Ngay khi nhận được thư anh, tôi đã bắt đầu tiến hành việc anh ủy thác. Với sự giúp đỡ của chủ quán trọ Bull and Gate, tôi đã tìm ra nơi ẩn náu của tên đầy tớ trốn chạy và thẳng thắn buộc tội hắn về hành vi gian dối. Hắn tỏ ra vô cùng bối rối khi thấy tôi, nhưng vẫn chối bay chối biến với vẻ mặt đầy tự tin, cho đến khi tôi bảo rằng nếu hắn chịu trả lại chiếc đồng hồ vốn là vật gia bảo của dòng họ, hắn có thể giữ lại số tiền cùng đống quần áo và muốn đi đâu tùy ý, tôi chẳng buồn quản; nhưng nếu hắn từ chối đề nghị này, tôi sẽ lập tức áp giải hắn đến chỗ viên cảnh sát mà tôi đã bố trí sẵn, và gã đó sẽ tống cổ hắn ra trước quan tòa không một phút chần chừ. Sau một hồi ngập ngừng, hắn xin được nói chuyện riêng với tôi ở căn phòng bên cạnh, rồi trao lại chiếc đồng hồ cùng toàn bộ phụ kiện. Tôi đã giao vật này cho chủ nhà trọ để gửi về cho anh qua chuyến xe an toàn đầu tiên.

Thế là xong việc công.

Tôi chắc sẽ đâm ra tự đắc mất thôi khi nghe anh khen rằng những bức thư của tôi mang lại niềm vui giải trí, dẫu chúng quả thực chẳng có mấy sự kiện hay điều gì to tát, bởi sự thú vị mà anh tìm thấy chắc chắn không xuất phát từ nội dung, mà từ cách diễn đạt mang đậm dấu ấn cá nhân của tôi. Do đó, được sự khích lệ từ lời chuẩn nhận của một người có gu thẩm mỹ tinh tế và sự phán đoán vô cùng chuẩn xác mà tôi không còn phải hoài nghi nữa, tôi sẽ vui vẻ tiếp tục viết những hồi ký của chúng ta. Vì đã định tuần tới sẽ lên đường đi Yorkshire, nên vào buổi sáng hôm nay, tôi cùng người cậu đi xem một chiếc xe ngựa của một thợ đóng xe ở gần khu nhà chúng tôi. Khi rẽ vào một con hẻm nhỏ phía sau Longacre, chúng tôi thấy một đám đông đang tụ tập trước một cánh cửa — hóa ra là lối dẫn vào một tụ điểm sinh hoạt kiểu Giám Lý (Methodist) — và được cho biết rằng một tên gia tò đang đứng giảng đạo cho giáo đoàn bên trong. Tò mò muốn tận mắt chứng kiến hiện tượng lạ lùng này, chúng tôi chật vật lắm mới len lỏi được vào bên trong; và ngài giảng sư ấy còn ai khác ngoài chính là cái tên Humphry Clinker bằng xương bằng thịt. Hắn đã giảng xong bài và xướng lên một bài thánh ca, đoạn đầu được hắn cất lên với những nét luyến láy vô cùng đặc biệt. Nhưng nếu chúng tôi đã ngạc nhiên đến sững sờ khi thấy Clinker đứng trên bục giảng, thì chúng tôi lại càng kinh hoàng tột độ khi phát hiện ra toàn bộ phụ nữ trong gia đình mình đều nằm trong số thính giả. Nào là phu nhân Griskin, bà Tabitha Bramble, bà Winifred Jenkins, em gái Liddy của tôi, cùng ông Barton, và tất cả bọn họ đều hòa giọng vào bài thánh ca với vẻ mặt vô cùng sùng kính.

