Sắc trời dần dần tối xuống, mặt trời đã lặn về tây. Chỉ còn lại một mảnh ráng chiều đang phai dần trên đường chân giữa bầu trời phương tây, giữa làn ánh ráng ấy, thoắt ẩn thoắt hiện vẫn có thể nhìn thấy chút ít tàn dương, dưới sự phản chiếu của ánh tàn dương, bóng cây ở đằng xa vừa nãy vẫn còn có thể nhìn thấy rõ ràng.

Vào lúc hoàng hôn buông xuống, những người lớn chăn bò ở ruộng quan điền đang lùa bò đi về hướng nhà, mặc dù không ít ruộng quan điền đã được cho dân chúng thuê, thế nhưng gần mỗi ngôi làng, luôn có một số ruộng quan điền bị bỏ hoang, tuy nói là để hoang, nhưng đối với dân chúng mà nói, thì lại chẳng hề lãng phí chút nào, họ sẽ dắt con bò của nhà mình đến ruộng quan điền hoang phế đó, thả rông bò nhà ở nơi ấy, nếu là ruộng quan điền ven sông, mỗi khi hoàng hôn buông xuống, tổng sẽ có không ít đứa trẻ tan học cưng giỏ tre đi hớt rau lợn, để mang về nhà cho lợn ăn, mặc dù mấy năm nay cho lợn ăn đại đa số đều dùng khoai lang, thế nhưng khoai lang trong hầm hiện giờ sớm đã ăn hết sạch, vừa vặn là thời điểm đi cắt rau lợn.

Theo ánh hoàng hôn buông xuống, lũ trẻ hớt rau lợn và dân chúng chăn bò đều lần lượt vội vã chạy về nhà, mà ngôi làng ven sông này, cũng dần dần yên tĩnh trở lại. Ánh hoàng hôn bao trùm lấy những ngôi nhà, cây cối và đường sá trong thôn.

Ngôi làng lúc này có vẻ hơi tịch mịch, chỉ có làn khói bếp bay lên từ ống khói mới phá vỡ sự tĩnh mịch này, thế nhưng thỉnh thoảng từ trên cầu, đầu đường và trước mái nhà, vẫn phát ra những tiếng nói chuyện nhè nhẹ và ôn hòa.

Một số người đàn ông vừa bận rộn cả ngày, bọn họ tay ôm ấm trà, xách túi thuốc lào, mặc dù mệt mỏi nằm hoặc ngồi, thế nhưng lại chốc chốc uống trà, trò chuyện, những chuyện trò phần lớn đều là những chuyện mới mẻ, có lẽ rất nhiều người trong số họ chưa từng xem báo, nhưng điều đó không hề cản trở việc họ bàn luận về những tin tức chỉ có trên báo mới nhắc đến.

Cái gì mà tây chinh.

Cái gì mà chiến tranh.

Cái gì mà Kiến Nô.

Tóm lại, trong năm tháng tưởng chừng như thái bình này, chiến tranh có vẻ như không mang lại ảnh hưởng gì cho họ, thế nhưng trong lời nói của người ta lại vẫn cứ nhắc đến chiến tranh, dẫu sao thì trong thôn của họ cũng có người tham gia trận chiến này — mỗi ngôi làng đều có con em đang tòng quân.

Cuộc chiến thoạt nhìn cách xa họ, thực ra lại rất gần họ, thậm chí còn có người đang bàn tán.

- Con trai của Lão Lục họ Lương ở phố Lương Gia đã mất rồi, nghe nói là ở bên Thiên Tui, bị đạn hỏa mai bắn trúng đỉnh đầu...

Thỉnh thoảng nhắc đến những tổn thương do chiến tranh, trên mặt mọi người mang theo chút tiếc nuối.

- Lão Lục họ Lương có bốn đứa con trai cơ mà, chết một đứa thì có sao đâu...

