Mặc dù tiết tam phục sắp qua, thế nhưng thời tiết vẫn oi bức khó chịu.

Chỉ có nơi giáp sông, cơn gió từ dòng sông thổi tới mới có thể xua đi cái oi bức ngột ngạt bên bờ, ven sông đâu đâu cũng là những đứa trẻ nhảy xuống nước nô đùa.

Dòng nước cuồn cuộn chảy về đông, mấy chiếc thuyền nan thuyền chài bồng bềnh trôi theo sóng nước trên sông, cột buồm trên thuyền nan cũng đã hạ xuống. Thuyền chài trên sông Trường Giang ngày nay, rất hiếm khi còn thấy loại thuyền nan cũ kỹ mong manh như thuở trước, phần lớn đều là thuyền cứu sinh một buồm bị loại ra từ những con tàu lớn như tàu biển. Giá của loại thuyền này rất rẻ, có lẽ vì cũ nát mà bị tàu biển đào thải, nhưng trên sông Trường Giang thì vẫn có thể sử dụng bình thường. Thậm chí có rất nhiều trường học cũng mua loại thuyền cứu sinh một buồm hoặc hai buồm này, để dạy lũ trẻ nắm vững kỹ năng hàng hải.

Những năm gần đây, dẫu là đối với những người ở sâu trong đại lục Đại Minh, hàng hải cũng chẳng phải chuyện gì mới mẻ, thậm chí ngay cả ở Thiểm Tây cũng có trường học dạy môn hàng hải. Những người con thứ trong các gia đình, ai mà biết được sau khi trưởng thành, bản thân sẽ làm nghề gì?

Đối với các gia đình đánh cá hai bên bờ Trường Giang, việc chèo chống trên mặt nước sớm đã trở thành một phần cơ thể của họ. Hàng năm trừ thời kỳ “cấm đánh bắt” từ tháng Hai đến tháng Năm ra, ngày nào họ cũng tung lưới đánh cá trên sông. Khác với quy củ trước kia “hộ làm nghề cá thì không cho ra, hộ không làm nghề cá thì không cho vào”, dân chúng làm ruộng không được phép tự ý xuống hồ đánh cá bằng dụng cụ đánh bắt do mình tự làm, thì nay cái “giới hạn” đánh bắt bất khả xâm phạm được truyền từ đời này sang đời khác ấy, sớm đã bị phá vỡ.

Chỉ cần có người muốn, hắn có thể xin giấy phép đánh bắt để làm nghề cá. Dân số ngày càng tăng ở các thành phố ven sông khiến cho những người làm nghề chài lưới đều có thể thu được nguồn thu nhập khá, dĩ nhiên là với điều kiện phải bắt được cá. Đây cũng là lý do thiết lập “thời kỳ cấm đánh bắt” trong mùa cá sinh sôi đẻ trứng, mục đích là để bảo vệ sự sinh trưởng hoặc sinh sản bình thường của loài cá.

Thời kỳ cấm đánh bắt vừa mới kết thúc, trên mặt sông đâu đâu cũng là thuyền chài. Trên từng chiếc thuyền chài màu trắng, ngư dân thành thạo tung lưới xuống mặt nước, rồi lại kéo lưới, kéo chiến lợi phẩm lên thuyền. Mặc dù mắt lưới theo quy định của quan phủ không được nhỏ hơn một tấc rưỡi vuông, chỉ có thể bắt cá lớn từ một cân trở lên, thế nhưng dẫu là vậy, thỉnh thoảng vẫn cào phải cá nhỏ. Những lúc này, các ngư dân lại phải nhặt những con cá nhỏ ấy ra, thả lại xuống sông. Lên bờ rồi, nếu tuần kiểm phát hiện trong số cá đánh bắt được có cá nhỏ, sẽ bị phạt nặng.

