Là người sáng lập ra nền giáo dục bậc cao của Đại Minh, Chu Minh Trung tự nhiên không biết rằng, hiện tại giáo dục bậc cao của Đại Minh đang phải đối mặt với một thời kỳ bình ổn. Đối với một quốc gia có dân số chưa đến sáu mươi triệu người, nhưng lại sở hữu hơn mười vạn "nhân tài" đã tiếp thu "giáo dục bậc cao" mà nói, dường như những nhân tài tiếp thu giáo dục bậc cao quả thực hơi nhiều một chút.

Nhưng trên thực tế, trong số những nhân tài được gọi là tiếp thu "giáo dục bậc cao" này, có hơn 5 vạn là quan lại của triều đình, đặc biệt là sau thời kỳ Hưng Càn, rất nhiều lại dịch không nhập lưu ở các quan sảnh địa phương, đồng thời cũng là quan chức cấp thấp được đào tạo chuyên nghiệp. Dù là sự văn quan hóa của lại dịch, hay là sự phân quyền tư pháp v.v., kết quả trực tiếp của nó chính là khiến cho hệ thống quan lại của Đại Minh nhanh chóng phình trướng lên.

Hơn năm vạn quan lại các cấp, đây có thể coi là một "con số thiên văn" xưa nay chưa từng có. Đương nhiên bổng lộc của các quan viên đều phải dựa vào bách tính nuôi dưỡng. Nếu không phải vì quan phủ nắm giữ một lượng lớn quan điền, thông qua việc cho thuê quan điền để thu được khoản thu nhập khổng lồ, cộng thêm tiền thuế muối, thuế đường và các con đường khác để thu được khoản thuế khổng lồ, thì e rằng với tài chính truyền thống, ngay cả việc chi trả bổng lộc cho những quan viên này cũng thành vấn đề.

Mà sự phình trướng về số lượng quan lại là một điều tất yếu trong việc xây dựng chính phủ cận đại. Đối với số lượng quan viên năm nào cũng tăng lên, Chu Minh Trung không hề bận tâm, thậm chí ngay cả chiến dịch Tây chinh đang diễn ra trước mắt, cũng không khiến anh phải bỏ ra quá nhiều tinh sức. Dẫu sao, Tây chinh vốn không hề có chút hồi hộp nào.

So với Tây chinh, mỗi năm sau khi khai giảng mùa xuân, Chu Minh Trung đều chờ đợi Lễ bộ thống kê số lượng người theo học tại các cơ quan giáo dục các cấp trên toàn quốc. Trong bảy năm qua, chế độ Lục bộ đã truyền thừa ngàn năm dần dần thay đổi. Lễ bộ chịu trách nhiệm quản lý sự vụ trường học toàn quốc. Đối với Lễ bộ Thượng thư mà nói, quan trọng nhất trong một năm chính là mùa khai giảng sau tết Nguyên Tiêu. Khác với thời không phía sau, hiện tại tất cả các trường học ở Đại Minh đều khai giảng vào giữa tháng 2.

Đối với Lễ bộ mà nói, sở dĩ quan trọng là vì Lễ bộ cần phải trong thời gian ngắn, thống kê số lượng học sinh đang đi học ở các phủ huyện trên toàn quốc, sau đó còn phải báo cáo các sự hạng khác như số lượng trường học, số lượng giáo viên và việc mở các môn học v.v.. Bảy năm qua, người trên dưới Lễ bộ sớm đã thành thói quen, đồng thời cũng biết rằng, khi báo cáo, Bệ hạ sẽ đối chiếu từng con số của năm ngoái, không chỉ đối chiếu con số này, mà đồng thời cũng sẽ đối chiếu con số do Hình bộ báo lên. Khác với Hộ bộ nắm giữ hộ khẩu trước kia, hiện tại hộ khẩu thuộc quyền quản lý của Tuần kiểm sảnh phụ trách trị an địa phương, cho nên Hình bộ sẽ thống kê số lượng trẻ em đến tuổi đi học, dâng lên Bệ hạ, đối chiếu như vậy, vấn đề rất dễ dàng so sánh ra được.

"…… Theo số lượng trẻ em đến tuổi đi học mà tính, hiện tại tỷ lệ đi học xã học của nam đồng chỉ có 78%, nữ đồng chỉ có 70.5%……"

Nhìn chằm chằm Thẩm Thuyên Kỳ là Lễ bộ Đường thư này, ngữ khí của Chu Minh Trung có chút không vui.

