Đông Bắc, trên bản đồ hành chính của Đại Minh, Đông Bắc mang một ý nghĩa hoàn toàn khác biệt. Không chỉ vì vùng đất rộng lớn nơi đây có thể dùng để an trí quan binh giải ngũ, cũng không phải vì hàng triệu bách tính nội địa ít ruộng đất hoặc không có ruộng đất có thể di dân đến đây.

Mà là vì đối với Đại Minh mà nói, Liêu Đông và Đông Bắc từng có lúc đồng nghĩa với sự nhục nhã. Nơi đây từng là lãnh thổ của Đại Minh, nhưng lại bị người Nữ Chân chiếm đoạt sau khi tộc này trỗi dậy. Nữ Chân quật khởi từ nơi này, từ đây tiến vào Trung Nguyên, thậm chí còn đường hoàng gọi lãnh thổ của Đại Minh là cái gọi là "Đất phát tích nhà Đại Thanh", gọi Liêu Đông và Nô Nhi Càn Đô Ty là "Mãn Châu", tựa hồ nơi đó chưa từng thuộc về Đại Minh, giống như cơ nghiệp tổ tiên của người Nữ Chân vậy.

Sau khi thu phục lại Liêu Đông, đối mặt với mảnh đất rộng lớn này, một nhóm quan chức cao cấp đầu óc tỉnh táo, nhiệt tâm với việc nước đã dâng sớ yêu cầu triều đình di dân thực biên. Bài học thảm thiết về việc hàng ức vạn bách tính chết dưới đao sau khi Mãn Thanh nhập quan vẫn còn rành rành trước mắt, khiến cho hầu như ai nấy đều nhớ mãi không quên, không dám xem nhẹ mảnh đất này.

Di dân thực biên, biến biên vực thành nội địa, thuần hóa man di...

Thế nhưng, ký ức đau thương rồi cũng sẽ phai nhạt, người ta lại bắt đầu lớn tiếng bàn luận về "nhân nghĩa" ở nơi đó, bắt đầu cảm thấy việc "giáo hóa" thực thi ở Đông Bắc dường như đi ngược lại với "vương đạo", bắt đầu bàn chuyện "nhân trị" với đám rợ Tatar có tính cách hung hăng bạo ngược. Âm thanh này thoạt đầu xuất hiện trong dân gian, tiếp đó một số quan chức trong triều cũng lần lượt dâng sớ bàn luận về những điểm không phải của Đông Bắc, chỉ trích một số hành động của Đông Bắc đi ngược lại với vương đạo.

Ngay lúc người ta đang bàn về "lấy đức báo oán", nói rằng nên dùng "nhân nghĩa cảm hóa" những bộ lạc như Ngư Bì Tatar tức Sinh Nữ Chân, thì trong cung truyền ra tin tức — Bệ hạ sau khi xem những tấu sớ này không hề nổi giận, chỉ lệnh cho người ném hết thảy tấu sớ vào thùng rác. Sau đó lại hạ lệnh cho thị vệ truyền thánh ý cho những kẻ đó.

"Các ngươi mở miệng ra là nhắc đến thánh nhân 'thi ân nhân', mà lại không biết 'lấy đức báo oán, lấy gì báo đức' cũng là lời của thánh nhân, sách vở các ngươi đều đọc vào bụng chó hết rồi! Đã có tâm đắc như vậy đối với việc giáo hóa man rợ, thì toàn bộ đều đưa đến Đông Bắc, Tây Nam để giáo hóa thổ man..."

Một đạo khẩu dụ đơn giản, hàng trăm quan viên bị lưu đày đến Đông Bắc, Tây Nam. Cũng chính từ lúc đó, mọi người mới biết được điểm mớn của bệ hạ — nhân trị đó là ban ơn cho bách tính. Còn như man rợ, trước khi bọn họ chưa được Hán hóa hoàn toàn, chưa "quy thuộc Hoa Hạ", thì nhân trị tự nhiên không liên quan gì đến bọn họ.