Mười mấy năm nay, những quy củ mang tính cưỡng chế ấy sớm đã trở thành thói quen. Trong lúc kiểm đếm chiến lợi phẩm, giữa những chiếc thuyền chài đậu sát nhau, các ngư dân lại bắt đầu trò chuyện.

— Nhị thúc Đinh! Nghe nói năm xưa, khi bệ hạ chiếm Giang Âm, lão đã đánh cá ở trên sông này rồi sao? Sao năm xưa lão không đi tòng quân?

Từ một chiếc thuyền chài khác vang lên tiếng thở dài của một người trung niên.

— Ai nha, số mệnh con người do trời định. Nếu năm xưa ta đi tòng quân, chúng mày thử nghĩ xem, bây giờ ta còn cùng tụi mày đánh cá ở đây nữa không?

— Cái này cũng khó nói, với cái gan của nhị ca Đinh mày, phỏng chừng dẫu có đi tòng quân, đánh một trận ở Thông Tế Môn thôi cũng đủ dọa mày sợ quắp đuôi chạy về rồi, đến lúc đó mày cũng vẫn ở đây làm việc cùng chúng ta thôi.

— Ây da, mày nói nghe kìa, ta nào phải sợ chết, ta là tiếc đời, là vì trong nhà có mẹ già, ta phải tròn hiếu đạo chứ bộ. Hơn nữa, dẫu có đi theo long ân đi nữa, thì cũng phải có cái mạng mà hưởng thụ chứ bộ!

— Chứ sao nữa, năm xưa lúc bệ hạ xuất phát từ Thường Châu, bao nhiêu trai tráng Thường Châu theo ngài xuất chinh, số người sống sót trở về, tính ra cũng chỉ được hơn một nửa mà thôi.

— Ai nha, Tam ca họ Vương ở Vương gia trang, con trai hắn năm xưa theo bệ hạ tòng quân, kết quả bao nhiêu năm không về nhà, cũng chẳng có lấy một chút tin tức. Đến năm Hưng Càn thứ hai, người ta ôm lấy một tia hy vọng, lặn lội ngàn dặm tìm đến quân doanh để hỏi thăm, hừ! Đừng nhắc nữa! Phạm quân pháp nên bị chém đầu rồi. Bổng lộc nhà binh này, quả thật không dễ ăn chút nào đâu...

— Chẳng phải cái lý ấy sao, bổng lộc nhà binh không dễ ăn, thế nhưng thanh niên bây giờ lại cứ ngóng trông được ăn bổng lộc nhà binh...

Các ngư dân bắt đầu trò chuyện rôm rả.

— Hì hì, đây chẳng phải vì ăn bổng lộc nhà binh, lúc xuất ngũ rồi thì được chia một miếng ruộng đấy thôi. Thằng con thứ nhà anh, hai năm nữa chẳng phải tròn mười tám rồi sao, theo luật thì phải phân chia gia đình tự lập hộ, đến lúc đó kiểm định binh dịch, qua ba năm, ít nhất cũng phải được một trăm mẫu.

Người bên cạnh liền không kìm được mà chen lời nói:

— Cái đó còn phải tùy nơi tùy lúc, nếu mà ở Thiểm Tây, ít nhất phải được ba trăm mẫu!

— Ba trăm mẫu ấy, không cho phép cấy lúa trồng trọt, chỉ cho phép trồng cỏ nuôi cừu thôi. Anh không thấy báo chí đăng nói sao, bây giờ Thiểm Tây chính là cái gọi là... mục tràng của đế quốc gì đó, nói là áo vải nhung chúng ta mặc, hơn một nửa đều do bên Thiểm Tây cung cấp đấy.

Lời của người ngư dân bên này vừa dứt, bên kia đã có người gọi với sang:

— A Thành, quê quán nhà cậu chẳng phải ở Thiểm Tây đó sao? Nơi đó thực sự giống như trên báo nói, khắp núi khắp đồi đều là cái thứ cừu... cừu bông đó ư?

