Một bài "Quân nhân chi tôn quý" tựa như tiếng sét ngày hè khuấy động khiến khắp thiên hạ chốc lát không thể an yên. Đừng nói là những kẻ sĩ đọc sách tầm thường, ngay cả một số huân sĩ đã giải ngũ cũng bị bài viết này làm cho kinh ngạc. Họ thậm chí còn phấn khích vì điều đó suốt mấy ngày liền. Rốt cuộc, có lẽ họ nhờ vào thân phận "võ công sĩ phu" mà tham gia vào việc địa phương, nhưng khi đối mặt với "cảnh độc sĩ phu", lại không khỏi có chút thiếu khí phu. Rốt cuộc, so sánh ra thì võ phu kém xa sự tôn quý của người đọc sách, người đọc sách đó đều là những Văn Khúc Tinh trên trời.

Thế nhưng hiện tại, một bài viết của bệ hạ lại đem họ sánh ngang với giang hà tinh thần, điều này có nghĩa là gì? Có nghĩa là trước mặt người đọc sách, những "võ công sĩ phu" bọn họ cũng sẽ không phải chịu thấp hơn những kẻ đó một cái đầu!

Khi những "võ công sĩ phu" khắp thiên hạ vì thế mà phấn khích khôn nguôi, thì trong lòng những người đọc sách dưới gầm trời này, đặc biệt là tâm can của những kẻ sĩ trong sĩ lâm cũ, bởi vì bài viết này mà dâng lên một cỗ lạnh lẽo. Bọn họ từ trước tới nay chưa từng nghĩ tới, có một ngày triều Hưng Càn lại đề cao quân nhân đến mức độ này.

Là một giáo sư âm luật của Thái Châu thư viện, Viên Vu Lệnh trong một khoảng thời gian qua vẫn luôn nghiên cứu về đàn piano — đây là một loại đàn phỏng theo Clavichord và Cembalo của Tây phương, lấy đó làm nguyên mẫu để chế tạo ra một loại đàn được gọi là "đàn piano có sự thay đổi âm cường nhược". Trên đàn piano, người ta sử dụng cơ chế dùng búa đàn gõ vào dây để phát âm, thay thế cho cơ chế dùng ống lông động vật gảy dây đàn để phát âm của Clavichord và Cembalo trước kia. Qua đó khiến tiếng đàn có sức biểu đạt phong phú hơn, tầng âm thanh phong phú hơn, và có thể thông qua việc chạm phím bằng ngón tay để trực tiếp điều khiển sự thay đổi của âm thanh.

Đối với Viên Vu Lệnh — người tinh thông âm luật và đã sớm đoạn tuyệt với đường hoạn lộ, dẫu cho ông có hào hứng nghiên cứu các loại nhạc cụ Tây phương cùng với các loại nhạc cụ mới do các nhạc sư trong nước phỏng theo nhạc cụ Tây phương nghiên cứu chế tạo, thì cũng không có nghĩa là ông sẽ phớt lờ thời sự. Giống như bao người khác, khi nhìn thấy bài viết trên tờ báo nọ, ông cũng kinh ngạc đến ngây người trợn mắt, nửa ngày trời mà vẫn không hoàn hồn lại.

Vốn là một sinh đồ thời Sùng Trinh, ông tự hứa hẹn bản thân nắm vững Tứ thư Ngũ kinh trong bụng. Nếu như không phải vì luyến ái một kỹ nữ mà bị cách trừ học tịch, có lẽ bây giờ sớm đã ra làm quan rồi. Kỳ thực, ông cũng từng ra làm quan, năm xưa thanh lỗ nam hạ, ông nhận ủy thác của sĩ phu Tô Châu mà viết biểu hàng, được nhậm chức Tri phủ Kinh Châu, sau đó bị hãn ngạch giáng chức, thoạt đầu là ngụ cư ở Hội Kê, cho đến vài năm trước mới nhận lời mời của bạn bè để dạy âm luật tại thư viện. Đương nhiên, đối với một người tinh thông âm luật như ông, thứ hấp dẫn ông hơn có lẽ vẫn là các loại nhạc cụ Tây phương cùng khúc nhạc Tây phương ồ ạt đổ vào Đại Minh sau thời Hưng Càn. Những khúc nhạc và nhạc cụ đến từ dị vực này luôn có thể mang lại cho người ta một vài điều bất ngờ.