Tôi suýt nữa không giữ được vẻ nghiêm trang trong tình huống dở khóc dở cười này, nhưng "ông cụ non" nhà tôi lại có phản ứng hoàn toàn khác. Điều đầu tiên đập vào mắt ông chính là sự hỗn xược của tên đầy tớ, liền ra lệnh cho hắn bước xuống với một uy thế khiến Humphry thấy không thể phớt lờ. Hắn lập tức tuân lệnh, khiến cả đám đông được một phen náo động. Ông Barton trông quê độ hết chỗ nói, phu nhân Griskin nguầy nguẩy quạt, bà Tabby rên rỉ trong tâm tưởng, Liddy đổi sắc mặt, còn bà Jenkins thì nức nở như thể đứt từng khúc ruột. Với một nụ cười nửa miệng đầy mỉa mai, cậu tôi cất lời xin lỗi mấy vị phụ nữ vì đã làm gián đoạn buổi lễ sùng kính của họ, đoạn bảo rằng ông có việc riêng cần trao đổi với vị giảng sư, rồi ra lệnh cho hắn gọi một chiếc xe thuê. Chiếc xe được đánh ra ngay đầu hẻm, cậu đỡ Liddy bước lên xe, dì tôi và tôi theo sau, thế là chúng tôi phóng thẳng về nhà mà chẳng thèm đếm xỉa gì đến những người còn lại vẫn đang ngẩn ngơ vì kinh ngạc.

Nhận thấy Liddy đang vô cùng sợ hãi, ông Bramble liền dịu giọng, bảo cô đừng bận tâm vì ông chẳng hề khó chịu trước bất cứ việc gì cô đã làm. "Cậu không phản đối việc cháu có hướng đi về mặt tôn giáo — ông nói — nhưng cậu không nghĩ tên đầy tớ của cậu lại là một kẻ hướng dẫn tâm linh phù hợp cho một tín nữ ở độ tuổi và thân phận như cháu; thực chất là vậy, nếu (như cậu nghiêng về giả thuyết này hơn) dì cháu không phải là kẻ đứng sau sai khiến toàn bộ trò này." Bà Tabitha chẳng đáp lời, chỉ đảo ngược tròng mắt lên trần nhà như đang làm lễ cầu nguyện. Tội nghiệp Liddy, con bé thưa rằng mình chẳng dám nhận cái danh xưng tín nữ gì sảng, rằng nó nghĩ việc lắng nghe một bài giảng đạo đức chẳng có gì là sai trái, dẫu cho kẻ đó có là một tên đầy tớ đi chăng nữa, nhất là khi có sự hiện diện của dì; nhưng nếu nó có lỡ lầm vì sự thiếu hiểu biết của mình, nó hy vọng cậu sẽ lượng thứ, bởi nó không tài nào chịu nổi ý nghĩ phải sống trong sự ghẻ lạnh của cậu. Người cậu siết nhẹ bàn tay cô với một nụ cười trìu mến, bảo rằng con bé là một đứa ngoan ngoãn và ông không tin nó lại có thể làm điều gì khiến ông lấy làm bực dọc hay ghê tởm dù chỉ là chút ít.

Khi về đến chỗ ở, ông ra lệnh cho ngài Clinker lên lầu gặp mình và quăng ra những lời thế này: "Đã được thần linh thôi thúc để đi giảng đạo và dạy dỗ, thì cũng là lúc anh nên cởi bỏ bộ đồng phục của một người chủ trần thế; còn về phần ta, ta không xứng đáng có được một tông đồ trong hàng ngũ đầy tớ." "Tôi hy vọng — Humphry thưa — bản thân không hề làm tròn sai trách nhiệm đối với đại nhân; tôi sẽ là một kẻ khốn nạn nếu làm thế, xét đến vũng bùn khổ ải mà lòng bác khát và trắc ẩn của ngài đã cứu vớt tôi ra — nhưng vì tôi có sự mách bảo thấu tận tâm can từ cõi thiêng liêng..." "Sự mách bảo của quỷ sứ thì có — viên địa chủ nổi giận quát lên. — Mách bảo cái nỗi gì, đồ đầu đất? Loại người như mày thì có quyền gì mà bày đặt đứng lên làm nhà cải cách?" "Cúi xin đại nhân rộng lượng tha thứ — Clinker đáp lại — há ánh sáng mới của ơn huệ Thiên Chúa lại không thể soi rọi vào những kẻ nghèo hèn, dốt nát trong sự khiêm nhường của họ, cũng như soi rọi vào giới giàu sang và các triết gia giữa chốn học thức kiêu ngạo hay sao?" "Cái mà mi tưởng là ánh sáng mới của ơn huệ — chủ nhân hắn nói — đối với ta chẳng qua chỉ là thứ hơi nước bịp bợm, lóe lên qua vết nứt trên cái đầu óc tối tăm của mi. Nói tóm lại, hỡi ngài Clinker, ta không chấp nhận bất kỳ thứ ánh sáng nào trong gia đình mình nếu nó không đóng thuế cho nhà vua, ngoại trừ ánh sáng của lý trí, thứ mà mi nào có thèm ngó ngàng tới."