Người ngư dân nãy giờ vẫn đang đánh cá nghe tiếng gọi, lớn tiếng đáp lại:

— Cái đó còn phải tùy chỗ, phía bắc sông Vị Hà đại khái đều là thảo nguyên, toàn là cựu binh vinh quang của quân viễn chinh Tây Trận năm Hưng Càn thứ bảy, họ chỉ nuôi cừu chứ không làm ruộng, bán lông cừu lấy lương thực ăn. Giống như bọn tôi sinh ra và lớn lên ở bản địa, phần lớn vẫn là làm ruộng. Tuy nhiên, những năm gần đây học theo bọn họ chuyển sang nuôi cừu cũng không ít, dù sao nuôi cừu vẫn hời hơn một chút...

Người ngư dân kia nói toàn giọng Thiểm Tây đặc trưng:

— Hơn nữa, nếu nuôi cừu thì có thể đến ruộng quan mà nuôi, rắc một nắm hạt cỏ linh lăng xuống, rồi lùa cừu qua đó ăn là được, không phải nộp tô đất. Nhưng nếu thuê ruộng quan để làm ruộng, thì bắt buộc phải nộp tô cho quan.

— Thực sự giống như cậu nói thế thì quan phủ lại chịu để yên cho cậu chắc? Cậu nuôi cừu trong ruộng quan á? Cỏ linh lăng với cỏ dại sao giống nhau được chứ? Quan phủ lại có thể không truy cứu ư?

— Hì hì, pháp không trách chúng nhân. Kỳ thực, quan phủ cũng là mở một con mắt nhắm một con mắt, thậm chí còn rất vui mừng khi chúng ta chuyển sang nuôi cừu. Các anh không biết đấy thôi, hồi tôi còn nhỏ, ngoài đồng ruộng ra, mấy quả núi kia đều trọc lóc cả. Bây giờ trên núi đều mọc đầy đủ các loại cây, những mảnh đất trên núi vốn dĩ cũng đã biến thành thảo nguyên rồi. Kỳ thực, nhìn vào thì thấy chẳng khác gì Giang Nam các anh mấy đâu.

— Chà, cậu nói nghe kìa, chốn thiên hạ này, nơi nào có thể bì được với Giang Nam chứ, ngay như cái sào viên kia, kén thu được trong một năm, cũng đủ cho các cậu trồng mấy mẫu cao lương rồi đấy.

Có người lập tức cảm thấy khó chịu, không thể nghe người khác nói dù chỉ một chữ không hay về Giang Nam.

— Ấy da, đừng có nói thế chứ. Anh không thấy báo chí đăng nói sao, ở mạn Bình Nam ấy, còn có cả Nam Dương nữa, nuôi tằm ở đó một năm có thể thu hoạch mười lứa, nhiều hơn Giang Nam chúng ta tận ba bốn lứa, hơn nữa đất trồng dâu cũng tốt hơn bên chúng ta nhiều!

— Thế thì thấm vào đâu, nếu mà bàn về tơ lụa, thiên hạ này có nơi nào sánh được với tơ lụa Hồ Châu chứ...

Đúng lúc những người ngư dân chài lưới đang kẻ một câu người một câu trò chuyện, bàn tán về đủ mọi chuyện lớn nhỏ khắp nam bắc, thì từ đằng xa truyền đến một tiếng còi tàu chói tai. Dù là người đang tung lưới hay người đang phân loại cá, các ngư dân đều vội vàng dừng tay lại, dồn ánh mắt về hướng phát ra tiếng còi tàu.

Chỉ thấy ở đường chân trời thấp thoáng xuất hiện một làn khói đen. Chẳng mấy chốc, một bóng đen lọt vào tầm mắt của họ, đang rầm rộ chạy về hướng này.

— Là tàu hơi nước kìa!