Viên Vu Lệnh vốn dĩ đã đoạn tuyệt với tâm niệm công danh. Dẫu rằng trong vài năm qua, kiến thức về khúc nhạc Tây phương đã tăng lên không ít, trong lĩnh vực này không chỉ có thể soạn khúc làm nhạc, mà ngay cả những lời bàn luận cao siêu cũng có thể phóng bút thành văn; thế nhưng về thực học, về vô số kiến thức thực học của phương Tây, ông lại hoàn toàn dốt đặc cán mai.

Hơn nữa đối với những thứ đó, ông cũng chẳng có mấy hứng thú. Huống chi so với công danh lợi lộc, sao có thể sánh bằng những khúc nhạc khiến tâm tình thư thái. Thế nhưng bài "Quân nhân chi tôn quý" này lại khiến tâm trạng vốn dĩ khó khăn lắm mới bình lặng của ông trở nên kích động, sự tĩnh lặng trong suốt mấy năm qua nay đã tan thành mây khói, thay vào đó là đầy bụng u sầu.

Hơn nữa cũng chẳng còn tâm trạng đâu mà khúc với nhạc nữa. Suốt cả ngày trời, Viên Vu Lệnh cứ ở đó lật giở đọc đi đọc lại bài viết kia. Đến tận chập tối, Phương Văn tới thăm. Còn chưa đợi Viên Vu Lệnh kể khổ, Phương Văn đã đem nỗi phiền muộn y hệt trút hết ra. Khi hai người đang lo lắng như ngồi trên đống lửa mà bàn luận về bài viết, tiếng đàn du dương ở phòng bên cạnh cứ liên tục truyền vào, điều này lại càng khiến bọn họ thêm phần phiền muộn.

"Không biết Cừu Ninh Nhân bọn họ đã nghĩ qua chuyện này chưa?"

Phương Cận cau mày hỏi.

"Lẽ nào, hắn không biết rằng sau bài viết này, tất yếu sẽ gây ra chấn động khắp thiên hạ hay sao?"

Phương Văn — người cũng là sinh đồ thời Sùng Trinh — không giống với Viên Vu Lệnh. Khi thanh lỗ chiếm giữ, y chưa từng ra làm quan, trong thời gian ẩn cư ở Nam Kinh lại càng nổi danh vì khí tiết, tiếng thơ đồn xa, không một danh sĩ nào là không giao du với y. Lúc giao du với Viên Vu Lệnh, phần lớn thời gian cũng là để đàm luận về thơ ca âm nhạc.

Hắn lấy đâu ra tâm trí mà nghĩ đến chuyện này, bây giờ đại quân viễn chinh phía Tây, thanh lỗ đã trốn chạy xa vạn dặm!"

Viên Vu Lệnh chỉ tay về phía Tây Bắc nói.

"Càng đi về phía tây đường đi lại càng gian khổ, ta nghe ngóng được ở thư viện rằng, qua khỏi Tây An rồi, chính là mấy ngàn dặm đường núi, đại quân viễn chinh phía Tây tất yếu sẽ muôn vàn khó khăn. Bây giờ là tiếp tục viễn chinh, đánh thẳng tới Tây Vực, hay là tạm dừng, triều đình vẫn chưa định đoạt. Vào lúc này, hắn đường đường là thủ phụ, lại còn có thể quản được bao nhiêu chuyện? Huống chi, vị bệ hạ của chúng ta đó, lại có ai khuyên nổi chứ?"

Viên Vu Lệnh năm nay đã hơn sáu mươi tuổi, khi lời dứt câu, không kìm được mà thở dài một tiếng thật dài.

"Cho dù hắn có khuyên, thì có ích gì chứ?"

"Kỳ thực cũng chẳng cần hắn phải làm gì cả, chỉ cần lúc bệ hạ một ý cô hành, đứng ra ngăn cản một phen là xong thôi..."

Phương Văn cười khổ một tiếng, nhìn Viên Vu Lệnh nói.

"Khuyên không được, thì cũng phải khuyên chứ! Kim thượng là minh chúa, nhưng minh chúa cũng có lúc phạm sai lầm chứ! Từ năm Hưng Càn thứ nhất cho đến nay, bệ hạ bảy năm như một đè nén sĩ lâm, hôm nay lại đề cao quân nhân đến mức độ này, lâu dần há lại là phúc của quốc gia?"