Đương nhiên, cũng có một số người rút ra kinh nghiệm từ bài học bị lưu đày của những kẻ kia, đó chính là sự "sủng ái" của bệ hạ đối với Đông Bắc tổng đốc Phương Dĩ Trí là thứ đại thần bình thường không thể sánh bằng. Rốt cuộc, sau đó bệ hạ đã đích thân xuống chỉ ân chuẩn cho thế tôn cháu chắt của ông ta làm quan, dùng hành động để nói cho tất cả mọi người biết rằng, ông ủng hộ các biện pháp của Phương Dĩ Trí tại Đông Bắc.

Bên trong nha môn Đông Bắc tổng đốc tại thành Thẩm Dương, Phương Dĩ Trí đã ngồi ở vị trí Đông Bắc tổng đốc hơn bảy năm nay. Ông chưa từng phụ sự tín nhiệm của hoàng đế, cẩn trọng hoàn thành trách nhiệm của mình, đem hết khả năng để biến Đông Bắc thành nội địa.

Trong bảy năm qua, khi các tuần phủ ở nội địa còn đang từng chút một thích ứng với cuộc biến cách sau thời Hưng Càn mà cảm thấy lúng túng không biết làm thế nào, thì tại mảnh đất nghèo nàn rách nát như Đông Bắc này, ông đã đi đầu thiết lập cục tuần tra tại Thiên Tân, sau đó lại mở trường học tuần tra, đào tạo một lượng lớn tuần đính, đem chế độ tuần đính phổ biến đến khắp các nơi ở Đông Bắc. Có thể nói, sự ổn định của Đông Bắc trong mấy năm nay, đặc biệt là việc đám man rợ như Ngư Bì Tatar vì sao không thể trở nên ngày càng thuần phục, cũng có liên quan nhất định đến điều này.

Đối với Đại Minh, một nơi nhân khẩu ít ỏi, tình hình đặc biệt như Đông Bắc giống như một mảnh ruộng thí nghiệm. Chỉnh đốn quan lại sau thời Hưng Càn chính là được tiến hành thí nghiệm ở đây, bởi vì Đông Bắc là vùng đất hoang vu hẻo lánh, để đảm bảo quan viên không sinh lòng oán giận rồi quay sang nhũng nhiễu bách tính, ngoài bổng lộc ra còn phát thêm "tiền bổ sung than", đối với việc này người bên ngoài đều gọi "tiền bổ sung than" là "dưỡng liêm ngân", dẫu sao điều này ở một mức độ nào đó cũng giúp duy trì sự liêm khiết của quan viên. Sau đó lại đưa ra khẩu hiệu khai minh trí tuệ cho quan lại, mở trường học pháp chính Đông Bắc, thuê giáo sư đến giảng dạy các loại kiến thức pháp luật cho quan viên. Mà hình thức đặc biệt "dưỡng liêm ngân" này, được triển khai ở Đông Bắc trước tiên, sau đó lại được đẩy mạnh ở các vùng xa xôi hẻo lánh như Bình Nam, Nam Thiên Môn, Vân Nam, Quảng Tây, Quý Châu. "Dưỡng liêm ngân" đã đảm bảo chất lượng của quan lại chốn biên viễn, khiến cho một nhóm quan chức xuất sắc sẵn sàng đến các vùng xa xôi nhậm chức. Ngay cả sau khi "dưỡng liêm ngân" được triển khai trên toàn quốc, "dưỡng liêm ngân" ở các vùng biên viễn vẫn cao hơn rất nhiều so với các tỉnh nội địa. Đương nhiên, trong lời nói chính thức của quan phủ, tên gọi chính thức của "dưỡng liêm ngân" là "trợ cấp địa phương", tùy theo địa vực khác nhau mà chia thành mấy bậc.

