phải trả mức lãi suất năm phần trăm, lại thêm một số nông trại đang bỏ trống nên thu nhập ròng từ đất đai thu về chẳng nổi hai trăm bảng một năm, ngoài khoản lãi từ gia tài của người vợ vốn sinh lợi tám trăm bảng mỗi năm. Để làm nhẹ gánh nặng ngồn ngộn này, tôi đã nghĩ ra mưu chước sau đây. Số trang sức của người vợ, cùng với lượng đồ bạc và đồ đạc dư thừa ở cả hai ngôi nhà, cùng ngựa và xe ngựa — những thứ vốn đã được quảng cáo bán đấu giá — theo ước tính sẽ thu về hai ngàn năm trăm bảng tiền mặt ngay lập tức, nhờ đó khoản nợ sẽ được hạ xuống còn mười tám ngàn bảng. Tôi đã nhận gánh vác việc tìm cho anh ta mười ngàn bảng với mức lãi suất bốn phần trăm, nhờ đó anh ta sẽ tiết kiệm được một trăm bảng mỗi năm tiền lãi, và có lẽ chúng ta sẽ xoay sở vay nốt tám ngàn còn lại theo cùng mức lãi suất ấy. Dựa theo kế hoạch sống điền viên của chính mình, anh ta nói rằng mình có thể sống thoải mái với ba trăm bảng một năm; nhưng vì anh ta còn phải nuôi dạy một đứa con trai, chúng ta sẽ cho phép mức năm trăm bảng; khi ấy sẽ có một quỹ tích lũy bảy trăm bảng mỗi năm, bao gồm cả gốc lẫn lãi, để trả dần khoản nợ; và tôi nghĩ, chúng ta hoàn toàn có thể khiêm tốn cộng thêm ba trăm bảng nữa, dựa trên phỏng đoán về việc cho thuê lại và cải tạo các nông trại đang bỏ hoang: thế nên, chỉ trong dăm ba năm nữa, tôi đoán sẽ có hơn một ngàn bảng mỗi năm được trích ra để thanh lý món nợ mười sáu ngàn bảng.

Chúng tôi lập tức bắt tay vào phân loại và tách riêng những món đồ được định đem bán, dưới sự chỉ đạo của một tay thợ bọc nệm đến từ Luân Đôn; và để không ai trong nhà phải nhàn rỗi, chúng tôi tiến hành công cuộc cải cách cả trong lẫn ngoài. Được sự đồng ý vui vẻ của Baynard, tôi ra lệnh cho người làm vườn nắn dòng suối nhỏ trở lại lòng máng cũ của nó, để làm tươi mát lại những nàng tiên nước mệt lả vốn đã héo mòn từ lâu giữa những rễ cây mục nát, lá khô và sỏi đá cằn cỗi. Bụi rậm bị kết án nhổ bỏ tận gốc, và khu vườn dạo chơi sẽ được khôi phục về công năng ban đầu làm ruộng ngô và bãi chăn gia súc. Các mệnh lệnh đã được ban hành để xây lại những bức tường vườn phía sau nhà, và để trồng những cụm linh sam đan xen cùng cây sồi dẻ và dẻ gai ở phía đông — nơi hiện đang hứng chịu hoàn toàn những cơn gió lạnh lùng thổi đến từ hướng đó. Toàn bộ các công trình này đều đã được khởi công, và ngôi nhà cùng phiên đấu giá được giao phó cho sự quản lý uy tín của một luật sư, tôi liền đưa Baynard đi cùng trên chiếc xe ngựa và giới thiệu anh ta với Dennison — người có tấm lòng nhân hậu chắc chắn sẽ chiếm được sự quý mến và gắn bó của anh ta. Anh ta thực sự say mê trước hội nhóm chung của chúng tôi và tuyên bố rằng chưa bao giờ thấy lý thuyết về niềm vui đích thực được áp dụng vào thực tế như vậy trước đây. Tôi thực sự tin rằng việc tìm ra một nhóm người tụ họp dưới một mái nhà mà hạnh phúc hơn chúng tôi lúc này không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