"Nói cách khác, Đại Minh trẫm vẫn còn một phần ba nữ đồng không thể tiếp thu giáo dục. Thẩm Thuyên Kỳ, cứ tiếp tục thế này, nhất định sẽ xảy ra vấn đề!"

Dời tầm mắt từ tấu chương sang người Thẩm Thuyên Kỳ, giọng nói của Chu Minh Trung trở nên có chút nghiêm khắc.

"Nhiều nữ đồng không đi học như vậy, có nghĩa là, mười mấy năm sau, Đại Minh sẽ có một phần ba trẻ em có mẹ là người mù chữ, là người chưa từng tiếp thu giáo dục. Bọn họ không thể cho con cái sự kèm cặp cơ bản, thậm chí đại đa số trong đó còn không biết quan điểm chính xác là gì, những quan điểm sai lầm như 'Nữ nhân không tài mới là đức' v.v., sẽ tiếp tục nhồi nhét cho thế hệ sau. Nếu Lễ bộ làm ngơ trước tất cả những điều này, thì không nghi ngờ gì chính là tội ác! Là tội ác đối với toàn thể Hoa Hạ!"

Lời nói của Bệ hạ khiến trán Thẩm Thuyên Kỳ nhất thời túa ra một trận mồ hôi lạnh, hắn lập tức nói.

"Khởi, khởi bệ hạ, hiện tại việc phổ biến giáo dục xã học, sau khi đã đẩy mạnh qua mấy năm trước, hiện tại đang ở vào thời kỳ bình ổn. Mặc dù nhiều năm qua thông qua việc biên soạn giáo tài, cộng thêm việc đào tạo các sĩ nhân tại hương, lấy các sĩ nhân chưa đỗ đạt làm giáo viên, miễn cưỡng đáp ứng nhu cầu về giáo viên, nhưng từ khi phổ biến xã học đến nay đã bảy năm, đã có rất nhiều con em hàn môn tốt nghiệp, nhưng sau khi bọn họ tốt nghiệp, thì có thể làm gì chứ? Hầu như không có quá nhiều thay đổi, việc học trong xã học không hề thay đổi vận mệnh của bọn họ……"

"Sao lại không thay đổi, bọn họ biết chữ, biết lễ, hiểu toán học, hiểu kiến thức địa lý cơ bản. Rất nhiều người trong số bọn họ, đến thành phố, cũng có thể……"

Đột nhiên, âm điệu của Chu Minh Trung khựng lại, đôi mày của anh chợt nhíu chặt lại.

Phải rồi!

Vận mệnh của bọn họ không hề thay đổi vì đọc sách! Ít nhất là trên bề mặt thì không có. Đối với đại đa số những kẻ tầm nhìnển cận mà nói, bọn họ không nhìn thấy thế hệ nam nữ thiếu niên đầu tiên tiếp thu giáo dục xã hội hoàn toàn, so với những bạn đồng lứa mù chữ, bọn họ sở hữu nhiều cơ hội hơn, sở hữu nhiều khả năng hơn.

Trong vài năm qua, Chu Minh Trung đều dốc một phần không nhỏ tinh lực vào đại sự quan quốc bản là "giáo dục". Vấn đề làm thế nào để xây dựng kiện toàn "giáo dục quốc dân", anh có thể nói là đã tốn không ít tâm sức. Đến từ thế kỷ 21, anh vô cùng tin tưởng đạo lý tri thức thay đổi vận mệnh, thứ bị thay đổi không chỉ là vận mệnh cá nhân, mà đồng thời còn có vận mệnh quốc gia. Cho nên anh mới vô cùng coi trọng giáo dục. Trong mắt anh, giáo dục có lẽ sẽ là món quà tốt nhất mà anh để lại cho Đại Minh này, dù cho có thể hay không đưa vào giáo dục cận đại hóa, nhưng có một điểm có thể khẳng định là, anh vẫn luôn dốc sức dựa trên cơ sở kế thừa đời sau, xây dựng giáo dục quốc dân phù hợp với thời đại này, vẫn luôn mưu cầu xây dựng một nền giáo dục nghĩa vụ phổ cập cho tất cả bách tính Đại Minh, đồng thời còn có một thể chế giáo dục tinh anh mà người bình thường cũng có thể hưởng lợi trong đó, sự kết hợp của cả hai đã cấu thành nên hệ thống giáo dục cận đại.

