[NỘI DUNG]: Nếu tôi có tính hay bắt bẻ, thì tôi sẽ nói rằng ngôi nhà ở Cameron này nằm quá gần hồ; có bề ngang chỉ cách mép nước chừng sáu hay bảy thước ở một bên cửa sổ. Lẽ ra nó có thể được xây trên một vị trí cao hơn, nơi có tầm nhìn khoáng đạt hơn và không khí khô ráo hơn; nhưng khuyết điểm này không thể trách chủ nhân hiện tại, người đã mua lại ngôi nhà đã cất sẵn thay vì phải nhọc công sửa sang lại gia trạch Bonhill của chính mình, vốn nằm cách đây hai dặm bên dòng Leven và bị bao bọc bởi những râm cây đến mức từng được gọi là Tổ Mavis (tức chim hoạ mi). Phía trên ngôi nhà đó là một thung lũng thơ mộng hoặc một vách núi cheo leo, phủ đầy những khu rừng rậm rạp rủ bóng, dưới chân có một dòng suối trong vắt tạo nên nhiều ngọn thác nhỏ trên đường đổ về hòa vào sông Leven; khiến cho cảnh sắc nơi đây vô cùng say đắm lòng người. Một vị đại tá hải quân từng đi vòng quanh thế giới cùng ông Anson, khi được dẫn đến thung lũng này, đã phải thốt lên rằng: "Ơ Thánh thần ơi, đây chính là Juan Fernandez!"

Quả thực, xứ sở này sẽ là một chốn thiên đường hoàn hảo nếu như nó không mắc phải lời nguyền về một khí hậu đẫm lệ chẳng khác gì xứ Wales, vốn bắt nguồn từ cùng một nguyên nhân ở cả hai nơi: sự cận kề của những dãy núi cao và vị trí hướng tây, luôn hứng chịu những làn hơi ẩm từ Đại Tây Dương. Tuy nhiên, bất chấp độ ẩm cao ấy, không khí ở đây lại lành mạnh đến mức người bản xứ hiếm khi nào mắc phải bệnh gì ngoài đậu mùa và một số căn bệnh ngoài da vốn là hậu quả của lối sống ở bẩn, nỗi hổ thẹn lớn và chung của tầng lớp bình dân tại vương quốc này. Nơi đây có rất nhiều nhân chứng sống cho tuổi thọ cao; và trong số đó có một người mà tôi dành cho sự kính trọng đặc biệt, như một bậc hiền triết druid đáng kính, đã sống gần chín mươi năm nay mà không hề biết đến đau đớn hay bệnh tật giữa những cội sồi do chính tay mình trồng nên.—Ông từng là chủ nhân của những vùng đất này; nhưng vì mang tính khí hay mưu sự, một vài kế hoạch của ông đã thất bại và ông buộc phải nhượng lại cơ ngơi ấy. Từ đó đến nay, tài sản đã qua tay hai ba đời chủ; nhưng mỗi vị chủ nhân kế tiếp đều làm hết sức mình để tuổi già của ông được thảnh thơi và thoải mái. Ông có đủ phương tiện để lo cho những nhu cầu thiết yếu của cuộc sống; và ông cùng người vợ già của mình ở trong một ngôi nhà trang trại nhỏ tiện nghi, có một mảnh vườn nhỏ do chính tay ông vun trồng. Cặp vợ chồng già này sống trong cảnh khỏe mạnh, bình yên, hòa thuận, và chẳng màng ước muốn gì, tận hưởng trọn vẹn sự mãn nguyện. Ông Smollett gọi ông là vị đô đốc, bởi vì ông cứ nằng nặc đòi chèo thuyền dạo chơi trên hồ; và ông dành phần lớn thời gian để lang thang trong những khu rừng, nơi mà ông tuyên bố rằng mình tận hưởng chẳng khác nào chúng vẫn còn là tài sản của chính mình.—Hôm nọ, tôi hỏi ông có bao giờ bị ốm đau không, và ông đáp rằng có; ông bị một cơn sốt nhẹ vào năm trước khi diễn ra cuộc Liên minh. Nếu ông không bị điếc, hẳn tôi đã tìm thấy rất nhiều niềm vui trong việc trò chuyện với ông; bởi vì ông là một người rất uyên bác và có trí nhớ dai đến ngạc nhiên.—Đó là những thành quả hạnh phúc của sự điều độ, rèn luyện thân thể và bản tính lương thiện.—Tuy nhiên, bất chấp sự vô hại của ông, ông lại là nguyên nhân gây ra sự hoảng loạn lớn cho tên đầy tớ Clinker của tôi, kẻ có bản tính mê tín đã bị tổn hại nặng nề bởi những câu chuyện về phù thủy, tiên rận, ma quỷ và yêu tinh mà hắn nghe được ở xứ sở này.—Vào buổi tối ngay sau khi chúng tôi đến nơi, Humphry thong thả đi dạo vào trong rừng trong lúc đang trầm tư, và đột nhiên vị đô đốc hiện ra trước mặt hắn dưới bóng của một tán sồi rộng. Dù anh chàng này vốn chẳng hề nhút nhát trong những trường hợp không mang vẻ siêu nhiên, nhưng hắn không thể chịu đựng nổi khi nhìn thấy bóng ma này, bèn cắm cổ chạy về nhà bếp với mái tóc dựng ngược, mắt trợn trừng và nghẹn lời không nói nên câu. Bà Jenkins trông thấy tình trạng ấy liền thét lên: "Chúa rủ lòng thương chúng con, hình như ông ấy vừa thấy thứ gì rồi!" Bà Tabitha hốt hoảng, và cả ngôi nhà náo loạn. Khi hắn đã được nốc một ngụm rượu để hồi sức, tôi yêu cầu hắn giải thích ý nghĩa của sự hoảng hốt này; và sau một hồi ngập ngừng, hắn thú nhận rằng mình đã nhìn thấy một hồn ma, có hình dạng của một ông già râu trắng, đội mũ đen và mặc áo ngủ ca-rô. Hắn đã được chính vị đô đốc giải tỏa nỗi sợ, khi ngài bước vào đúng lúc ấy và lộ diện là một sinh vật bằng xương bằng thịt đích thực.