Đông Bắc đóng vai trò là ruộng thí nghiệm về mặt cai trị quan lại, trong lúc vừa tổng kết những được mất qua các triều đại, vừa tiến hành thí nghiệm cải cách quan lại dựa trên những kiến giải và kinh nghiệm cá nhân của Chu Minh Trung. Với tư cách là Đông Bắc tổng đốc, Phương Dĩ Trí ngoài việc đại lực đề xướng thu hút di dân ra, cũng đồng thời là người ủng hộ công thương nghiệp.

Ngay từ năm Hưng Càn thứ nhất, ông đã thiết lập Tổng cục Công nghệ tại Thẩm Dương, sáng lập ra một loạt xí nghiệp. Mặc dù Đông Bắc bị thời tiết chi phối, mùa đông kéo dài đã hạn chế việc phổ biến máy móc chạy bằng sức nước, nhưng ông vẫn cố gắng hết sức thúc đẩy sự phát triển của công thương nghiệp. Sau khi máy hơi nước được ứng dụng, công nghiệp Đông Bắc đã được giải quyết vấn đề nguồn động lực và phát triển nhanh chóng. Không những xuất hiện các xí nghiệp như nhà máy dệt, mà còn xuất hiện công ty chế tạo máy móc dùng để sản xuất các thiết bị như máy hơi nước. Còn như công ty mỏ than, công ty mỏ sắt, công ty nước máy v.v., thì từ nhiều năm trước đã được thành lập rồi.

Sau khi đường sắt ở nội địa xuất hiện, Phương Dĩ Trí lập tức thiết lập Cục đường sắt, đồng thời chiêu mộ tổng công sư từ nội địa, đích thân đốc thúc thi công tuyến đường sắt Quan ngoại từ Thẩm Dương đến Thiên Tân, đồng thời quy hoạch mạng lưới đường sắt của Đông Bắc.

Cứ như vậy, trong mấy năm qua, Đông Bắc với tư cách là vùng biên địa đã trở thành tỉnh kiểu mẫu của Đại Minh, mà bản thân Đông Bắc tổng đốc Phương Dĩ Trí thậm chí còn được gọi là "Thiên hạ đệ nhất đốc". Bởi vì Đông Bắc có bốn tỉnh Liêu Ninh, Cát Lâm, Hắc Long Giang, Hắc Thủy, mặc dù dân số chỉ vỏn vẹn hơn hai triệu người, nhưng xét về độ rộng lớn của vùng cai trị thì có thể coi là đệ nhất thiên hạ, tự nhiên vô cùng được bệ hạ coi trọng đặc biệt. Thế nhưng, tất cả những điều này vẫn chưa phải là thành tựu chính trị nổi bật nhất của Phương Dĩ Trí. Thứ mà ông dốc toàn lực tập trung vào chính là việc an trí di dân của Đông Bắc.

Từng trải qua biến cố Giáp Thân, Phương Dĩ Trí có nhận thức vô cùng sâu sắc về tầm quan trọng của việc di dân thực biên, mà với tư cách là Đông Bắc tổng đốc, sự hiểu biết của ông về bản chất của đám man rợ cũng không phải là điều mà các đồng liều ở nội địa có thể sánh bằng. Ông đã lĩnh hội thêm một tầng sâu sắc hơn từ nhiều năm chấp chính — di dân thực biên không chỉ là lựa chọn duy nhất để ổn định Đông Bắc, mà còn là lựa chọn duy nhất để biến Đông Bắc thành nội địa.