“Ôi, thưa ngài! — Humphry kêu lên — Ánh sáng của lý trí so với ánh sáng mà tôi muốn nói chẳng khác nào ngọn đèn dầu hột vịt đứng trước mặt trời ban trưa.” “Đúng thế đấy — cậu tôi đáp — một đằng thì giúp mi tìm đường, còn đằng kia thì làm lóa mắt và rối loạn cái bộ óc kém cỏi của mi. Nghe đây, Clinker, mi hoặc là một tên bịp bơm đạo đức giả, hoặc là một kẻ cuồng tín u mê; và dù ở trường hợp nào đi nữa, mi cũng không thích hợp để làm việc cho ta. Nếu mi chỉ là một kẻ lang băm mượn danh bạ thánh thiện và lòng sùng đạo, mi sẽ thấy việc bịp bợm những người phụ nữ ngốc nghén và những kẻ thiểu năng khác dễ như trở bàn tay, và họ sẽ dốc hầu bao hào phóng để nuôi sống mi. Còn nếu mi thực sự bị mê hoặc bởi những ảo tưởng của một bộ óc bất ổn, thì càng mất sạch lý trí sớm chừng nào, càng tốt cho bản thân mi và cộng đồng chừng nấy. Trong trường hợp đó, một người hảo tâm nào đó có thể sẽ tống mi vào một căn phòng tối với đống rơm sạch ở nhà thương điên Bedlam, nơi mi không còn khả năng lây bệnh cuồng tín của mình sang kẻ khác; còn nếu mi vẫn còn chút tỉnh táo để duy trì cái vỏ bọc của một kẻ được chọn lựa trong các buổi sinh hoạt của đám người sùng đạo, mi cùng thính giả của mình sẽ bị dắt mũi bởi ngọn lửa ma trơi, từ sai lầm này sang lầm lạc khác, cho tới khi sa lầy vào cơn cuồng loạn tôn giáo; và rồi, biết đâu đấy, mi sẽ tự treo cổ quyên sinh trong nỗi tuyệt vọng.” “Cầu xin lòng thương xót vô biên của Chúa hãy ngăn điều đó lại! — tên Clinker hoảng hốt kêu lên. — Rất có thể tôi đang rơi vào cám dỗ của quỷ dữ, kẻ muốn đánh chìm tôi xuống những mỏm đá của sự kiêu ngạo tâm linh... Đại nhân bảo tôi hoặc là kẻ gian xảo, hoặc là kẻ điên; nay, tôi xin cam đoan với đại nhân rằng tôi không phải là kẻ gian, suy ra tôi ắt hẳn phải hóa điên; vì vậy, tôi quỳ gối van xin đại nhân hãy rủ lòng thương xem xét hoàn cảnh của tôi, để tìm cách chữa trị cho tôi.”

Viên địa chủ không khỏi phì cười trước sự ngây ngô của tội nghiệp gã đầy tớ, và hứa sẽ chăm sóc hắn với điều kiện hắn phải chú tâm lo liệu công việc của mình, chứ đừng có chạy theo thứ ánh sáng mới của phái Giám Lý nữa; nhưng bà Tabitha lại cảm thấy bị xúc phạm trước sự khiêm nhường của hắn, mà bà diễn giải là biểu hiện của sự hèn nhát và tâm địa dung tục. Bà mắng nhiếc hắn vì thiếu dũng khí để chịu đựng vì niềm tin tôn giáo. Bà nhận xét rằng nếu hắn mất việc vì dám làm chứng cho chân lý, thì ơn trên nhất định sẽ tìm cho hắn một công việc khác, có lẽ còn ngon lành hơn; rồi tuyên bố rằng thật chẳng dễ chịu gì khi phải sống trong một gia đình mà triều đình dị giáo (Inquisition) đang ngự trị, đoạn hậm hực bỏ sang phòng khác.