Tuy nhiên, tôi phải nói nhỏ với anh điều này, tôi nghi ngờ sự hai lòng của Tabby. Tôi đã quá quen thuộc với nguyên mẫu kỳ cục đó đến nỗi tôi nắm rõ mọi thói thất thường trong tim nàng, và thường có thể nhận ra những mưu tính của nàng ngay khi chúng hãy còn trong trứng nước. Nàng bám lấy Lismahago chẳng vì lý do nào khác ngoài việc nàng tuyệt vọng trong việc tìm kiếm một cuộc chinh phục dễ chịu hơn. Hiện tại, nếu tôi không quan sát nhầm, nàng sẽ vô cùng vui mừng nếu biến tình trạng góa bụa của Baynard thành lợi ích cho riêng mình. Kể từ khi anh ta đến, nàng cư xử rất lạnh nhạt với viên đại uý, và rắp tâm bám lấy trái tim người kia bằng những chiếc móc của sự lịch thiệp quá đà. Đây ắt hẳn là những nỗ lực bản năng của cơ thể nàng, hơn là hệ quả của bất kỳ mưu tính có toan tính nào; bởi vì mọi chuyện với viên trung úy đã tiến xa đến mức nàng chẳng thể rút lui mà vẫn còn chút liêm sỉ hay danh dự nào. Bên cạnh đó, nàng sẽ chẳng gặp gì ngoài sự thờ ơ hoặc chán ghét từ phía Baynard — kẻ vốn đủ khôn ngoan để không bao giờ nghĩ đến một người vợ như thế, và đủ tinh tế để không mảy mây nghĩ tới bất kỳ mối tơ duyên nào vào thời điểm ngặt nghèo này. Trong khi đó, tôi đã thuyết phục nàng cho Baynard vay bốn ngàn bảng với lãi suất bốn phần trăm để trả nợ thế chấp. Cậu thanh niên Dennison đã đồng ý rằng gia tài của Liddy sẽ được dùng cho cùng mục đích với cùng mức lãi suất ấy. Cha cậu ta sẽ bán ba ngàn bảng cổ phiếu để giúp đỡ anh ta; bác nông dân Bland, theo nguyện vọng của Wilson, đã nhận đứng ra hai ngàn; và tôi phải nỗ lực ứng trước số tiền còn lại cần thiết để đưa người bạn của tôi thoát khỏi tay bọn Phi-li-tinh. Anh ta vô cùng hài lòng với những cải tiến được thực hiện trên điền trang của mình — nơi được cày cấy đẹp đẽ như một khu vườn — đến mức anh ta đã tự đăng ký làm học trò học nghề nông của ông Dennison, và quyết tâm dấn thân trọn vẹn vào thực tiễn canh tác.

Mọi thứ giờ đây đã sẵn sàng cho đám cưới kép của chúng tôi. Các hiệp ước hôn nhân cho cả hai cặp đôi đều đã được soạn thảo và ký kết; và buổi lễ chỉ còn chờ đợi cho đến khi các bên cư trú tại giáo xứ đủ thời hạn theo quy định của pháp luật. Cậu út Dennison có vẻ hơi nôn nóng; nhưng Lismahago lại chịu đựng sự chậm trễ bắt buộc này với phong thái của một nhà thông thái. Anh phải biết rằng, viên đại úy không hoàn toàn dựa vào nền tảng năng lực cá nhân. Ngoài khoản lương hưu bán phần trị giá bốn mươi hai bảng một năm, vị gia chủ cần kiệm đến tận cùng này còn gom góp được tám ngàn bảng cất giữ trong quỹ tín thác. Khoản tiền này một phần đến từ tiền lương tích lũy trong thời gian ông sống giữa những người da đỏ; một phần từ khoản tiền đền bù cho sự chênh lệch giữa mức lương trọn vẹn và mức lương bán phần mà ông hiện bị hạn chế; và một phần từ lợi nhuận của việc buôn bán nhỏ lông thú trong thời kỳ ông làm tù trưởng của người Miamis.

