Đang độ giữa hè, nước Hoàng Hà tựa như bùn loãng đang lững lờ chảy trong lòng sông. Đoạn lòng sông Hoàng Hà này, không phải là lòng sông sau khi Hoàng Hà đoạt Hoài, mà là cố đạo thời Tống.

Trên thực tế, cái gọi là cố đạo thời Tống ấy vốn đã hoang phế từ lâu. Mặc dù đê điều dăm ba trăm năm không được tu chỉnh đã sớm sạt lở, hơn nữa trong lòng sông từng có không ít đầm nước lớn nhỏ phân bố, trong đó không ít đất đai đã được khai khẩn thành ruộng tốt. Thế nhưng sau hơn ba năm tu chỉnh, đoạn lòng sông Hoàng Hà hoang phế hàng trăm năm này đã được đào sâu trở lại, và vào vài năm trước, theo một tiếng nổ lớn trên đê sông, giữa tiếng nổ đinh tai nhức óc, con sông Hoàng Hà bị đoạt Hoài suốt hàng trăm năm đã quay trở lại cố đạo.

Nước sông lững lờ chảy dọc theo lòng sông đã được chỉnh trang như mới hướng về vịnh Bột Hải.

Có đợt chỉnh trang lần này, con sông Hoàng Hà này ít nhất có thể yên bình bốn trăm năm, thậm chí lâu hơn nữa. Hơn nữa trong tương lai, khi chi phí xi măng giảm xuống, những con đập kiên cố hơn sẽ thay thế con đập đất nện này.

Đứng ở bờ nam Hoàng Hà, Chu Minh Trung mặc một bộ y phục màu nhạt đang tản bộ bên bờ sông, bên cạnh hắn có hơn mười vị quan viên văn võ đi theo. Phía sau lại càng được vây quanh bởi đại đội Ngự Lâm quân. Ruộng đồng hai bờ Hoàng Hà mọc những cây lớn nhỏ khác nhau cùng cỏ dại cao nửa người, thỉnh thoảng có thể thấy từng đàn chim bay lướt qua giữa đám cỏ sông và bụi cây. Đất đai trong vòng năm dặm hai bờ Hoàng Hà đều bỏ hoang, ở ngoài năm dặm còn có một con đê sông, đó là con đê sông thứ hai, tuy chiều cao và chiều rộng thua xa con đê sông thứ nhất, nhưng lại có thể tránh được mức tối đa khả năng vỡ đê rồi một lần nữa đoạt Hoài.

Cũng chính vì thế, mới khiến cho vùng đồng ruộng trù phú ngày xưa nay trở nên vô cùng hoang vắng, chỉ có chút ít cây cối cùng chim chóc, muông thú. Thế nhưng tất cả những điều này đều đáng giá.

Đây là lần đầu tiên Chu Minh Trung đến bờ Hoàng Hà kể từ sau khi Hoàng Hà quay về cố đạo, hiện giờ con sông này cuối cùng cũng không còn gây họa cho Trung Nguyên nữa.

Sở dĩ đến Bắc Trực Lệ, là để triệu kiến gia quyến của một binh sĩ tử trận.

"Số tiền này, là mạng của con ta đấy!"

Lại một lần nữa, tiếng khóc than tuyệt vọng của người già vang lên bên tai Chu Minh Trung.

Mấy ngày trước, một bài báo đã gây chấn động khắp đại minh, ai mà ngờ được, lời nói đau đớn đến xé lòng của một người cha có con trai tử trận lại có thể gây ra chấn động lớn đến nhường ấy.

Một câu nói vô cùng đơn giản, vô cùng bộc trực đã chạm đến tâm can của tất cả mọi người, khiến mọi người cảm nhận được nỗi đau thấu tim gan của ông, đồng thời cũng cảm nhận được sự hy sinh của người quân nhân, khiến cho những người đang hưởng thụ thái bình thịnh thế kia nhìn thấy cái giá của thịnh thế!

Đây chính là cái giá của thái bình thịnh thế!