Có ngư dân mắt tinh lớn tiếng kêu lên. Các ngư dân giữa sông vội vã thu lưới, chèo thuyền né tránh luồng nước sâu ở chính giữa dòng sông.

Đó là luồng lạch dành cho tàu hơi nước.

Tàu hơi nước chạy từ thượng nguồn xuống, theo quy định hàng hải, phải đi ở vùng nước sâu giữa lòng sông. Mấy năm nay, tàu hơi nước trên sông ngày một nhiều hơn. So với thuyền chèo nhiều mái chèo hay thuyền buồm, tàu chạy bằng hơi nước di chuyển trên sông có những ưu thế tự nhiên của nó. Chưa đầy mười năm, số lượng thuyền chèo nhiều mái vốn dĩ đông đảo nhất trên dòng sông này đã cứ thế chậm rãi biến mất.

Trên chiếc tàu hơi nước đang tiến từ xa lại gần ấy, hoàn toàn không có cột buồm, chiếc ống khói cao ngất ở giữa thân tàu trơ trọi nhả ra những làn khói đen đặc quánh. Mũi tàu rẽ sóng nước, tung lên từng chùm bọt sóng trắng xóa, bánh xe guồng ở giữa thân tàu quay cuồng, khuấy đảo dòng nước sông đến mức không được yên ổn.

— Xích chu, con tàu hơi nước này vừa qua, khuấy dòng sông thành ra thế này, chắc phải mất ngọn giả hồ (nửa tiếng) đồng hồ, đừng có mòng đánh cá gì nữa!

Nhìn chiếc tàu hơi nước lướt qua, các ngư dân không khỏi oán trách. Bọn họ đánh cá ở đây đã chẳng phải ngày một ngày hai, những năm gần đây ngày nào cũng nhìn thấy không biết bao nhiêu tàu chiến tàu chở khách chạy bằng hơi nước đi qua đây. Có thể nói chính vì nhìn thấy nhiều, nên họ cũng biết rõ, những chiếc tàu hơi nước này sau khi chạy qua sông sẽ làm cho đàn cá trong sông hoảng sợ bỏ chạy, ít nhất phải mất nửa tiếng đồng hồ thì đàn cá mới quay trở lại. Thế nên đối với tàu hơi nước, từ trước tới nay họ chưa từng có chút thiện cảm nào.

Những người ngư dân này vẫn luôn kiếm sống trên sông Trường Giang. Trước kia trong sông Trường Giang hoàn toàn không có tàu hơi nước, chỉ có thuyền buồm, thuyền chèo ngược xuôi trong sông. Thời đó, việc đánh cá và việc chèo thuyền đi lại chẳng hề cản trở lẫn nhau. Thỉnh thoảng, họ thậm chí còn vây quanh những con thuyền qua lại để bán một ít cá đánh bắt được.

Thế nhưng kể từ năm Hưng Càn thứ tám trở đi, trên sông xuất hiện chiếc tàu hơi nước nhả khói đen đầu tiên, thì tàu hơi nước trên dòng sông này ngày một nhiều hơn. Tốc độ của những chiếc tàu hơi nước đó cực kỳ nhanh, chỉ cần sơ sẩy một chút là có thể đâm chìm thuyền chài. Những năm đầu mới xuất hiện, chuyện thế này xảy ra không ít, cho đến tận sau khi quan phủ quy định rõ luồng lạch, chuyện này mới ít dần đi. Và cũng chính từ lúc đó, họ mới biết đến tàu hơi nước, biết rằng loại tàu hơi nước này chạy nhanh hơn tất cả những chiếc thuyền khác trong sông Trường Giang, cho dù là chiếc thuyền chèo nhiều mái chạy nhanh nhất cũng không thể sánh bằng.