Bạn có biết chúng tôi ăn uống ra sao chốn thiên đường Scotland này không? Chúng tôi thoải mái dùng thịt cừu của chủ nhà, loại thịt tuyệt hảo, cùng khu vực nuôi gia cầm, vườn tược, lò sữa và hầm rượu của ông, tất cả đều được trữ đầy ắp. Ngay trước cửa nhà chúng tôi, chỉ cần giơ tay là có thể bắt được những con cá hồi, cá chó, cá hồi suối, cá rô, cá hồi con v.v., vô cùng ngon lành. Vịnh Frith of Clyde ở sườn bên kia ngọn núi cung cấp cho chúng tôi cá đối đỏ và xám, cá tuyết, cá thu, cá Whiting, cùng đủ loại cá biển, trong đó có cả những con cá trích tươi ngon nhất mà tôi từng nếm thử. Chúng tôi có thịt bò thơm mềm, thịt bê tươm tất, cùng bánh mì hảo hạng từ thị trấn nhỏ Dunbritton; và vô số gà gô, gà rừng, cùng các loài thú săn khác được mang đến biếu.

Chúng tôi đã đón tiếp tất cả những quý tộc trong vùng đến thăm, và họ đã thiết đãi chúng tôi tại dinh thự của họ, không chỉ bằng sự hiếu khách mà còn bằng những biểu hiện tình cảm nồng nàn đến mức người ta chỉ muốn tìm thấy ở những họ hàng ruột thịt sau nhiều năm xa cách.