Cậu tôi nhìn theo bà với một ánh mắt đầy ẩn ý, rồi quay sang vị giảng sư: "Anh đã nghe thấy lời chị tôi nói rồi đấy — Nếu anh không thể sống chung với tôi theo những điều kiện tôi đã đặt ra, thì vườn nho của phái Giám Lý đang rộng mở trước mắt anh, và xem chừng chị ấy rất sẵn lòng đền đáp công lao của anh đấy." "Tôi không hề có ý muốn xúc phạm bất kỳ linh hồn nào trên mặt đất này — Humphry đáp — phu nhân đã rất tử tế với tôi kể từ khi chúng ta đặt chân đến Luân Đôn; và quả thực tâm hồn ngài rất hướng về các thực hành tôn giáo, cả ngài và phu nhân Griskin đều cất tiếng ca thánh ca và thánh thi hay như hai vị thần hộ mệnh vậy. Nhưng đồng thời, tôi mang ơn phải yêu thương và vâng lời đại nhân. Một kẻ dốt nát nghèo hèn như tôi không xướng đáng đôi co với những bậc quyền quý và học thức; còn về kiến thức, tôi chẳng khác nào con vật so với đại nhân; vì vậy tôi xin tuân lệnh; và với ơn huệ của Chúa, tôi sẽ theo ngài đến tận cùng thế giới, nếu ngài không nghĩ rằng tôi đã u mê đến mức không thể cứu chữa khỏi sự giam cầm."

Chủ nhân của hắn hứa sẽ tiếp tục giữ hắn lại thử việc thêm một thời gian; sau đó gặng hỏi xem phu nhân Griskin và ông Barton đã tham gia vào hội nhóm tôn giáo của họ bằng cách nào. Hắn đáp rằng chính phu nhân là người đầu tiên đưa dì và em gái tôi đến nhà nguyện Tabernacle, nơi hắn đi theo hộ tống và có lòng sùng đạo được khơi ngọn lửa từ những bài giảng của mục sư W—; rằng hắn càng được củng cố thêm trên con đường mới này nhờ những bài giảng của vị mục sư mà hắn đã mua và nghiền ngẫm rất kỹ; rằng những lời giảng giải và cầu nguyện của ông đã lôi kéo cả bà Jenkins và cô hầu gái bước chung vào một lối nghĩ đó; còn về phần ông Barton, hắn chưa từng nhìn thấy ông tham dự buổi lễ nào trước ngày hôm nay khi ông đến cùng phu nhân Griskin. Hơn nữa, Humphry còn thú nhận rằng hắn được khích lệ trèo lên bục giảng là nhờ tấm gương và sự thành công của một thợ dệt rất được lòng người với tư cách là một vị mục sư quyền uy; rằng ngay trong lần thử sức đầu tiên, hắn đã cảm nhận được một luồng xung lực mạnh mẽ đến mức khiến hắn tin chắc mình đã thực sự được thần linh soi sáng; và rằng hắn từng phụ giúp trong nhà phu nhân Griskin cùng một số tư gia khác trong các nghi thức sùng đạo.

Vừa nghe tin phu nhân chính là ngòi nổ khơi mào cho liên minh này, ông Bramble liền kết luận rằng bà ta chỉ lợi dụng Clinker như một công cụ để thực hiện một mưu đồ nào đó mà ông hoàn toàn mù tịt về mặt bí mật thực sự của nó. Ông nhận xét rằng bộ óc của phu nhân chẳng khác nào cái cối xay chuyên sinh ra các kế hoạch, và chắc chắn bà cùng cô Tabby đã ký kết một hiệp ước bí mật nào đó mà bản chất thì ông không sao tài nào hiểu nổi. Tôi bảo rằng tôi thấy việc đoán ra dụng ý của bà Tabitha chẳng có gì là khó khăn, vốn là nhằm giăng bẫy trái tim ông Barton, và rất có thể phu nhân Griskin đóng vai trò tòng phạm; giả thuyết này sẽ giải thích cho những nỗ lực của họ nhằm cải đạo ông theo phái Giám Lý — một sự kiện sẽ tạo nên sự gắn kết tâm hồn mà người ta có thể dễ dàng thúc đẩy thành một cuộc hôn nhân.