Chỉ là, những ngư dân trên sông này vốn chẳng ai thích nó cả, bởi vì khi nó hành trình thì động năng quá lớn, sẽ khuấy đảo khiến đàn cá trên sông không được yên ổn. Đương nhiên, điều càng khiến người ta không thích hơn chính là những chiếc tàu hơi nước đó quá to lớn, lại quá nhanh.

— Con tàu này chạy nhanh thật đấy!

Lại một lần nữa, giống như Lưu bà bà trong "Hồng Lầu Mộng" vào Đại Quan Viên vậy, mấy thanh niên rõ ràng chưa từng thấy sự đời ở trên boong tàu hơi nước đang hưng phấn kêu la.

Mặc dù đã là năm Hưng Càn thứ mười bảy rồi, hơn nữa tàu hơi nước cũng đã được phát minh ra mười năm, trong mấy năm qua, số lượng tàu hơi nước trên các nội hà như Trường Giang, Hoài Hà đã tăng lên đến hàng trăm chiếc, thậm chí trên các tuyến hàng hải ven biển cũng đã xuất hiện bóng dáng tàu hơi nước, thế nhưng vẫn có rất nhiều người chưa từng nhìn thấy tàu hơi nước bao giờ. Có lẽ những người ở sâu trong nội địa có thể nhìn thấy tàu hơi nước qua báo chí, sách vở, nhưng đối với họ mà nói, thường thì chỉ có thể tưởng tượng mà thôi. Giống như cho tới tận bây giờ, những người ở sâu trong nội địa phía tây nam như Tứ Xuyên, Vân Nam, Quý Châu vẫn chỉ có thể thông qua sức tưởng tượng để mơ tưởng về xe lửa mà thôi.

Cũng chính vì thế, những kẻ vì được ngồi một chuyến tàu hơi nước mà phấn khích tột độ như thế này vẫn luôn xuất hiện mãi không thôi, mọi người sớm đã thành chuyện lạ thành quen, chẳng có gì phải lạ lẫm nữa.

— Kỳ thực, cũng chỉ là sáu, bảy hải lý mà thôi!

Cách đó không lâu, một thanh niên đang đọc sách hơi bất mãn lẩm bẩm thấp giọng, rõ ràng là tiếng kêu la của đám người kia đã làm phiền đến việc đọc sách của hắn.

“Hải lý” là đơn vị cự ly được áp dụng cho hàng hải Đại Minh trong mười mấy năm nay, nó tương ứng với độ dài cung tròn tương ứng với 1 phút vĩ độ trên kinh tuyến phỏng cầu của Trái Đất. Kỳ thực, hồi đó từng có tranh cãi xem có nên dùng “hệ mét” để thay thế cho đơn vị đo lường cũ hay không, nhưng vì tồn tại quá nhiều tranh chấp, đơn vị “hệ mét” cuối cùng vẫn không thành công, thêm vào đó “sải” cơ bản tương đương với một mét, thế nên vẫn gác lại cho đến tận bây giờ. Chỉ có trên biển vì liên quan đến phạm vi ít, cho nên hải lý đã được ứng dụng, và cuối cùng trở thành đơn vị cự ly tiêu chuẩn trên biển.

— Sáu, bảy hải lý? Thế này mà còn chậm á?

Người ngồi cạnh thanh niên kia nhìn cậu thanh niên trông có vẻ mới mười bảy mười tám tuổi này rồi nói:

— Còn có con tàu nào chạy nhanh hơn thế này nữa sao?

— Bây giờ đã có tàu cao tốc mười lăm hải lý rồi đấy!

Có lẽ vì trên boong tàu và hành lang quá ồn ào, thanh niên đặt cuốn sách trong tay xuống bàn, đoạn nói:

— Vài năm nữa, thậm chí còn xuất hiện cả tàu cao tốc hai mươi hải lý cơ!

— Hai mươi hải lý! Đừng có đùa nữa, sao có thể thế được chứ!