Giống như hầu hết mọi người trong sĩ lâm, Phương Văn cũng cho rằng bệ hạ vẫn luôn mang tâm ý thù địch đối với sĩ lâm. Từ việc phế bỏ khoa cử cho đến học sĩ thư viện, rồi cho tới hiện tại lên tiếng bênh vực cho quân nhân, tất cả mọi thứ, đều là vì sự bất mãn của ngài đối với sĩ lâm.

Viên Vu Lệnh không nói gì, ông chỉ chắp tay sau lưng bước đi thẫn thờ trong căn phòng.

Bệ hạ hoài lòng thù địch với sĩ lâm!

"Chư thần hại trẫm vậy, quốc quân chết vì xã tắc, giang sơn hai trăm bảy mươi bảy năm, một sớm vứt bỏ, đều là do gian thần làm lỡ, mới đến nông nỗi này."

Quay đầu nhìn Phương Văn, Viên Vu Lệnh thốt ra một câu như vậy, đây là di ngôn của Hiếu Liệt hoàng đế.

"Kể từ sau khi Hiếu Liệt hoàng đế tuẫn quốc ở Mê Sơn, trong lòng bệ hạ, đối với đám người sĩ lâm chúng ta, địch ý liền khó mà xóa mờ..."

Dừng bước chân lại, Viên Vu Lệnh cười khổ nói.

"Gian thần... ở sâu trong lòng bệ hạ, trong sĩ lâm có quá nhiều gian thần, cho nên ngài mới đè nén sĩ lâm, thậm chí không tiếc rút củi đáy nồi, thông qua việc phế bỏ khoa cử để triệt để phá hủy gốc rễ của sĩ lâm. Cận Chỉ, ngươi nói hôm nay bọn ta vẫn còn tự nhận là sĩ lâm, thì hai mươi năm, ba mươi năm, cho tới bốn mươi năm sau nữa, đợi đến khi bọn ta đều vùi thây nơi hoàng thổ, dưới gầm trời này liệu còn có sĩ lâm hay không?"

"Chẳng phải vẫn còn thư viện đó sao..."

"Thư viện? Bọn ta có một vị ân sư truyền thụ nghiệp, lại có tọa sư, có bạn đồng song, bạn đồng niên, có môn sinh, như thế mới có sĩ lâm. Mà giáo sư thư viện ngày nay, một người dạy mấy lớp, học trò đọc sách mấy năm có tới mấy vị thậm chí mười mấy vị thầy. Như thế, liệu có còn thể gắn bó khăng khít như mối quan hệ thuở trước được không? Cùng lắm thì chỉ là sự nâng đỡ lẫn nhau giữa các bạn đồng song mà thôi, còn về tọa sư ư?"

Vừa lắc đầu cười khổ, Viên Vu Lệnh vừa nhìn Phương Văn hỏi ngược lại.

"Tọa sư thuở trước có thể nâng đỡ đệ tử nơi quan trường, còn bọn ta trong thư viện ngày nay, đối với học trò có thể giúp đỡ được bao nhiêu? Phế bỏ khoa cử chính là rút củi đáy nồi ư?"

Lắc đầu, Viên Vu Lệnh cuối cùng lại thở dài một tiếng thật dài.

Cuộc rút củi đáy nồi thực sự chính là việc tinh anh hiền tài trong thiên hạ đều xuất thân từ thư viện. Cứ thế, từ ngàn năm nay kể từ thời Ngưu Lý đảng tranh khởi nguồn, người đọc sách bọn ta lấy khoa cử làm cửa ngõ, lấy quan hệ thầy trò, đồng song, môn sinh để hình thành nên quan hệ sĩ lâm, cứ thế mà phân liệt tan rã, kể từ sau đó, liền vĩnh viễn không còn sĩ lâm nữa..."

Chỉ có ở trong thư viện, mới biết được sau những năm Hưng Càn, sĩ lâm đã bước vào "con đường cùng" như thế nào. Là một người chứng kiến, khi nhắc tới con đường cùng của sĩ lâm, giọng điệu của Viên Vu Lệnh không khỏi có chút hoang vắng.

Có lẽ, trong suốt mấy năm qua, ông vẫn như xưa, tụ họp cùng bạn bè, đàm luận thơ ca văn chương khúc nhạc; nhưng mặt khác, ông vốn dĩ đã nhìn thấy ngày tàn của sĩ lâm, mà ngày tàn này nói là do bệ hạ gây ra, chi bằng nói suy cho cùng cũng chỉ là do sĩ lâm tự chuốc lấy họa mà thôi, bệ hạ chẳng qua cũng chỉ là kẻ thêm dầu vào lửa mà thôi.