Lúc tiếc nuối, ôn sao tránh khỏi việc sẽ có người ở bên cạnh nói những lời khác, mọi người người một câu ta một lời nói chuyện, bên kia sông có một đám trẻ con đang chạy nhảy bên bờ ruộng, đuổi bắt, đùa giỡn, thoắt ẩn thoắt hiện vẫn có thể nghe thấy bọn chúng đang hát những khúc tiểu điệu ở đó.

Chiến tranh, dường như chẳng có ảnh hưởng gì đối với nơi này.

Lúc này bên kia cầu có hai người đi tới, người nọ còn chưa qua cầu thì dân làng ở đầu cầu bên này đã nhận ra thân phận của hai người này không đơn giản, dẫu cho người lớn tuổi hay người trẻ tuổi đều là trang phục của người bình thường, thế nhưng bọn họ lại đều cưỡi ngựa, mà lại còn đều là ngựa cao to.

- Lão trượng, xin hỏi Vương Điền Vị ở đâu vậy ạ?

Vị lớn tuổi hơn kia cười ha hả hỏi người dân ở đầu thôn.

- Vị lão gia này, vào thôn, qua bốn căn nhà, rồi đi về hướng đông...

Nhìn thấy cặp đôi có tướng mạo giống nhau, rõ ràng là cha con quý nhân đi về hướng nhà họ Vương, sự yên lặng ở đầu thôn bị phá vỡ, tất cả mọi người đều tỏ ra vô cùng tò mò, tò mò không biết hai người này sao lại nghĩ đến chuyện đi tìm nhà họ Vương.

Khi đến nhà họ Vương, nhìn thấy mấy gian nhà ngói gạch xanh, xuyên qua cánh cửa sân đang mở rộng, có thể nhìn thấy ở cửa nhà chính có một lão ông chừng năm mươi tuổi đang ngồi, lão ông đó đang ở đó lựa hạt lúa mì, chốc chốc lại ném những hạt lúa mì trong tay xuống đất, những chú gà con vây quanh ông ta sẽ lập tức ăn hạt lúa mì vào bụng.

Nhìn thấy màn cảnh tượng trước mắt, khóe môi Diêm Nhĩ Mai nhếch lên, sau đó liền gõ cửa nói.

- Người trong sân có phải là Vương Điền Vị, Vương lão huynh không?

Vương Điền Vị đang lựa hạt giống lúa mì nghe thấy tiếng động, ngẩng đầu nhìn ra ngoài cửa, lúc nhìn thấy người tới, trong đôi mắt ấy mang theo chút nghi ngờ.

Họ là ai?

Thế nhưng bởi vì cách ăn mặc của họ, đặc biệt là con ngựa lớn đang dắt theo, khiến cho Vương Điền Vị không dám lơ là, vội vàng đứng dậy nghênh đón nói.

- Vị lão gia này tìm ai ạ?

- Ồ, ta là bạn của Vương Ngọc Minh ở Tiền Vương, từng nghe hắn nhắc đến ngươi, cho nên đặc biệt đến thăm Vương huynh.

- Vương Ngọc Minh... Ấy da, Vương lão gia ư? Ngài ấy chính là đại lão gia đấy, ngài... ngài mau ngồi, mau ngồi...

Vừa nghe thấy tên của Vương Ngọc Minh, Vương Điền Vị trở nên khách sáo hơn hẳn, đó chính là vị quan lớn nhất xuất thân trong vòng mười mấy dặm phương viên đấy, mặc dù không biết vị Vương lão gia kia sao lại biết mình, thế nhưng nghe nói là bạn của ngài ấy, Vương Điền Vị lại càng không dám lơ là.

Hết mời ngồi lại bảo người nhà đun trà, cuối cùng, Vương Điền Vị trở nên ngày càng thấp thỏm không yên, dẫu sao hai người trước mắt này nhìn thế nào cũng không phải là người xuất thân từ gia đình bình thường.