Những nỗi sợ hãi và bối rối của Liddy đã được xoa dịu đáng kể nhờ sự bầu bạn của một tiểu thư tên Willis — người từng là bạn thân thiết của cô tại trường nội trú. Cha mẹ cô đã được khẩn khoản nới lỏng cho phép cô thực hiện chuyến viếng thăm hữu nghị này trong một dịp đặc biệt như vậy; và hai ngày trước, cô đã đến cùng mẹ, vì người mẹ không muốn cô đến một mình mà không có người giám hộ đàng hoàng. Tiểu thư này rất hoạt bát, xinh đẹp và dễ mến, còn người mẹ lại là một phụ nữ vô cùng tốt bụng; thế nên sự hiện diện của họ góp phần làm tăng thêm niềm vui của chúng ta đáng kể. Nhưng chúng ta sẽ có thêm một cặp đôi thứ ba cùng chui đầu vào cái ách hôn nhân. Ông Clinker Loyd đã gửi lời khẩn nài khiêm nhường qua kênh của cháu trai tôi, bày tỏ tình yêu và sự gắn bó chân thành hiện hữu qua lại giữa ông và bà Winifred Jenkins, đồng thời cầu xin sự đồng ý của tôi để họ nên vợ nên chồng trọn đời. Tôi vốn ước gì gã Clinker đừng dính vàoớ cái rắc rối này; nhưng vì hạnh phúc của nàng nympha đang bị đe dọa, và nàng ta đã có vài cơn suy sụp theo chiều hướng tuyệt vọng, nên để ngăn chặn bất kỳ thảm kịch nào xảy ra, tôi đã cho phép hắn đóng vai kẻ ngốc theo gương những kẻ bề trên của mình; và tôi đoán chẳng mấy chốc chúng ta sẽ có cả một bầy đàn con cháu của hắn ở Brambleton-hall cho mà xem. Gã này vạm vỡ cường tráng, rất mực điềm đạm và tận tụy; còn ả đàn bà thì có vẻ cuồng nhiệt trong tình yêu chẳng kém gì trong tôn giáo.

Tôi ước gì anh cân nhắc giao phó cho hắn một công việc khác, kẻo giáo xứ lại bị quá tải — anh biết đấy, hắn từng được đào tạo làm thợ móng ngựa, do đó cũng thuộc về giới y khoa; và vì hắn rất dễ dạy bảo, tôi tin chắc rằng với sự hướng dẫn tận tình của anh, chẳng mấy chốc hắn sẽ đủ năng lực hành nghề như một dược sĩ người xứ Wales. Tabby, người chưa từng làm phúc với một thái độ nhã nhặn, đã miễn cưỡng đồng mắt với cuộc hôn nhân này. Có lẽ điều đó làm tổn thương lòng kiêu hãnh của nàng, vì giờ đây nàng coi Clinker như một người họ hàng; nhưng tôi tin rằng những sự phản đối của nàng mang tính ích kỷ nhiều hơn. Nàng tuyên bố rằng nàng không thể chịu nổi việc giữ vợ của Matthew Loyd ở lại làm người hầu trong nhà; và nàng lường trước rằng trong một dịp như thế, người phụ nữ kia sẽ đòi hỏi chút đền bù cho những dịch vụ quá khứ của ả. Còn về phần Clinker, gác lại những cân nhắc khác, hắn quá trung thành, dũng cảm, trìu mến và lanh lợi, lại thêm việc tôi mang ơn hắn quá nhiều về mặt cá nhân, khiến hắn xứng đáng nhận được nhiều hơn tất cả sự khoan dung có thể bày tỏ từ,

Thân ái,

MATT. BRAMBLE Ngày 26 tháng 10.