Trong thư trước, tôi có nói với bạn rằng tôi đã lên kế hoạch làm một chuyến du ngoạn đến vùng Cao nguyên, và giờ đây tôi đã thực hiện xong kế hoạch đó một cách tốt đẹp, dưới sự bảo trợ của Sir George Colquhoun, một đại tá trong quân đội Hà Lan, người đã tình nguyện làm người dẫn đường cho chúng tôi trong dịp này. Để lại các phụ nữ ở Cameron cho Lady H— C— chăm sóc và giám sát, chúng tôi cưỡi ngựa khởi hành đi Inverary, thị trấn quận lỵ của Argyle, và ăn trưa dọc đường với Tù trưởng Macfarlane, nhà phả hệ học vĩ đại nhất mà tôi từng biết ở bất kỳ xứ sở nào, và là người vô cùng am hiểu mọi cổ tích của Scotland.

Công tước xứ Argyle có một lâu đài cổ ở Inverary, nơi ngài cư ngụ mỗi khi đến Scotland; và ngay sát bên là bộ khung của một cung điện kiến trúc Gothic nguy nga do vị công tước đời trước xây dựng, khi hoàn thành chắc chắn sẽ là một điểm trang hoàng lộng lẫy cho vùng Cao nguyên này. Còn về Inverary, đây là một nơi chẳng mấy quan trọng.

Xứ sở này hoang dã một cách đáng kinh ngạc, đặc biệt là càng tiến về phía các ngọn núi, những dãy núi chồng chất lên nhau tạo nên một diện mạo vô cùng kỳ vĩ của thiên nhiên hoang sơ, hầu như chẳng có dấu vết cày cấy hay thậm chí là bóng người. Tất cả chỉ là sự hùng vĩ, tĩnh mịch và cô tịch. Người dân sống quây quần bên nhau trong các thung lũng hoặc vùng trũng, nơi họ được che chở khỏi cái lạnh và giông bão mùa đông; nhưng trải dài dọc theo bờ biển là một dải đất bằng phẳng có đông đúc dân cư sinh sống và được cải tạo bằng kỹ thuật canh tác; và tôi cho rằng đây là một trong những dải đất dễ chịu nhất của cả hòn đảo; biển không chỉ giữ cho nơi đây ấm áp và cung cấp cá tôm, mà còn mở ra một trong những khung cảnh say đắm lòng người nhất trên toàn thế giới; ý tôi là hình ảnh quần đảo Hebrides, hay Quần đảo phương Tây với số lượng lên đến ba trăm hòn đảo, rải rác đến tận tầm mắt trong một sự hỗn độn đầy thi vị. Vì thổ nhưỡng và khí hậu vùng Cao nguyên vốn không thích hợp cho việc trồng ngũ cốc, người dân nơi đây chủ yếu tập trung vào việc chăn nuôi và vỗ béo gia súc lông đen, mang lại hiệu quả kinh tế khá cao. Những con vật này chạy rông suốt mùa đông mà không cần chuồng trại hay bất kỳ nguồn thức ăn nào khác ngoài những gì chúng có thể tìm thấy giữa các bụi thạch nam. Khi tuyết rơi dày và đóng băng cứng đến mức chúng không thể đào bới để ăn rễ cỏ, chúng sẽ tiến bước hằng ngày theo bản năng chắc chắn ra bờ biển vào lúc thủy triều rút, nơi chúng ăn rong biển và các loài thực vật mọc trên bãi cát.

Có lẽ ngành chăn nuôi này, vốn đòi hỏi rất ít công sức chăm sóc và lao động, chính là một trong những nguyên nhân chính sinh ra thói lười biếng và thiếu tinh thần lao động vốn là đặc điểm của những người dân vùng núi này khi họ ở quê nhà. Khi bước ra thế giới bên ngoài, họ lại trở nên siêng năng và nhanh nhẹn chẳng kém gì bất kỳ ai trên trái đất này. Họ chắc chắn là một giống người rất khác biệt so với những đồng bào của họ ở vùng Thấp nguyên, đối với những người này họ vẫn nuôi dưỡng một mối thù hằn truyền kiếp; và sự khác biệt ấy rất dễ nhận thấy ngay cả ở những người có gia thế và học thức. Người Thấp nguyên thường điềm tĩnh và thận trọng, còn người Cao nguyên thì nóng nảy và hung dữ: nhưng sự bộc phát dữ dội của cảm xúc ấy chỉ càng làm bùng lên lòng nhiệt thành trong sự sùng bái đối với người lạ, một thứ tình cảm thực sự cuồng nhiệt.