- Vị lão gia này...

- Ta họ Diêm, tên một chữ là Nhĩ Mai, Vương huynh cứ gọi là Diêm hiền đệ là được.

Lúc nói chuyện, Diêm Nhĩ Mai đưa tay từ trong chiếc túi bên cạnh móc ra một nắm lúa mì, sau đó nói.

- Lão huynh đang lựa hạt giống đấy à?

Lúc hỏi, Diêm Nhĩ Mai liếc nhìn hạt giống trong tay, hạt nào hạt nấy nhìn qua đều rất tề chỉnh, hạt nào hạt nấy mẩy đặn, đây là tiền đề cơ bản nhất để lựa chọn hạt giống.

- Vâng, rảnh rỗi không có việc gì làm, lựa bừa thôi mà.

Trên mặt Vương Điền Vị vẫn là dáng vẻ chất phác, thế nhưng vào lúc này, ông ta lại không lựa hạt giống nữa.

- Lão huynh không sao chứ, ngài cứ tiếp tục đi.

- Nào có đạo lý tự mình làm việc mà để khách đứng nhìn cơ chứ, Diêm lão gia là người ở đâu vậy ạ?

Câu trả lời của Vương Điền Vị khiến cho Diêm Khôn ở bên cạnh thầm vui mừng trong lòng, hắn đã nhìn ra rồi, Vương Điền Vị này không muốn tiết lộ phương pháp lựa hạt giống của mình.

Lần này hắn và cha sở dĩ đến đây, chính là vì phương pháp lựa hạt giống của Vương Điền Vị, theo như lời của huyện nói, cùng là một mẫu đất, ông ta trồng một mẫu tiểu mạch thu được nhiều hơn ba đẩu so với những gia đình khác, mặc dù bởi vì tiểu mạch không chịu hạn bằng cao lương kê, cho nên ở phương bắc dân chúng trồng không nhiều, chỉ có ven sông hoặc những nơi tưới tiêu thuận tiện không thiếu nước mới trồng, thế nhưng cho dù là như vậy, lúa mì mùa đông mà Vương Điền Vị này trồng với sản lượng một mẫu thu hoạch từ một thạch bốn đẩu đến một thạch năm đẩu, vẫn khơi gợi lên hứng thú của Diêm Nhĩ Mai.

- Người Bái Huyện.

Vương Điền Vị vừa nghe là người Bái Huyện, liền nghiêm túc đánh giá Diêm Nhĩ Mai, hồi lâu sau mới hỏi.

- Vậy ngài có quan hệ gì với Diêm lão gia ở Nhật Nguyệt Đường Bái Huyện?

Nhật Nguyệt Đường là tên hiệu đời của nhà họ Diêm, Vương Điền Vị hỏi như vậy, Diêm Nhĩ Mai liền cười nói.

- Vương lão ca ngược lại là người hiểu biết rộng rãi, Bái Huyện cách nơi này mấy trăm dặm cơ mà, lão vậy mà lại từng nghe nói đến Nhật Nguyệt Đường của nhà họ Diêm.

- Sao lại có thể chưa từng nghe nói chứ, Diêm lão gia của Nhật Nguyệt Đường, đó chính là đại thần trung can nghĩa đảm của Đại Minh ta đấy, năm đó khi thát tử nhập quan, Diêm lão gia dốc hết gia tài mộ nghĩa binh kháng Thanh, thát tử vây công Nam Trang, thê thiếp thủ tiết tuẫn tiết, con trai cũng gửi nuôi ở nhà bạn. Thế nhưng cho dù là vậy...