Cũng chính vì thế, trong bảy năm qua, Phương Dĩ Trí vẫn luôn trăm phương nghìn kế thu hút di dân. Đồng thời với việc thu hút di dân, công việc "vỗ về cai quản" đối với người bản địa, đặc biệt là Sinh Nữ Chân ở hai nơi Hắc Thủy Đô Xí Phủ và Hắc Long Giang cũng có quan hệ mật thiết đến sự ổn định của Đông Bắc. Trong quá trình vỗ về người man, ông áp dụng biện pháp đối xử khác biệt, kiên quyết càn quét và tiêu diệt những kẻ Sinh Nữ Chân ngoan cố không chịu hối cải, nhằm đạt được mục đích răn đe để người khác lấy đó làm gương. Trong văn bản trước năm Hưng Càn thứ ba, những câu chữ như "Sinh Nữ Chân liên minh phản loạn, đều bị tiêu diệt" xuất hiện vô cùng dày đặc. Mặt khác, đối với những người Sinh Nữ Chân thực lòng quy hàng thì hết lòng vỗ về an ủi, gọi họ ra khỏi núi rừng, an trí ở các khu rừng v.v., khiến họ quy hóa thành dân thường. Trong mấy năm qua, lần lượt có năm vạn Sinh Nữ Chân được vỗ về thành dân thường, từ bỏ cuộc sống nguyên thủy, hoặc là đốn củi trong các khu rừng, hoặc là làm công trên những chiếc tàu săn cá voi.

Mặc dù người Sinh Nữ Chân bắt đầu bước tới văn minh, thế nhưng đối với việc này, Phương Dĩ Trí với tư cách là Đông Bắc tổng đốc lại vẫn không mấy hài lòng, đối với di dân, ông còn có mục tiêu xa hơn nữa.

"Phía bắc sông Vị!"

Chỉ vào khu vực phía bắc sông Vị trên bản đồ Thiểm Tây, ánh mắt Phương Dĩ Trí tỏ ra có chút cuồng nhiệt.

"Phủ Diên An, phủ Khánh Dương..."

Ngón tay chỉ vào từng cái tên địa danh trên bản đồ, Phương Dĩ Trí nắm chặt đầu ngón tay nói với Phương Cao Mậu.

"Đôn Tứ, bách tính ở những nơi này, trong vài năm tới đều phải chuyển đến Đông Bắc, bốn tỉnh miền Đông phải làm tốt công tác chuẩn bị an trí 2 triệu di dân!"

2 triệu di dân!

Nghe thấy câu nói này từ miệng tổng đốc, Phương Cao Mậu kinh ngạc nói.

"2 triệu di dân! Cái này, đây chẳng phải là muốn làm trống rỗng Thiểm Tây hay sao?"

Sở dĩ Phương Cao Mậu kinh ngạc như vậy là bởi vì theo những gì hắn biết, dân số Thiểm Tây nhiều nhất cũng chỉ khoảng ba triệu người, mấy chục năm chiến loạn, cộng thêm việc Thanh rợ trong mấy năm qua đã tàn sát sạch người Thiểm Tây, cướp hết phụ nữ của họ làm tỳ thiếp, hiện tại Thiểm Tây nhiều nhất cũng chỉ có ba triệu người, sau khi di dời đi hai triệu người, Thiểm Tây còn lại bao nhiêu người?

"3,2365 triệu! Đây là số lượng nhân khẩu hiện tại của Thiểm Tây."

Nhìn Phương Cao Mậu, vị vãn bối cùng tông tộc này, Phương Dĩ Trí thốt ra một con số, sau đó tiếp tục nói.

Sở dĩ phải di dời 6 phần 10 bách tính, đặc biệt là bách tính miền bắc Thiểm Tây, là bởi vì đất đai ở nơi đó sau mấy ngàn năm cày cấy đã sớm trở nên vô cùng cằn cỗi, cho dù mưa thuận gió hòa, một mẫu ruộng thu hoạch cũng chỉ được một hai đấu. Nguyên nhân năm xưa bách tính Thiểm Tây phải liều lĩnh làm chuyện hiểm nguy, ngoài thiên tai ra, sản lượng đất đai ít ỏi này e rằng cũng là một trong những nguyên nhân đó.

Sau đó Phương Dĩ Trí lại nói tiếp.