Cậu tôi có vẻ rất thích thú khi nghĩ đến viễn cảnh kế hoạch này thành công, nhưng tôi để ông hiểu rằng ông Barton đã có người thương từ trước: rằng ngay hôm trước, ông ấy đã tặng một chiếc hộp đựng đồ trang điểm cho Liddy, buộc dì tôi phải để cho con bé nhận lấy với mục đích rõ mươi mươi là để che đậy cho việc chính bà cũng nhận một chiếc hộp đựng thuốc lá vào thời điểm đó; rằng em gái tôi đã kể cho tôi nghe về sự việc này, và tôi đã yêu cầu ông Barton giải thích rõ ràng, người đã tuyên bố ý định của ông là hoàn toàn nghiêm túc và bày tỏ hy vọng tôi sẽ không có sự phản đối nào đối với mối lương duyên này; rằng tôi đã cảm ơn ông vì vinh dự mà ông dành cho gia đình chúng tôi, nhưng cũng nói rõ rằng cần phải tham khảo ý kiến của cậu và dì, những người giám hộ của con bé; và một khi đã có được sự chấp thuận của họ, tôi hoàn toàn không có lý do gì để phản đối đề nghị của ông; dẫu tôi tin chắc rằng sẽ không có bất kỳ sự ép uổng nào đối với ý nguyện của em gái tôi trong một việc liên quan mật thiết đến hạnh phúc cuộc đời sau này của nó; rằng ông đã đảm bảo với tôi rằng ông sẽ không bao giờ nghĩ đến việc lạm dụng quyền hạn của người giám hộ, trừ khi ông có thể khiến cho những lời tán tỉnh của mình được chính thiếu nữ ấy đón nhận; và rằng ông sẽ ngay lập tức yêu cầu sự cho phép của ông bà Bramble để được ngỏ lời trao tặng tay và gia sản của mình cho Liddy.

Viên địa chủ không hề dửng dưng trước những lợi thế của một mối lương duyên như vậy, và tuyên bố sẽ tận dụng mọi ảnh hưởng của mình để vun vén cho nó; nhưng khi tôi lưu ý rằng dường như có sự ghẻ lạnh từ phía Liddy, ông liền nói sẽ dò la tâm sự của con bé về vấn đề này; và nếu sự miễn cưỡng của nó lớn đến mức không dễ gì vượt qua được, ông sẽ khéo léo từ chối lời đề nghị của ông Barton; bởi ông cho rằng trong việc chọn lựa bạn đời, một thiếu nữ không nên hy sinh tình cảm của trái tim mình vì bất cứ lý do gì trên đời. "Liddy không đến mức tuyệt vọng — ông nói — phải thờ phụng tiền tài với cái giá đắt đỏ nhường ấy."

Tôi chắc mẩm rằng toàn bộ vụ việc này rồi sẽ tan thành mây khói; dẫu có vẻ như một cơn bão đang chực chờ nổi lên từ phía phu nhân Tabby, người vẫn ngồi với vẻ uy nghiêm lầm lì và im lặng trong bữa ăn, trông như đang nghẹn ngào những lời than phiền và oán trách. Vì mụ ta chắc chắn đã nhắm ông Barton làm con mồi của riêng mình, nên mụ đời nào chịu dung túng cho việc ông cầu hôn Liddy; và do đó, tôi kỳ vọng sẽ có điều gì đó vô cùng bất thường diễn ra khi ông công khai tuyên bố là kẻ si tình của em gái tôi. Lời tuyên bố đó chắc chắn sẽ được tiến hành một cách trang trọng, ngay khi gã si tình gom đủ can đảm để hứng chịu trọn vẹn cơn thịnh nộ từ sự vỡ mộng của bà Tabby; bởi không còn nghi ngờ gì nữa, hắn thừa biết những toan tính mà mụ nhắm vào thân thể hắn. Chi tiết về màn hạ màn sẽ được tôi thông báo đúng lúc; còn bây giờ, tôi xin là

Luôn là của anh, J. MELFORD

LUÂN ĐÔN, ngày 10 tháng 6.