Lắng nghe Vương Điền Vị nhắc đến chuyện cũ của nhà họ Diêm, Diêm Nhĩ Mai thoạt nhìn có vẻ bình tĩnh, nội tâm lại nổi lên từng đợt sóng to gió lớn, khi ấy với tư cách là con trai trưởng của nhà họ Diêm, ông đã từng được gửi nuôi ở nhà bạn của phụ thân. Mười mấy năm không rõ tung tích của phụ thân và đứa em trai nhỏ, cho đến khi thánh thượng quang phục Giang Bắc, phụ thân từ Bắc Trực Lệ trở về, mới đoàn tụ cùng phụ thân.

- Ở địa giới Từ Châu chúng ta, nhắc đến trung thần nghĩa sĩ, một nhà Diêm lão gia, đó chính là những người có thể đếm trên đầu ngón tay, ta sao lại có thể không biết chứ? Mấy gánh hát xướng kịch đều từng hát về Diêm lão gia mà.

Mấy năm nay rất nhiều vở kịch đều nói về những trung thần nghĩa sĩ kháng Thanh sau khi quân Thanh nhập quan, gánh hát thích xướng, dân chúng thích nghe, các văn nhân viết ra cũng thích viết, dân chúng cũng thích xem, nguyên nhân suy xét cho cùng không phải thứ gì khác, mà là những tấm "Hán gian bia" ở khắp nơi đối với sĩ phu và dân chúng địa phương mà nói, không khác gì bức tượng quỳ bên Tây Hồ, "Hán gian bia" chắc chắn có thể nhìn thấy khi vào thành khiến cho dân chúng địa phương vô cùng xấu hổ, mà để khỏa lấp cảm giác sỉ nhục này, họ tự nhiên phải đưa những trung thần nghĩa sĩ bản địa ra. Cũng đỡ cho kẻ khác nói nơi đó của họ chính là nơi sinh ra Hán gian. Thế là từng vở kịch liên quan đến các trung thần nghĩa sĩ bản địa lần lượt xuất hiện trong suốt bảy năm qua, ở Từ Châu, những nghĩa sĩ trung trinh bất nhị với Đại Minh như Diêm Nhĩ Mai, tự nhiên cũng không ngoại lệ, chỉ riêng kịch bản thôi cũng đã có ba bốn vở, giống như vở 《Nam Viên Lệ》 kể về thê thiếp của Diêm Nhĩ Mai tuẫn tiết, người nghe không ai là không đau lòng rơi nước mắt.

Cũng chính vì thế, tiếng tăm gia đình trung nghĩa của nhà họ Diêm ít nhất ở Từ Châu là không ai không biết, không người không hay. Đối với trào lưu như vậy, triều đình tự nhiên vô cùng vui mừng khi thấy thành công, dẫu sao đây cũng là chuyện tốt phát dương quang đại chính khí của trung thần nghĩa sĩ, mà ở Nam Viên cũng có hoàng đế hạ chỉ xây dựng Nghĩa Tiết bài nghệ cho người thê thiếp Trương thị Phàn thị của Diêm Nhĩ Mai.

- ...Ấy, những trung trinh nghĩa sĩ này có báo ứng tốt đẹp mà, nghe nói Diêm lão gia một nhà hai đời đều là đại quan đương triều, đó cũng là chuyện đương nhiên, nếu trung thần nghĩa sĩ không được trọng dụng, chẳng lẽ lại phải dùng lũ chó săn Hán gian hay sao? Theo ta thấy, vị hoàng đế này đối với mấy tên Hán gian đó, quả thực là quá nhân nghĩa rồi, giống như Hoàng Tụng ở Hoàng Trang, đó chính là kẻ từng làm Hán gian, vậy mà lại chẳng xảy ra chuyện gì cả...