Chỉ thông qua giáo dục, mấy trăm năm sau, Trung Quốc mới có thể trường tồn trên đỉnh cao thế giới, mới có thể khiến thế giới bước vào "Đại Minh trị thế". Giáo dục là con đường duy nhất để hiện thực hóa tất cả những điều này. Đồng thời, giáo dục cũng là lựa chọn duy nhất để Đại Minh thực hiện sự mở rộng lần thứ hai của văn minh Hoa Hạ.

Mặc dù cấp bách, nhưng Chu Minh Trung cũng hiểu đạo lý "Mười năm trồng cây, trăm năm trồng người". Giáo dục không thể một sớm một chiều mà thay đổi tất cả, bắt buộc phải thông qua giáo dục lâu dài không ngừng nghỉ mới có thể đạt được mục đích. So với việc này, dù là xây dựng lục hải quân cận đại hóa hiện nay, hay là việc xây dựng tuyến đường sắt ngàn dặm đầu tiên trên thế giới, với sự tiến bộ và biến biến cách ở các phương diện khác, có lẽ trông có vẻ tiến bộ to lớn, nhưng thực chất, chẳng qua chỉ là sự thay đổi do Chu Minh Trung cậy vào học thức vượt thời đại mà mang lại một cách cưỡng chế. Những biến cách kể trên hiện tại vẫn có thể thông qua Chu Minh Trung để thay đổi, nhưng cuối cùng để dung hợp những tri thức và kỹ thuật mang tính thời đại này với thời đại này, thì cần phải có giáo dục! Giáo dục là nền tảng của vạn vật, mà giáo dục không giống như những thứ khác, không phải trong thời gian ngắn đổ ra lượng lớn tiền bạc là có thể thấy ngay hiệu quả.

"Nóng vội không ăn được đậu hũ nóng, là trẫm nóng vội rồi……"

Nhận thức được bản thân đang bước vào khu vực lầm tưởng, Chu Minh Trung kìm hãm sự bất mãn trong lòng. Đương nhiên, anh biết rằng, sau cuộc đối thoại ngày hôm nay, Thẩm Thuyên Kỳ và những người khác nhất định sẽ tiếp tục thúc đẩy việc phổ biến giáo dục xã học. Đối với điều này, anh không hề phản đối, thậm chí còn vui mừng nhìn thấy thành công.

"…… 100% xã học mở môn toán học, 85% mở môn địa lý……"

Vừa niệm những con số này, vừa đối chiếu với những con số của năm nay, Chu Minh Trung trầm ngâm một lát rồi lại nói.

"Theo trẫm thấy, xã học có thể thêm một số lớp thủ công, ừm, còn có lớp kỹ thuật nông nghiệp nữa. Dù sao trồng trọt cũng là một môn học vấn, không phải bách tính nào cũng biết trồng trọt. Thông qua xã học có thể phổ biến nông cụ mới và kỹ thuật nông nghiệp mới, điểm này có ích đối với cuộc sống của bách tính. Còn trong huyện học, phủ học, ở các môn học thực tế, có thể thêm các môn học như thương nghiệp v.v., Lễ bộ phải tổ chức chuyên người đi nghiên cứu, để bọn họ có thể học đi đôi với hành……"

Đại Minh năm 1670, mặc dù đã nhập khẩu từ châu Âu một lượng lớn thành quả khoa học phương Tây và mời hàng trăm học giả phương Tây, thậm chí ngay cả đại ngưu Newton kia, cũng đã trở thành "Ngưu bác sĩ" của Thanh Hà thư viện và trải qua cuộc sống hạnh phúc ở đó cùng người tình thời niên thiếu của ông, đồng thời trở thành học giả nổi tiếng của Đại Minh.

Nhưng ở một mặt khác, thời đại này là thời đại mông muội của khoa học, sự phát triển khoa học thế giới cũng chính từ thời đại này mà bắt đầu được đặt nền móng. Cho nên về mặt giáo dục, mặc dù có kiến thức dẫn trước thế giới hơn ba thế kỷ, nhưng Chu Minh Trung cũng giống như những người ở thời đại này, vẫn đang ở giai đoạn dò dẫm.