"Cái này..."

Lông mày cau chặt, đối mặt với một sự thật không muốn đối mặt này, Phương Văn bỗng nhiên không nói nên lời. Quả thực đúng như Viên Khả Lệnh đã nói, sĩ lâm đã bước đến đường cùng, mà trong con đường cùng này, bọn họ dẫu có tranh đoạt, thì có thể giành lại được cái gì?

"Người đọc sách vì thiên địa lập tâm, vì sinh dân lập mệnh, vì vãng thánh kế tuyệt học, vì vạn thế khai thái bình! Lẽ nào, bọn ta cứ trơ mắt nhìn..."

Chưa để Phương Văn nói hết câu, Viên Khả Lệnh đã thở dài nói.

Cho dù bọn ta có tranh, thì tranh giành được cái gì? Mười năm, hai mươi năm, mấy chục năm sau, sĩ lâm này sẽ không còn tồn tại nữa. Cứ thế, Cận Chỉ, đợi đến khi thế hệ ngươi và ta qua đời, ngươi nói trong thế gian này liệu còn có sĩ lâm hay không? Vì vãng thánh kế tuyệt học? Đừng quên, từ khi bệ hạ giải thích lại kinh điển Nho gia của chúng ta, sĩ lâm trong miệng ngươi và ta đây đã không còn tồn tại nữa rồi. Bọn ta chẳng qua chỉ là một lũ già nua sắp gần đất xa trời mà thôi, còn bàn gì chuyện vì vãng thánh kế tuyệt học?"

Chỉ là một lũ già nua sắp gần đất xa trời mà thôi, còn bàn gì chuyện vì vãng thánh kế tuyệt học?

Một tiếng thở dài thườn thượt như vậy, chấn động đến mức khiến Phương Văn hoa mắt một trận, đây chính là hiện thực mà y cùng với rất nhiều người không muốn đối mặt. Trong suốt nhiều năm qua, sở dĩ họ say mê non nước sơn thủy, mê mẩn thi họa văn chương, há chẳng phải là muốn né tránh hiện thực này hay sao?

Đại đa số thời gian, con người ta vốn không muốn đối mặt với một số hiện thực, dẫu cho là đối với một người như Phương Văn đi nữa, y cũng đồng dạng không muốn đối mặt với hiện thực rằng bản thân đã "già nua", đã gần đất xa trời. Thế nhưng bây giờ Viên Khả Lệnh lại trực tiếp vạch trần sự thật đó cho y.

"Tranh?"

Lắc đầu, Viên Khả Lệnh hỏi ngược lại.

"Chúng ta lấy gì để tranh? Dẫu cho là như Cừu Ninh Nhân và những người khác đi nữa, họ há lại không biết ư? Bọn họ tuy là người trong sĩ lâm, nhưng lại thừa biết rằng sĩ lâm ngày nay chẳng qua chỉ đang lúc hoàng hôn mà thôi, dẫu có tranh chấp, tranh tới tranh lui thì cũng chỉ tranh được một cõi hư không mà thôi. Huống chi, lời đã nói ra, há có thể thu hồi lại được? Bài viết này của bệ hạ, hiện tại người trong thiên hạ ai mà không biết? Có muốn thu lại cũng không thu nổi nữa, đi tranh nữa thì còn có thể tranh cái gì? Tranh đến mức làm bệ hạ nổi giận, bệ hạ há lại chịu nhượng bộ?"

Dẫu cho lúc vừa mới nhìn thấy bài viết, Viên Khả Lệnh cũng kinh ngạc vô cùng, nhưng sau khi suy nghĩ suốt một ngày, ông ngược lại đã bình tĩnh chấp nhận hiện thực. Rốt cuộc, người say mê khúc nhạc như ông rất rõ ràng, sĩ lâm đã không còn tồn tại nữa rồi, trong hoàn cảnh như thế này, cái gọi là "võ công sĩ phu" với "cảnh độc sĩ phu" tự nhiên cũng mất đi ý nghĩa tranh chấp.