Chúng tôi tiến sâu thêm khoảng hai mươi dặm ngoài Inverary, đến dinh thự của một quý ông, bạn của người dẫn đường chúng tôi, nơi chúng tôi đã ở lại vài ngày và được thiết đãi linh đình đến mức tôi bắt đầu lo sợ cho sức khỏe của mình.

Bất chấp sự cô tịch ngự trị giữa những ngọn núi này, vùng Cao nguyên không hề thiếu bóng người. Tôi được tin cậy cho biết rằng công tước xứ Argyle có thể tập hợp năm nghìn tráng đinh có vũ trang thuộc chính thị tộc và họ hàng của ngài, đó là họ Campbell; ngoài ra còn có một bộ tộc mang tên tương tự mà tù trưởng là Bá tước Breadalbine. Họ Macdonald cũng đông đúc và nổi tiếng hiếu chiến; các thị tộc Cameron, M’Leods, Frasers, Grants, M’Kenzies, M’Kays, M’Phersons, M’Intoshes đều là những thế lực hùng mạnh; thế nên nếu tất cả người Cao nguyên, bao gồm cả cư dân các hải đảo, đoàn kết lại, họ có thể tung ra chiến trường một đội quân gồm bốn mươi nghìn chiến binh, đủ sức đảm đương những cuộc viễn chinh nguy hiểm nhất. Chúng ta từng sống để chứng kiến bốn nghìn người trong số họ, dù không qua rèn luyện kỷ luật, đã làm xáo trộn cả vương quốc Anh. Họ đã tấn công và đánh bại hai đội quân chính quy quen chịu trận mạc. Họ tiến sâu vào tận trung tâm nước Anh; và sau đó thản nhiên rút lui đối mặt với hai đạo quân khác, băng qua lãnh thổ của kẻ thù nơi mọi biện pháp phòng bị đều được áp dụng để cắt đứt đường lui của họ. Tôi không biết có dân tộc nào khác ở châu Âu, khi không có vũ khí hoặc không biết sử dụng vũ khí, lại dám giáp lá cà tấn công lực lượng chính quy gươm giáo trong tay nếu được tù trưởng dẫn dắt vào trận chiến. Một khi đã được kỷ luật, họ chắc chắn sẽ là những người lính xuất sắc. Họ không đi đứng như người đời thường, mà phi nước đại và tung tăng như loài hươu nai, tựa hồ như họ di chuyển trên những chiếc lò xo. Họ vượt trội hơn hẳn người Thấp nguyên trong mọi bài tập đòi hỏi sự nhanh nhẹn; họ cực kỳ kham khổ, chịu đựng được đói khát và mệt nhọc,—lì lợm trước thời tiết đến mức khi đi đường, ngay cả khi mặt đất phủ đầy tuyết, họ chẳng bao giờ tìm nhà cửa hay bất kỳ nơi trú ẩn nào ngoài chiếc áo khoác plaid, thứ mà họ dùng để quấn lấy người rồi nằm ngủ dưới bầu trời lồng lộng. Những con người như thế, trong tư cách là người lính, chắc chắn là bất khả chiến bại khi cần thực hiện những cuộc hành quân thần tốc trên địa hình hiểm trở, đánh những đòn bất ngờ, tập kíchanh doanh trại đối phương, quấy rối kỵ binh của họ, và thực hiện các cuộc viễn chinh mà không cần đến sự rườm rà của kho vận, hành lý, cỏ cho ngựa và pháo binh. Chế độ tù trưởng của người Cao nguyên là một sức ảnh hưởng vô cùng nguy hiểm hoạt động ở tận cùng rìa của hòn đảo, nơi mà tai mắt và cánh tay của chính phủ không thể nhìn thấu và hành động một cách chuẩn xác, mạnh mẽ. Nhằm bẻ gãy sức mạnh của hệ thống thị tộc, triều đình từ xưa vẫn luôn áp dụng châm ngôn chính trị: Chia để trị. Lập pháp không những tước vũ khí những người dân vùng núi này mà còn tước đoạt cả y phục truyền thống của họ, thứ đã góp phần lớn trong việc duy trì tinh thần thượng võ của họ; và mọi chế độ khế ước nô dịch đều bị bãi