Dù sao, rất nhiều tri thức dẫn trước thời đại, đối với thời đại này mà nói, không có quá nhiều ý nghĩa. Rất nhiều lúc, khi giao lưu với các học giả thời đại này, Chu Minh Trung thường chẳng qua chỉ thông qua bọn họ để tìm hiểu trình độ học thuật của thời đại, sau đó có chủ đích đưa ra một số gợi ý, chứ không phải một cách mù quáng truyền thụ tri thức thế kỷ 21 vào thời đại này.

"Xã học là nền tảng, thông qua việc mở lớp thủ công và lớp kỹ thuật nông nghiệp, có thể khiến học sinh nắm vững một số kỹ năng thủ công, nắm vững kỹ thuật trồng trọt tiên tiến hơn, như thế sẽ có ích cho việc sản xuất của bọn họ. Còn về huyện học, phủ học, bọn họ cần phải tiếp xúc với một số kiến thức về công khoa, thương khoa và nông khoa, có như vậy tương lai bọn họ mới có người thử nghiệm chọn giống tốt, cải thiện nông cụ……"

Đề nghị của Bệ hạ khiến Thẩm Thuyên Kỳ vô cùng tâm đắc mà nói.

"Lời Bệ hạ nói rất đúng, hiện nay bách tính đều nói con em trong nhà học được ở xã học có hạn chế vô cùng. Cho nên, nếu không phải quan phủ đốc thúc, có không ít người không muốn để con em vào xã học học tập. Nhưng nếu nam nhân có thể ở trong xã học, học được cách chọn giống thế nào, cách cày cấy thế nào, cách bón phân thế nào; nữ nhân có thể ở trong đó học kỹ thuật dệt vải, dệt áo len, dệt lụa v.v., biến nam nhân thành tay cày cấy giỏi trên đồng ruộng, biến nữ nhân thành tay khéo léo quay tơ dệt vải, đến lúc đó, bách tính tự nhiên sẽ vui lòng để con em bước vào xã học."

Đầu tiên là phân tích một lượt lợi ích từ đề nghị của Bệ hạ, sau đó Thẩm Thuyên Kỳ lại nịnh nọt nói.

"Như thế xã học nhất định sẽ hưng thịnh. Bệ hạ anh minh!"

Tuy nhiên, lời nịnh nọt của Thẩm Thuyên Kỳ khiến lông mày Chu Minh Trung giật nảy lên. Mục đích anh xây dựng xã học, không phải là để củng cố "nam cày nữ dệt", mục tiêu cuối cùng của việc hưng biện giáo dục là để rất nhiều người trẻ tuổi thông qua đọc sách mà có được công việc mới, thoát khỏi sự trói buộc của đất đai. Những người trẻ tuổi đó, tương lai sẽ đến các hiệu buôn, nhà máy trong thành làm học đồ, đương nhiên cũng sẽ đi đến phong kiến chư Hạ.

Tuy nhiên, nghĩ lại, dưới sự tấn công của công nghiệp hiện đại, cái gọi là "kỹ thuật thực dụng" này có thể kéo dài được bao nhiêu thời gian chứ? Mà ở một mặt khác, thông qua xã học truyền bá kỹ thuật nông nghiệp tiên tiến, sẽ sinh ra sự giúp đỡ rất lớn đối với sản xuất nông nghiệp của Đại Minh.

"Cũng không hẳn là như vậy. Học kỹ thuật nông nghiệp, là bởi vì ở nông thôn có năm phần mười nông dân thực ra không biết trồng trọt. Bọn họ mặc dù trồng trọt cả đời, nhưng lại không biết cách chọn giống thế nào, cách cày cấy thế nào, cách làm cỏ thế nào. Cho nên, bọn họ mặc dù cũng trồng trọt như vậy, bỏ ra lượng lao động tương đương hoặc nhiều hơn, nhưng sản lượng đất đai lại rất hạn chế. So với điều đó, 'Điền tú tài' trong thôn……"

Chu Minh Trung cố ý nhấn mạnh danh từ này. Trước kia anh không biết danh từ này, nhưng từ sớm đã biết danh từ này từ trên báo chí, biết được điểm lợi hại của "Điền tú tài".

"Những Điền tú tài đó thường đều giỏi những việc này, bọn họ biết rõ về việc giữ giống, biết nên giữ loại hạt giống nào, biết loại hạt giống nào có sản lượng cao, biết lúc nào nên bón phân, tưới nước……"

Nhắc đến sở trường của những Điền tú tài đó, cuối cùng Chu Minh Trung nói.