Để duy trì thịnh thế này, luôn có quá nhiều quân nhân đang âm thầm cống hiến, hy sinh, chính sự hy sinh của họ đã tạo nên tất cả những điều này, tạo nên thái bình thịnh thế này.

Mặc dù hiện tại trận chiến Thiểm Tây đã tạm lắng xuống, mặc dù Tân Cương và những nơi khác đời sau vẫn chưa thu phục, thậm chí ngay cả Thanh Hải, Tây Tạng cũng mới chỉ biểu thị thần phục, vẫn chưa phải là lãnh thổ của đại Minh. Thế nhưng cácbộ đội tụ tập ở Thiểm Tây đã bắt đầu tiến hành điều chỉnh rồi, gần năm vạn đại quân Tây chinh vốn tụ tập giữa Lan Châu và Qua Châu đã bắt đầu lần lượt rút lui, rút về Tây An.

Họ sẽ chỉnh đốn ngay tại Tây An, thậm chí rất nhiều quân nhân sẽ giải ngũ tại chỗ, họ sẽ nhận được công điền thuộc về mình ở đó, rồi trở thành quân nhân tại ngũ và tại hương, thủ vệ biên cương cho đất nước... Ít nhất trong thời đại này, Thiểm Tây chính là biên giới.

Còn đại đa số bách tính bản địa Thiểm Tây, sẽ di dời khỏi Thiểm Tây trong vài năm tới.

Việc này vừa là để "nhường đất" cho quân nhân, đồng thời cũng là nhu cầu quản lý Hoàng Hà. Suy cho cùng, việc khai khẩn ở Thiểm Tây suốt ngàn năm qua đã vượt quá giới hạn chịu đựng của đất đai, cần phải trả ruộng về cho hoang vu — chỉ cần phong tỏa đất đai ở đó, tự nhiên sẽ giúp thảm thực vật nơi đó phục hồi.

Còn như Tân Cương, Thanh Hải và Tây Tạng, điều quân Minh cần làm chính là kiên nhẫn chờ đợi, chờ đợi thời cơ chín muồi, rồi có thể thu phục những vùng đất đó, triệt để sáp nhập nơi ấy thành các tỉnh của đại Minh.

Bây giờ đang ở trên đê sông, trong đầu lại luôn hiện lên người cha đau đớn đến tuyệt vọng kia. Trong cuộc chiến này, có bao nhiêu người cha đã mất đi con trai của mình?

Chỉ có vỏn vẹn vài ngàn người!

So với bất kỳ cuộc chiến tranh nào trong lịch sử, sự hy sinh trong cuộc chiến này vô cùng hạn chế, cái giá của chiến tranh là vô cùng nhỏ bé.

"Hầy, ít nhất, có thể để thế nhân biết được sự hy sinh của quân nhân!"

Thở dài một hơi, Chu Minh Trung vứt bỏ những cảm xúc quá mức ra khỏi đáy lòng, với tư cách là hoàng đế, hắn không nên bị những cảm xúc như thế chi phối, cho dù là đồng cảm, nhưng... sự hy sinh này là đáng giá, đối với quốc gia mà nói, sự hy sinh của họ có giá trị.

Đi từ đê sông Hoàng Hà về phía bờ sông, một dặm đường, đi mất một hồi lâu mới đến nơi. Đứng bên bờ sông, Chu Minh Trung liếc nhìn dòng nước sông, rồi nói.

"Một cái bát hoặc tách trà."

Tiếp theo, Chu Minh Trung không mượn tay bất kỳ ai, mà tự mình đứng bên bờ sông, cúi người múc một chén nước.

Các ngươi nhìn dòng nước này xem...

Giơ cao chiếc cốc thủy tinh, Chu Minh Trung quay đầu nhìn Chu Đại Hàm, Tiền Lỗi cùng vài vị quan viên Bộ Công, Bộ Hộ đứng phía sau, rồi nói:

"Nước này giống cái gì?"

"Bẩm bệ hạ, nước giống như bùn loãng."

"Bệ hạ, từ xưa đến nay, đều nói nước Hoàng Hà một bát nước, nửa bát bùn."