Năm đó sau biến cố Giáp Thân, bản quan bị buộc phải đi du ngoạn khắp nơi, cũng từng vào Thiểm Tây để tìm hiểu vì sao bách tính địa phương lại liều lĩnh làm chuyện hiểm nguy, lần lượt biến thành phỉ khấu. Trừ bỏ thiên tai kéo dài nhiều năm ra, điều khiến bản quan cảm thán nhất e là đất đai Quan Trung cằn cỗi, vượt xa tưởng tượng của người đời. Thời Tần Hán, Quan Trung phú thị thế mà Quan Đông khó mà sánh kịp, cho dù là đến đời Đường, Quan Trung cũng coi là trù phú, thế nhưng qua ngàn năm, đất đai của nó lại ngày càng cằn cỗi, cho dù bách tính cố gắng tích trữ phân bón, cũng không đủ đáp ứng sản xuất, sản lượng đất đai của nó cũng ngày càng giảm sút. Cùng một mảnh đất đó, vào thời Tần Hán, một mẫu thu hoạch có thể đạt tới một thạch, mà đến bây giờ thì chỉ còn hai ba đấu, ít thì thậm chí chỉ có một hai đấu, cho dù là mưa thuận gió hòa, sản lượng của nó vẫn giống như mấy chục năm trước, không thấy tăng lên. Năm sau cũng vẫn cứ như vậy. Năm này qua tháng nọ luôn luôn là thế. Bách tính canh giữ cuộc sống trên những mảnh đất cằn cỗi đó thực sự khổ đến tận cùng rồi. Nếu như lại gặp phải thiên tai, loại nơi đó tuyệt đối không thích hợp cho bách tính sinh sống. Ta nghĩ hiện trạng này không chỉ giới hạn ở một nơi mà ta từng khảo sát năm xưa. Đại khái ở các nơi khắp Thiểm Tây đều như vậy, cho nên bệ hạ mới có ý định giải quyết vấn đề từ gốc rễ — di dời toàn bộ bách tính Thiểm Tây! Chỉ có đem bọn họ di dời từ nơi đó đến Đông Bắc, mới có thể thay đổi triệt để cuộc sống của họ, để họ có được cuộc sống tốt đẹp.

Phương Dĩ Trí không hề biết rằng, biện pháp "giảm nghèo" bằng cách "di dời khác nơi" này là do Chu Minh Trung học hỏi kinh nghiệm từ đời sau, chỉ có điều khác với việc đời sau đưa bách tính ra khỏi vùng sâu vùng xa không thích hợp sinh sống, thời đại này nhờ có lãnh thổ rộng lớn nên ông có thể dùng biện pháp di dân cấp tiến hơn, đem toàn bộ bách tính trong một khu vực di dời đến những vùng đất màu mỡ hơn.

"Cày cấy lâu ngày thì đất đai cằn cỗi, đây là đạo lý ngàn đời không thay đổi, cho dù là ở Giang Nam, thời Gia Tĩnh một mẫu ruộng vẫn có thể thu hoạch một thạch, đến nay, một mẫu cũng chỉ được năm sáu đấu mà thôi, chẳng lẽ vì thế mà phải di dời toàn bộ bách tính Giang Nam đến nơi khác?"

Nhìn tổng đốc, ngữ khí của Phương Cao Mậu trở nên có chút kích động,

"Đem bách tính ở một số nơi di dời đi không có vấn đề gì, di dời một phần bách tính cũng không có vấn đề gì, nhưng giống như thế này mà di dời sạch bách tính địa phương, chẳng phải sẽ khiến nơi đó trở nên trống rỗng hay sao? Vùng từ Diên An đi về phía bắc chính là vùng đất của người Mông Cổ, dân Hán bỏ trống nơi này, tất nhiên sẽ khiến người rợ Mông Cổ tràn xuống phía nam, đến lúc đó, Thiểm Tây này chẳng phải sẽ biến thành một Đông Bắc thứ hai hay sao?"