bỏ bởi đạo luật của nghị viện; nhờ đó hiện nay họ hoàn toàn tự do và độc lập đối với các tù trưởng của mình đúng như luật pháp quy định: thế nhưng sự gắn kết ban đầu vẫn còn đó, và được xây dựng trên một nền tảng có trước cả hệ thống phong kiến, thứ mà các nhà văn thời đại này đã làm ầm ĩ lên cứ như thể nó là một phát kiến mới mẻ, hệt như hệ thống của Copernicus. Mọi nét đặc thù về chính sách, phong tục, và thậm chí cả tính khí đều bị quy chụp một cách khiên cưỡng về nguồn gốc này, cứ như thể hiến chế phong kiến không hề phổ biến với hầu như mọi dân tộc ở châu Âu. Phần tôi, tôi chỉ chờ xem việc mặc quần phồng (trunk-hose) và uống bia bơ cũng bị quy cho là ảnh hưởng của hệ thống phong kiến. Mối liên hệ giữa các thị tộc và tù trưởng của họ không còn nghi ngờ gì nữa, mang tính phụ quyền. Nó được xây dựng dựa trên sự kính trọng và tình cảm truyền đời, được nâng niu qua bao thế hệ nối tiếp. Thị tộc coi tù trưởng như người cha của mình, họ mang họ của ngài, họ tin rằng mình hậu duệ từ dòng dõi của ngài, và họ tuân lệnh ngài như chúa tể của mình với tất cả nhiệt huyết của tình yêu và sự tôn kính của một người con; trong khi về phần mình, ngài phát huy uy quyền của một người cha, ra lệnh, trừng phạt, ban thưởng, che chở và nuôi nấng họ như chính những đứa con ruột thịt của mình. Nếu chính quyền muốn triệt tiêu hoàn toàn mối liên hệ này, họ buộc phải ép người Cao nguyên phải thay đổi chốn ở và tên họ của họ. Ngay cả thử nghiệm này cũng từng được đem ra áp dụng nhưng không thành công — Dưới triều đại của James VI, một trận chiến đã diễn ra chỉ cách nơi này vài dặm ngắn ngủi, giữa hai thị tộc, nhà M’Gregors và nhà Colquhouns, trong đó phe sau đã bị đánh bại; Tù trưởng nhà M’Gregor đã lạm dụng chiến thắng một cách dã man đến mức ông bị tước quyền lợi và bị định tội ngoài vòng pháp luật theo đạo luật của nghị viện: đất đai của ông bị sung vào gia tộc Montrose, và thị tộc của ông bị bắt buộc phải đổi họ. Họ đã tuân lệnh đến mức tự gọi mình lần lượt là Campbell, Graham hay Drummond, những họ của các gia tộc Argyle, Montrose và Perth, nhằm có thể hưởng sự che chở của các thế lực đó; thế nhưng họ vẫn đính kèm tên M’Gregor vào cái tên mới của mình; và vì tù trưởng của họ bị tước đoạt điền trang, họ đã đi cướp bóc để nuôi sống ông.—Ông Cameron thuộc Lochiel, tù trưởng của thị tộc ấy, người có người cha bị kết tội vì dã tham gia vào cuộc nổi loạn trước, khi trở từ Pháp theo lệnh ân xá và đạo luật của nghị viện được thông báo vào đầu cuộc chiến tranh vừa qua, đã đến thăm quê hương mình và thuê một trang trại ở vùng lân cận ngôi nhà của cha ông, nơi đã bị thiêu rụi thành bình địa. Thị tộc ấy, dù đã khánh kiệt và tán loạn, nhưng vừa nghe tin ông tới liền đổ xô về từ muôn ngả để chào đón sự trở lại của ông, và chỉ trong vài ngày đã trang bị cho trang trại của ông bảy trăm con bò đen, thứ mà họ đã cứu vớt được trong cơn đắm thuyền chung của thời cuộc; nhưng vị tù trưởng yêu quý của lòng họ, một thanh niên đầy hứa hẹn, đã không sống đủ lâu để tận hưởng những trái ngọt từ lòng trung thành và sự gắn bó của họ.