Vương Điền Vị vừa oán trách, vừa thu lại những hạt giống đã chọn xong, động tác thoạt nhìn có vẻ vô tình, thế nhưng dưới cái nhìn của cha con nhà họ Diêm, động tác này e là cố ý làm ra vẻ. Biết rõ chuyến đi này chắc chắn sẽ không có kết quả, Diêm Nhĩ Mai lại trò chuyện với Vương Điền Vị một lúc, sau đó liền cáo từ. Thế nhưng bởi vì trời đã tối muộn, ông cũng không đi xa, mà là đi đến xã học, sau khi bày tỏ thân phận với học sư trong thôn ở xã học, liền mượn trọ ở trong xã học. Mấy năm nay quan viên Đại Minh, nếu ở vùng quê, thường có thói quen mượn trọ ở xã học, đối với việc này, học sư của xã học cũng đã sớm quen thuộc rồi.

Lúc ăn cơm, trò chuyện với hai vị học sư một lúc về tình hình xã học, lại trao đổi bài vở với hai vị học sư xong, cảm thấy có chút mệt mỏi, Diêm Nhĩ Mai không hề đi nghỉ ngơi, mà là ở trong phòng công của học sư, trò chuyện với con trai.

- Khôn nhi, con xem, người nọ tại sao không chịu giao phó phương pháp chọn giống, trồng trọt cho quan phủ?

- Mang bảo vật giấu đi, tâm tư loại này thực sự là không thể bình thường hơn.

Sau đó Diêm Khôn lại nói.

- Thật ra, phụ thân, dưới cái nhìn của con thấy, chúng ta căn bản không có sự cần thiết phải đến chuyến này.

- Ồ? Tại sao?

- Bởi vì hắn trồng là tiểu mạch, loại tiểu mạch đó căn bản không thích hợp trồng ở phương bắc.

Với tư cách là học sinh khoa nông nghiệp của Thanh Hà thư viện, Diêm Khôn đối với việc trồng lúa mì đương nhiên rất hiểu rõ, nhìn phụ thân tiếp tục giải thích.

- Phụ thân, theo những thí nghiệm mấy năm qua, lượng giáng thủy trung bình hằng năm ở phần lớn các khu vực Bắc Trực Lệ, Sơn Đông nằm trong khoảng từ 17 tấc đến ít nhất 23 tấc, hơn nữa biến động hằng năm lớn, sự phân bố theo mùa cũng không cân bằng. Giáng thủy mùa thu đông xuân vô cùng khan hiếm, trong đó lượng giáng thủy mùa đông thường chiếm 5% cả năm, mùa xuân chỉ chiếm 10 đến 15% cả năm. Mô hình giáng thủy này không thể đáp ứng nhu cầu của cây trồng vụ đông, cho nên cứ đến mùa đông, đất đai ở phần lớn các khu vực Bắc Trực Lệ, Sơn Đông sẽ bước vào thời gian nông nhàn mùa đông, lấy hai nơi Bắc Trực Lệ, Sơn Đông làm ví dụ, tiểu mạch mùa đông từ lúc gieo hạt vào tháng 9 đến thời kỳ sinh trưởng vào tháng 4, lượng nước nhu cầu trung bình ở phần lớn các khu vực Bắc Trực Lệ, Sơn Đông có sự khác biệt, vùng lân cận kinh sư nhu cầu nước khoảng 10 tấc, vùng lân cận Tế Nam nhu cầu nước khoảng 15 tấc, mà lượng giáng thủy thực tế lần lượt là 3.2 tấc, 4.3 tấc. Nhìn từ thống kê từ năm Hưng Càn thứ hai đến nay, hầu như không có năm nào lượng giáng thủy có thể đáp ứng nhu cầu sinh trưởng bình thường của lúa mì, thêm vào đó nhiệt độ mùa xuân tăng lên nhanh chóng, đất đai bốc hơi mạnh mẽ, thường xuyên hình thành tình hình nghiêm trọng mười năm chín hạn, ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất lúa mì, cho nên trừ những nơi có người tưới tiêu ra, nếu không đều là bỏ hoang nông nhàn mùa đông.

Nhìn vị phụ thân đang trầm mặc không nói, Diêm Khôn lại tiếp tục nói.