Đối với Phương Cao Mậu đỗ cử nhân năm 23 tuổi, nếu không phải vì bị liên lụy vụ án khoa cử Giang Nam Đinh Dậu của người ngũ đệ Phương Chương Việt, hắn đã không bị lưu đày đến Ninh Cổ Tháp, đương nhiên cũng sẽ không giống như bây giờ, bước vào quan trường dưới sự chiếu cố của người bề trên cùng tông tộc là Phương Dĩ Trí. Tuy mang lòng biết ơn đối với Phương Dĩ Trí, nhưng điều đó không có nghĩa là hắn là kẻ nghe lời răm rắp. Rất nhiều lúc, hắn đều có chủ kiến của riêng mình, đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến Phương Dĩ Trí vô cùng trọng dụng hắn.

"Xin chế đài hãy dâng sớ lên bệ hạ, di dân Thiểm Tây tuyệt đối không thể theo một đạo thánh chỉ mà di dời sạch sẽ như vậy. Theo ý kiến của hạ quan, nếu muốn di dời bách tính Thiểm Tây, khiến bọn họ thay đổi hoàn toàn cuộc sống nghèo khổ, chi bằng hãy phỏng theo điều lệ di dân do triều đại Hồng Vũ đặt ra, theo tỷ lệ 'nhà bốn khẩu giữ lại một; nhà sáu khẩu giữ lại hai; nhà tám khẩu giữ lại ba' để di dời. Như vậy mới không đến mức khiến vùng phía bắc sông Vị trống rỗng hoàn toàn, đến lúc đó lại để cho rợ Mông Cổ thừa cơ..."

"Lũ rợ..."

Cười lạnh một tiếng, Phương Dĩ Trí nhìn Phương Cao Mậu nói.

"Bọn chúng chưa có lá gan đó đâu, hơn nữa, di dời bách tính ở nơi đó đi, không phải là muốn làm cho địa phương đó hoàn toàn trống rỗng. Về điểm này, bệ hạ từ mấy năm trước đã có định sách rồi. Lần Tây chinh này, những kẻ lập được chiến công hiển hách rất nhiều, cho nên bệ hạ có ý định dùng đất đai Thiểm Tây để ban thưởng cho quan binh có công. Nói thế này nhé..."

Chỉ vào tấm bản đồ trên tường, Phương Dĩ Trí nói.

"Di dời 2 triệu người từ Thiểm Tây, tính ra cũng xấp xỉ khoảng 40 vạn đến 50 vạn hộ đến Đông Bắc. Đến lúc đó, mỗi tỉnh trong bốn tỉnh sẽ có mười vạn hộ, như vậy nhân khẩu của bốn tỉnh có thể đạt tới sáu triệu người, lại thêm mười năm công sức nữa, nhân khẩu bốn tỉnh miền Đông sẽ không dưới một nghìn vạn. Như vậy, Đông Bắc có thể yên định. Còn về Thiểm Tây, sẽ an trí mười vạn quân nhân tại ngũ và giải ngũ về quê. Có mười vạn quân hộ này ở Thiểm Tây, không ai có thể cướp mất nơi đó, lũ rợ sao có thể tiến vào được chứ?"

An trí mười vạn quân nhân về quê, đối với tác dụng của những quân nhân đó, Phương Cao Mậu tự nhiên vô cùng rõ ràng. Đông Bắc chính vì có những quân nhân giải ngũ về quê đó, mới khiến cho Đông Bắc bình yên đến vậy, hiện tại ngoại trừ việc đất rộng người ít ra thì cũng không có gì khác biệt so với các tỉnh nội địa cả. Thế nhưng hắn không thể không có những lo lắng từ một phương diện khác.

"Thế nhưng, đã là đất đai ở đó cằn cỗi, mỗi mẫu thu hoạch chỉ được hai ba đấu, đem đất đai phân cho quan binh có công, chỉ e cuộc sống của họ cũng sẽ tương đối gian nan, như vậy chẳng phải sẽ khiến họ sinh lòng oán hận hay sao?"

"Cái này thì..."

Phương Dĩ Trí trầm ngâm một lát, rồi nói.

"Nghĩ lại, bệ hạ ắt hẳn đã có diệu kế để giải thích rồi."