"Thế thì lớp bùn này từ đâu mà ra?"

Nhìn Chu Đại Hàm và Tiền Lỗi, Chu Minh Trung hỏi ngược lại. Đối mặt với hai câu hỏi này, hai người bọn họ lập tức hóa thành kẻ câm.

"Bẩm bệ hạ, phù sa của Hoàng Hà này, đại khái đều đến từ Thiểm Tây, đất đai miền bắc Thiểm Tây hoang vu, nước mưa xói mòn khiến thổ nhưỡng xói mòn cuốn vào dòng nước, cuối cùng hội tụ vào Hoàng Hà."

Người đứng ra chủ động giải thích là Trấn điền viên ngoại lang Bộ Công Chu Chương Bồi. Trong lịch sử, ông ta lẽ ra phải chết trong "vụ án khóc miếu" từ vài năm trước. Thế nhưng, do Trịnh Thành Công bắc phạt thành công, đã khiến "vụ án khóc miếu" trong lịch sử biến mất khỏi dòng lịch sử.

Nhưng điều này không có nghĩa là không có "vụ án khóc miếu". Trên thực tế, vào năm Hưng Càn thứ ba khi bãi bỏ khoa cử, cũng từng có "vụ án khóc miếu".

Đối với việc này, mọi người có lẽ kinh ngạc trước sự "nghiêm khắc" của triều đại Hưng Càn, thế nhưng so với sự bạo ngược của nhà Thanh, đã khiến họ trút được một gánh nặng lớn. Suy cho cùng, ban đầu bao gồm cả Chu Chương Bồi đã xuất sĩ đều cho rằng những kẻ cầm đầu ít nhất cũng sẽ bị chém đầu.

Tuy nhiên, cũng chính từ lúc đó, triều đình đã nói rõ cho người đọc sách trong thiên hạ biết, họ có thể đăng bài trên báo chí để bày tỏ quan điểm, cũng có thể nộp thư thỉnh nguyện qua con đường chính quy, nhưng nếu muốn dùng phương thức "khóc miếu" khiếu kiện để uy hiếp quan phủ, thì tuyệt đối không thể chấp nhận được. Cho dù có lý, cũng phải truy cứu hành vi vi phạm pháp luật trước rồi mới xử lý các việc khác.

Lịch cũ ở triều đại mới là không thể thông hành!

Điểm này, đối với Chu Chương Bồi vốn đã quy thuận triều Minh từ Nam Kinh từ lâu mà nói, tự nhiên rất rõ ràng. Đây cũng chính là nguyên nhân ông ta dùng tuổi ngũ tuần để học lại thực học, ít nhất cái gọi là "xói mòn đất đai" này chính là một môn học vấn mới. Thế nhưng, đối với môn học vấn này, rõ ràng Tiền Lỗi và Chu Đại Hàm đều là kẻ ngoại đạo.

"Chu Chương Bồi, ngươi nói tiếp đi..."

"Thần tuân chỉ."

Được bệ hạ cho phép, Chu Chương Bồi tiếp tục nói.

"Bẩm bệ hạ, cái gọi là "xói mòn đất đai" này là một môn học mới, tuy là học mới, nhưng cũng có từ thời cổ đại... Thời Tiên Tần gọi là "bình trị thủy tài"... Tiền hiền đời xưa có nhận thức rất sớm về việc rừng cây có thể giữ gìn đất đai... 'Tri lâm, đại quân chi nghi. Cát'; 'Cấm lâm. Trinh cát'; 'Cam lâm. Vô mai lâm lợi; ký ưu chi, vô cựu'.' Xem việc cấm chặt phá rừng là biểu hiện của "cát", xem việc tùy ý tàn phá rừng là hành vi của "hung". Có thể thấy, tiên dân cổ đại từ sớm đã nhận ra thảm thực vật rừng có chức năng điều tiết tiểu khí hậu, giữ gìn đất đai, ngăn ngừa xói mòn đất đai, cải thiện môi trường sinh thái..."