Cậu thanh niên nọ không hề giải thích, chỉ mỉm cười rạng rỡ, rồi phản vấn lại:

— Tại sao lại không thể chứ? Mười năm trước, ai có thể ngờ được rằng ngày nay, trên mặt đất có xe lửa, trên mặt nước có tàu hơi nước cơ chứ?

— Vị công tử đây nói rất phải,

Người bên cạnh lập tức tán đồng nói:

— Tôi nhớ mười năm trước từ Bắc Trực Lệ đến Nam Kinh, đi nhanh nhất cũng phải mất hai mươi ngày, đó là còn đi đường thủy, dọc đường thuận buồm xuôi gió đấy. Ngày nay, nếu như ngồi xe lửa, từ đường sắt Thiên Phức đi một mạch đến Phố Khẩu, tính ra cũng chỉ mất có ba ngày ngắn ngủi, nhanh khủng khiếp luôn!

Trong giọng điệu của người đó toàn là vẻ trầm trồ thán phục, dường như đang kể lại một kỳ tích nào đó vậy.

Kỳ thực, đối với những người này mà nói, cho dù trong mười năm qua, họ đã quen với việc đi xe lửa hỏa xa, đã quen với tốc độ ngày đi ngàn dặm của nó, thế nhưng vẫn không khỏi kinh ngạc trước tất cả những điều này. Dù sao thì trong mười năm qua, Đại Minh đã trải qua những biến đổi lớn lao chưa từng thấy trong lịch sử, không biết bao nhiêu sĩ thân hiền đạt phải thán phục vì nó, huống chi là bách tính tầm thường.

— Theo tôi thấy, những cái này chẳng tính là gì cả, nhanh nhất vẫn là điện tín. Cứ như năm ngoái đi, tôi xem trên báo thấy có một nước Lâm Thanh hay nước gì đó, các sĩ tử ra đi từ những năm trước, nhận được một bức điện tín từ nhà gửi sang, chỉ có ba chữ “Mẹ lâm trọng bệnh”, ngoan ngoãn chưa, chỉ trong chớp mắt “vù” một cái là người ta đã nhận được bức điện tín rồi. Sau đó vị hiếu tử kia cũng lập tức lên tàu hơi nước, xuất phát từ Quảng Nam rồi một mạch qua Quảng Tây, qua Hồ Nam, vào Hồ Bắc, sau đó đổi xe ở Hán Khẩu, thẳng tiến Hà Nam. Lúc người ta về đến nhà, tính ra chưa dùng đến sáu ngày trời! Cuối cùng chẳng những kịp gặp mặt lão thái thái lần cuối, mà còn ở bên cạnh lão thái thái trọn ba ngày. Nếu đặt vào thời trước, dù là phi ngựa tám trăm dặm hỏa tốc đưa tin đi chăng nữa, phỏng chừng đợi đến lúc thư tới nơi, lão thái thái bên đó đã đứt hơi từ đời nào rồi.

— Ôi chao, đây chẳng phải là nhờ công của điện tín và xe lửa đó sao!

Ngay lập tức bên cạnh vang lên một tràng cảm thán. Mặc dù xen lẫn mấy câu như “điện tín ba chữ, thì cũng mất ba đồng đại dương” cùng với “phỏng chừng tiền lộ phí cũng đủ mua một căn nhà” đại loại thế, nhưng nhiều hơn cả vẫn là sự kinh ngạc thán phục. Dù sao thì thiên lý nhãn, thuận phong nhĩ, phi mã thối, đều là niềm khao khát từ ngàn đời nay của người phàm trần, mà bây giờ những nguyện vọng giản đơn ấy lại có thể dễ dàng hiện thực hóa đến vậy.

— Điện tín, xe lửa, tàu hơi nước...

Trong tiếng trầm trồ thán phục của mọi người, cậu thanh niên nọ đăm đăm nhìn về phía xa, thấp giọng lẩm bẩm:

— Đây, chính là cái gọi là “thời đại hơi nước” phải không...