Phương pháp hiệu quả nhất mà tôi biết để làm suy yếu, và cuối cùng tiêu diệt ảnh hưởng này, là sử dụng tầng lớp bình dân sao cho họ có được hương vị của quyền tư hữu và sự độc lập. Chính phủ có ban cho họ những hợp đồng thuê đất có lợi trên những điền trang bị tịch thu thì cũng vô ích, nếu họ không có tài sản để theo đuổi các phương thức canh tân cải thiện — Biển cả là một nguồn kho báu vô tận, nhưng nghề đánh bắt không thể tiến hành nếu thiếu tàu bè, thùng phuy, muối, dây câu, lưới và các ngư cụ khác. Tôi đã trò chuyện với một người am hiểu tường tận ở xứ sở này, người vì tinh thần ái quốc chân chính đã lập ra một nghề cá dọc theo bờ biển, và một xưởng dệt vải lanh thô để tạo việc làm cho những người dân nghèo vùng Cao nguyên. Cá tuyết ở đây phong phú đến mức ông kể với tôi rằng ông từng thấy hàng trăm con được câu lên chỉ bằng một sợi dây, trong một lần kéo lưới — Tuy nhiên, phải lưu ý rằng sợi dây câu ấy dài vô tận và có đến hai nghìn lưỡi câu mồi bằng thịt vẹm; nhưng con cá ngon vượt trội hơn hẳn cá tuyết bắt ngoài khơi bờ biển Newfoundland, đến mức đối tác của ông ở Lisbon đã bán chúng ngay lập tức theo giá do ông tự định, dù mùa Chay vừa mới kết thúc khi chúng cập bến và người ta có lẽ đã ngấy loại thức ăn này — Xưởng dệt vải lanh của ông cũng đang trên đà phát triển thịnh vượng thì cuộc chiến tranh vừa qua bùng nổ, khiến tất cả những thợ giỏi nhất của ông đều bị cưỡng trưng vào quân ngũ.

Không thể kỳ vọng rằng những bậc trâm anh thế phiệt ở xứ sở này sẽ thực hiện các kế hoạch thương mại nhằm giúp cho các chư hầu của mình được độc lập; và thực ra, những kế hoạch như vậy cũng chẳng phù hợp với lối sống và sở thích của họ; thế nhưng một công ty thương gia hoàn toàn có thể, với sự quản lý đúng đắn, thu được lợi nhuận lớn từ một nghề cá được thiết lập ở vùng này của Scotland — Người dân của chúng ta có một niềm khao khát kỳ lạ muốn đi thuộc địa hóa châu Mỹ, trong khi những vùng chưa khai hoang của chính hòn đảo chúng ta lại có thể định cư với những lợi ích to lớn hơn.