Câu trả lời của Chu Chương Bồi khiến Chu Minh Trung hết sức đồng tình gật đầu. Dù là người xuyên không, nhưng Chu Minh Trung không phải là loại người toàn tài cái gì cũng biết, cái gì cũng giỏi. Về mặt khoa học, hắn đương nhiên có kiến thức vượt thời đại mấy trăm năm, thế nhưng trong một số học thuật, hắn chỉ có thể đưa ra một số gợi ý, còn về sự phát triển tiếp theo, vẫn cần phải dựa vào chính những người trong thời đại này tự phát triển. Giống như "xói mòn đất đai" vậy, tự mình đưa ra một ý niệm, rồi tự nhiên sẽ có những bậc trí giả trong thời đại này đi chứng minh, đi nghiên cứu, cuối cùng đưa ra phương án giải quyết vấn đề.

"Thiểm Tây cách nơi này đâu chỉ ngàn dặm, huống chi phù sa trong sông này nhiều như thế, sao có thể là từ Thiểm Tây mang đến, lời này thật sự là hoang đường!"

Tiền Lỗi có chút không thể tin nổi mà nói.

"Hình thức sử dụng đất đai và tình trạng bao phủ thảm thực vật ở khu vực trung lưu vẫn là một trong những nhân tố quan trọng dẫn đến việc bồi lắng lòng sông hạ lưu Hoàng Hà thậm chí là vỡ đê đổi dòng, không thể vì phủ nhận tác dụng kích hoạt trực tiếp của nó mà lơ là dù chỉ một chút."

Đứng trước lời phản bác của các phụ, Chu Chương Bồi không chút khách khí đáp lại.

"Hơn nữa, đây không phải là lời đoán mò, mà là có nghiên cứu chứng minh của Thanh Hà thư viện!"

"Ồ? Vậy Thiểm Tây chẳng qua vừa mới thu phục, thư viện đã chứng minh như thế nào?"

Đối với cuộc tranh luận của họ, Chu Minh Trung không nói gì nhiều, suy cho cùng hắn biết Chu Chương Bồi nói là sự thật, dù sao nghiên cứu khoa học đời sau đã chứng minh tất cả những điều này. Thế nhưng, đối với việc thư viện chứng minh những điều này như thế nào, hắn cũng có chút tò mò.

"Bẩm Tiền các phụ, không biết các phụ có ấn tượng gì về trận đại hạn bắt đầu từ năm Sùng Trinh thứ ba không?"

Đại hạn từ năm Sùng Trinh thứ ba!

Sao có thể không có ấn tượng!

Bất kỳ ai đã trải qua thời đại đó, sao lại có thể không có ấn tượng với trận đại hạn Sùng Trinh chứ. Đây là trận hạn hán có thời gian kéo dài lâu nhất, phạm vi rộng nhất, tai họa nặng nề nhất trong vòng năm trăm năm trở lại đây của Trung Quốc, đất cằn ngàn dặm, sông ngòi cạn dòng, giếng suối khô kiệt, đồng cỏ không một bóng xanh, lúa mạ khô héo sạch, thây đói khắp đồng, người ăn thịt lẫn nhau.

Họ có thể ghi nhớ tất cả những điều đó, không phải vì cảnh người ăn thịt lẫn nhau do Thiểm Tây liên tục mấy năm không mưa dẫn đến, cũng không phải vì cảnh thây đói khắp đồng nơi đó, mà là vì Lý Tự Thành, vì Tây phỉ, vì "Giáp Thân thiên biến", vì hàng triệu quân lưu khấu xuất phát từ Thiểm Tây.

Chính hàng triệu quân lưu khấu đó đã khiến tiên hoàng mất mạng, thậm chí giang sơn của người Hán cũng suýt mất vào tay nhà Thanh, để nhà Thanh vơ vét được món hời. Thậm chí, ngay cả người nhà, bạn bè của họ, cũng có người trực tiếp hoặc gián tiếp chết vì Tây phỉ, nếu không có Tây phỉ, nhà Thanh làm sao có thể nhập quan? Người nhà, bạn bè của họ làm sao có thể chết dưới dao đồ tể của nhà Thanh.