"Những Điền tú tài này thường dựa vào những tri thức mà bách tính bình thường không hiểu đó, để đất đai của bọn họ sản xuất ra nhiều hơn, thu được nhiều lợi ích hơn. Không thể để bọn họ cứ ôm giữ khư khư như trước kia được nữa, phải nghĩ cách móc hết những kỹ thuật nông nghiệp giấu trong bụng những Điền tú tài đó ra, sau đó biên soạn thành sách, rồi truyền bá rộng rãi, Thẩm Thuyên Kỳ……"

Nhìn Thẩm Thuyên Kỳ, Chu Minh Trung đột nhiên nói.

"Nếu trẫm nhớ không lầm, người nhà họ Từ ở Thượng Hải cũng làm ruộng, sản lượng một mẫu đất nhiều hơn bách tính xung quanh hơn một hai đấu. Dựa vào cái gì? Dựa vào kỹ thuật trồng trọt gia truyền của nhà họ Từ. Nếu đem những kỹ thuật khéo léo này phổ biến ra toàn Đại Minh, thì sản lượng ruộng đất của Đại Minh tăng lên há chỉ ngàn vạn thạch?"

Người nhà họ Từ mà Chu Minh Trung chỉ đến, chính là hậu nhân của Từ Quang Khải ở Thượng Hải. Năm xưa Từ Quang Khải vốn giỏi cải tiến kỹ thuật nông nghiệp, từ xưa đến nay, những chuyên gia nông chính như người đó há chỉ có một người, chỉ là bị hạn chế bởi muôn vàn nguyên nhân, sự truyền bá của những kỹ thuật đó vô cùng chậm chạp. Đây chính là tính hạn chế của sự truyền bá kỹ thuật thời cổ đại, nhưng nếu có thể thông qua xã học để phổ biến, nhất định sẽ thay đổi tất cả những điều này.

"Xã học không chỉ có thể phổ biến những kỹ thuật nông nghiệp này, mà đồng thời cũng có thể thu thập kỹ thuật nông nghiệp, có thể tiến hành thu thập kỹ thuật, sau đó lại do Công bộ phụ trách chỉnh lý, quy nạp."

Công bộ của Đại Minh hiện tại tương tự như Nông Công bộ, nó đồng thời cũng phụ trách nông nghiệp, đây là một trong những điểm cải cách của Lục bộ sau thời kỳ Hưng Càn. Khi thốt ra câu nói này, trước mắt Chu Minh Trung đột nhiên sáng bừng lên, anh lập tức nghĩ đến sự cải tiến của thư viện trong vài năm qua, đặc điểm lớn nhất của nó chính là các môn học mới bổ sung từ chủ yếu là nhân văn học chuyển sang chủ yếu là khoa học tự nhiên, đây chính là con đường tất yếu cho sự phát triển của các trường đại học ở các nước.

Các trường đại học sớm nhất ở châu Âu dạy về tôn giáo, sau đó bổ sung thêm các môn nhân văn học như triết học v.v., còn các trường đại học sớm nhất ở Trung Quốc dạy Nho học. Mà châu Âu do nhu cầu viễn dương hàng hải, cướp bóc thuộc địa, phát triển kinh tế, đã thiết lập thêm các ghế giảng dạy khoa học tự nhiên trong trường đại học; sự sinh ra và phát triển của khoa học cận đại đã tạo điều kiện cho châu Âu thiết lập thêm các ghế giảng dạy khoa học tự nhiên trong trường đại học.

Con đường mà Đại Minh đang đi hiện tại, chẳng phải cũng chính là như vậy sao? Dù là thư viện hay huyện học, phủ học, khoa học tự nhiên trong đó chẳng phải đều từng chút một tăng lên theo sự phát triển của xã hội sao? Điều quan trọng nhất hiện nay không phải là thông qua giáo dục phổ cập để toàn dân tộc đều trở thành nhà khoa học, mà là thông qua giáo dục phổ cập để nhiều thiếu niên nhi đồng hơn được tiếp thu giáo dục, biết lấy vài chữ, nắm vững một số kiến thức cơ bản về toán học, địa lý, lịch sử, pháp luật cùng khoa học tự nhiên, đương nhiên nếu có ích cho sản xuất và cuộc sống của bọn họ thì tự nhiên lại càng tốt hơn.