Sau khi lang thang qua các ngọn núi và thung lũng của Argyle, chúng tôi đã đến thăm các hòn đảo lân cận là Ila, Jura, Mull và Icomkill. Ở hòn đảo đầu tiên, chúng tôi nhìn thấy vết tích của một lâu đài được xây giữa một hồ nước, nơi Macdonald, chúa tể hoặc vua của các hòn đảo, từng cư ngụ. Jura nổi tiếng vì là nơi sinh ra một nhân vật tên là Mackcrain, người đã sống một trăm tám mươi năm trong cùng một ngôi nhà, và qua đời dưới triều đại của vua Charles Đệ Nhị. Mull có một số vịnh với vùng nước neo đậu an toàn; tại một trong số đó, chiếc tàu Florida thuộc hạm đội Tây Ban Nha Armada đã bị đánh nổ tung bởi một trong những tổ tiên của ông Smollett — Khoảng bốn mươi năm trước, Công tước John xứ Argyle được cho là đã tra cứu các hồ sơ của Tây Ban Nha, qua đó cho thấy con tàu này có chở theo rương ngân khố quân đội — Ngài đã thuê những thợ lặn giàu kinh nghiệm đến khảo sát xác tàu; và họ thấy thân tàu vẫn còn nguyên vẹn, nhưng bị cát vùi lấp dày đặc đến mức họ không thể luồn lách vào giữa các tầng boong; tuy nhiên, họ đã vớt được vài mảnh đồ bạc vương vãi quanh vịnh và một cặp đại bác bằng đồng rất đẹp.

Icolmkill, hay Iona, là một hòn đảo nhỏ được Thánh Columba chọn làm nơi chốn tu hành — Nơi đây được kính trọng vì sự thánh thiện và là trường cao đẳng hay chủng viện của các giáo sĩ — Một phần nhà thờ của đảo vẫn còn đứng vững, cùng với lăng mộ của một số vị quân vương Scotland, Ireland và Đan Mạch từng được an táng tại đây — Những người dân đảo này rất gan dạ và là những tay chèo thuyền điêu luyện, nhờ đó càng thích hợp hơn với nghề đánh cá; trong phong thái sống, họ ít hoang dã và bốc đồng hơn những đồng bào của họ trên đất liền; và họ nói tiếng Erse hay tiếng Gaelick với sự thuần khiết tuyệt vời.

Sau khi cho ngựa vòng về theo đường bộ, chúng tôi xuống thuyền ở quận Cowal để đến Greenock, một thị trấn nhỏ xinh xắn nằm ở sườn bên kia vịnh Frith, có một bến cảng kỳ thú được tạo bởi ba kè đá vươn dài ra biển — Newport-Glasgow cũng là một nơi tương tự như vậy, nằm ngược lên trên khoảng hai dặm. Cả hai nơi đều mang sắc thái bận rộn và sung túc, được nuôi dưỡng hoàn toàn nhờ vào ngành hàng hải của Glasgow, nơi tôi đếm được sáu mươi chiếc tàu lớn neo đậu trong những bến cảng này — Lại lên thuyền tại Newport, chưa đầy một tiếng đồng hồ sau chúng tôi đã cập bờ bên kia, cách đại bản营 của mình chưa đầy hai dặm ngắn ngủi, nơi chúng tôi tìm thấy những người phụ nữ của mình đang có sức khỏe và tinh thần rất tốt. Họ đã được ông Smollett và phu nhân đến chung vui từ hai ngày trước, những người mà chúng tôi mang ơn sâu sắc đến mức tôi không thể nhắc đến, dẫu là với bạn, mà không cảm thấy thẹn thùng.

Ngày mai chúng ta sẽ nói lời từ biệt với chốn Arcadia xứ Scotland và bắt đầu hành trình tiến về phía nam, chọn con đường qua Lanerk và Nithsdale để đến vùng biên giới phía tây nước Anh. Tôi đã thu nhận được quá nhiều lợi ích và sự thỏa mãn từ chuyến du ngoạn này, đến mức nếu sức khỏe của tôi không có biến động gì vào mùa đông, tôi tin rằng mình sẽ bị cám dỗ để thực hiện thêm một cuộc viễn chinh nữa tới tận mút Bắc của Caithness, mà không bị vướng bận bởi những trở ngại hiện đang níu chân,

Thân ái của anh, MATT. BRAMBLE CAMERON, ngày 6 tháng 9.