Rất nhiều khi, con người ta luôn có thể ghi nhớ những chuyện bi thảm. Cho dù bây giờ nghĩ lại, trong lòng họ vẫn có chút xót xa, đây là vết nhơ của rất nhiều người, mà bây giờ lại bị người ta hỏi thẳng như vậy, thần sắc tự nhiên trở nên có chút không tự nhiên.

Thấy Tiền Lỗi sắc mặt lạnh lùng gật đầu, Chu Chương Bồi nói tiếp.

"Có lẽ lúc đó mọi người chỉ nhìn thấy thiên tai hạn hán, mà không nhìn thấy nước Hoàng Hà năm đó trong hơn rất nhiều, theo ghi chép trong địa chí của nha môn Tào vận và quan viên dọc sông, phù sa trong sông giảm đột ngột. Mà đối chiếu với tình hình khí hậu ở các nơi như Thiểm Tây, là do Thiểm Tây liên tiếp mấy năm đều là tình hình khô hạn ít mưa tuyết, mà theo ghi chép trong sử chí, nếu phù sa trong sông tăng lên, vài tháng trước, các nơi ở Thiểm Tây chắc chắn liên tiếp có mưa lớn..."

Sau đó, Chu Chương Bồi tiếp tục giải thích ở đó thế nào là "bảo trì thủy thổ", thế nào là "năng lực hàm dưỡng đất đai của thảm thực vật", những danh từ khoa học kiểu này đối với Tiền Lỗi mà nói là mới mẻ, thậm chí đối với đại đa số người trong thời đại này mà nói, cũng là mới mẻ, suy cho cùng, đây là một môn học mới nổi. Thậm chí, đến cuối cùng Chu Chương Bồi còn cầm nước ra làm thí nghiệm, một chậu nước đổ lên đất không có thảm thực vật, nước cuốn đất trôi xuống sông, nếu có thảm thực vật, nước lại được hút xuống đất.

Hai kết quả hoàn toàn khác nhau, thực sự khiến Tiền Lỗi và Chu Đại Hàm xem đến ngây người, một lúc lâu sau, Chu Đại Hàm mới nói.

"Ồ, thần hình như nhớ ra rồi, ở Thanh Hà thư viện, hình như có một phòng thí nghiệm, chính là chuyên tiến hành thí nghiệm này, hình như..."

Nhìn bệ hạ, Chu Đại Hàm nịnh nọt nói.

"Phòng thí nghiệm đó, chính là do bệ hạ tài trợ, nếu đã làm rõ phù sa trong sông Hoàng Hà từ đâu mà ra như vậy, sau này, chỉ cần trồng nhiều cây ở Thiểm Tây, há chẳng phải có thể bảo trì thủy thổ, nước Hoàng Hà há chẳng phải sẽ trong trở lại sao?"

Nước Hoàng Hà trong, thánh nhân xuất hiện!

Đột nhiên, Chu Đại Hàm dường như hiểu ra tại sao bệ hạ lại thiết lập phòng thí nghiệm này, cũng hiểu ra tại sao bệ hạ lại cố chấp với chuyện di dân Thiểm Tây đến vậy.

Suy cho cùng, việc này đối với bệ hạ mà nói là trăm lợi không một hại! Cho nên bệ hạ mới kiên trì cho đến tận bây giờ. Không đưa ra bất kỳ sự nhượng bộ nào.

"Trồng cây? Nước trong?"

Lắc đầu, Chu Minh Trung nhìn Hoàng Hà, im lặng một lát rồi nói.

"Thời Tiên Tần, phía bắc sông Vị toàn là rừng nguyên sinh, thảo nguyên, mà nay toàn là ruộng cày, xói mòn đất đai ở địa phương vô cùng nghiêm trọng, đất đai cực kỳ cằn cỗi. Trước khi đến Bắc Trực Lệ, các ngươi chẳng phải đã cùng trẫm xem qua ở Thiểm Tây rồi sao? Tình hình ở đó hiện tại ra sao, các ngươi không nhìn thấy sao?"