- Nơi này tuy có truyền thống đào giếng, nhưng đa số dùng cho vườn rau, rất ít dùng để tưới tiêu ruộng lúa mì. Một mặt là dân chúng quen với việc trông chờ vào ông trời, mặt khác, rất nhiều nhân tố khách quan cũng chế ước sự phổ biến của việc tưới giếng. Trước tiên kỹ thuật đào giếng lạc hậu, bất kể là giếng đất hay giếng gạch, đều là thủ công đào bới độ sâu có hạn, chỉ có thể lấy nước ngầm tầng nông, hễ gặp hạn hán, giếng đào ra không phải không có nước thì cũng là không đủ dùng, khiến cho giếng giống như hình thức vô thực. Kế đến, công cụ múc nước guồng nước, đòn gánh... dùng để tưới rau thì còn tạm chấp nhận được, nếu dùng để tưới ruộng lúa mì, thì hiệu suất quá thấp, khi hạn hán nghiêm trọng, mặc dù cả ngày múc nước, "vẫn không cứu được mầm sắp khô héo", cho nên, các nơi ở phương bắc mới trồng cao lương, kê chịu hạn tốt hơn, còn về lúa mì, đặc biệt là tiểu mạch mùa đông, qua sông Hoài rồi thì không thể trông chờ vào ông trời được nữa.

Lời nói của con trai khiến Diêm Nhĩ Mai gật đầu, sau đó nói.

- Trồng lúa mì dựa vào nước chứ không dựa vào trời, đạo lý này, vi phụ sao lại có thể không biết chứ, không có mương nước, không có nguồn nước, thì không thể trồng tiểu mạch mùa đông, thế nhưng...

Diêm Nhĩ Mai nhìn con trai phản vấn.

- Vi phụ sở dĩ lần này đến đây, chính là bởi vì hắn trồng là lúa mì, theo lý mà nói, tiểu mạch hắn trồng, rất nhiều người căn bản không trồng được, không có mương nước tưới tiêu thì trồng thế nào? Thế nhưng cho dù là vậy, lúc hắn nhìn thấy chúng ta đi tới, vẫn cẩn trọng sợ người khác biết cách chọn hạt giống, sợ dạy người khác thì chết đói chính mình, người có tâm tư này, trong thiên hạ này, há lại chỉ có một mình hắn?

Câu phản vấn của phụ thân khiến Diêm Khôn không khỏi ngẩn ngơ, hắn chỉ nhìn thấy tiểu mạch tiêu thụ nhiều nước không thích hợp trồng quy mô lớn, lại không nhìn thấy phụ thân đến đây là vì một nguyên nhân khác.

- Lần này, bệ hạ ra ý chỉ Bộ Công cùng Bộ Lễ cùng nhau thu thập kỹ thuật nông nghiệp từ chỗ các "Điền tú tài", rốt cuộc có thể thu thập được bao nhiêu kỹ thuật nông nghiệp hữu ích? Hiện tại vẫn chưa thể biết được, nhưng xét tình hình thu thập hiện tại mà nói, có vẻ không được lý tưởng cho lắm...

Sau khi cảm thán một tiếng như thế, Diêm Nhĩ Mai với thần sắc nghiêm nghị liền nằm lên giường, sau đó nói với con trai.

- Khôn nhi, ngủ sớm đi thôi, ngày mai còn phải dậy sớm, lúc rời đi, đừng quên đưa tiền, không thể làm hỏng quy củ.

Quy củ mà Diêm Nhĩ Mai nhắc đến, chính là quy củ mượn trọ xã học, nhất định phải đưa tiền bạc. Mặc dù ngoài miệng dặn dò con trai nghỉ ngơi sớm một chút, thế nhưng bản thân ông lại nằm trên giường, thế nào cũng không ngủ được, vẫn đang nghĩ đến những chuyện gặp phải ngày hôm nay, thậm chí ngay cả giữa hàng mày còn ẩn hiện chút vẻ u sầu...