"Thế nhưng, lẽ nào chúng ta cứ trơ mắt nhìn bệ hạ cứ mãi bước đi trên con đường rẽ "sùng võ ức văn" này sao? Như thế, há lại là phúc khí của Đại Minh ư? "Sùng võ ức văn" đến cuối cùng kẻ gặp họa chính là bách tính trăm họ, là giang sơn Đại Minh ta!"

Phương Văn có chút kích động gầm nhẹ lên.

"Thiên hạ ngày nay chưa yên định, thanh lỗ tuy đã bại lui về Tây Vực, nhưng nếu Đại Minh ta cứ mãi "sùng võ ức văn", ngày khác mất đi sự cân bằng, võ nhân quật khởi, quốc gia tất yếu sẽ rơi vào hỗn loạn. Đến lúc đó, ngộ nhỡ thanh lỗ lại một lần nữa xâm lược, bách tính thiên hạ sẽ khổ sở biết bao! Đại Minh nguy rồi!"

Sở dĩ Phương Văn từng trải qua biến cố Giáp Thân lại kích động đến vậy, chính vì y biết rõ cái giá phải trả của việc ngoại tộc xâm lược.

"Nhưng bệ hạ đề cao quân nhân, chẳng phải cũng vì mối đe dọa từ man di đó sao? Kể từ triều Tống trở đi, người Hán chúng ta trước bại dưới tay Mông Nguyên, sau lại bại dưới tay Mãn Thanh. Bài học thê thảm nhường ấy, bệ hạ sao có thể làm ngơ? Sở dĩ triều Tống "sùng văn ức văn" là bởi vì từ cuối thời Đường cho đến thời kỳ Ngũ đại Thập quốc, quân phiệt hỗn loạn, sinh linh đồ thán khắp thiên hạ. Nhưng đừng quên, dẫu cho sinh linh đồ thán thì thiên hạ này chung quy vẫn là thiên hạ của người Hán, văn minh chung quy vẫn là văn minh của Hoa Hạ chúng ta. Huống chi, dẫu cho sinh linh đồ thán, sao có thể sánh bằng cuộc tàn sát của Mông Nguyên, sự chém giết của Mãn Thanh chứ? Hơn nữa bọn chúng chẳng những có ý định tiêu diệt sạch người Hán ta, mà còn hủy hoại văn minh của ta, khiến văn minh của ta thụt lùi, bắt ta đổi y quan, đổi ngữ âm, thậm chí biến Hoa thành Di. Con đường "sùng văn ức văn"..."

Mi mắt của Viên Khả Lệnh hơi rủ xuống, ông bước đến bên chiếc đàn piano, ngón tay gõ nhẹ một tiếng lên phím đàn.

"Dù thế nào đi nữa, bệ hạ cũng sẽ không chọn lại nữa đâu..."

Lời nói này của Viên Khả Lệnh không khiến Phương Văn cảm thấy kỳ lạ. Kỳ thực từ khi thanh lỗ nhập quan, phàm là những ai còn chút lương tri đều đang phản tư; mà đến sau thời Hưng Càn, việc nhà Tống vong dưới tay Mông Cổ cùng Đại Minh suýt vong dưới tay Mãn Thanh lại càng được phản tư một cách vô cùng sâu sắc. Dẫu có nguyên nhân này hay nguyên nhân khác, nhưng dù thế nào đi nữa thì "sùng văn ức văn" cũng không tài nào chối bỏ được quan hệ. Chính vì thế, mọi người mới có thể ở một mức độ nào đó chấp nhận việc bệ hạ đề cao quân nhân trước đó, nhưng về mặt tình cảm lại không tài nào chấp nhận được hiện thực "sùng võ ức văn".

"Nhưng nếu cứ mãi "sùng võ ức văn" thì chung quy sẽ xảy ra chuyện lộn xộn. Bệ hạ là minh chúa thì còn có thể chế ngự các tướng trong quân, nhưng còn tương lai thì sao? Ngộ nhỡ có kẻ mang dã tâm lang sói..."

Giọng điệu của Phương Văn có chút ít đi sự hoang vắng, sự hoang vắng này có lẽ chính là vì y đã nhìn thấy ngày tàn của sĩ lâm, đồng thời cũng nhìn thấy sự tất yếu của "sùng võ ức văn". Vào lúc này, y thậm chí có thể hiểu được tại sao vào thời Tống, những vị tướng từng hiển hách một thời lại sẵn sàng làm một ông lão giàu có an phận thủ thường, bởi vì bọn họ đã nhìn thấu hiện thực.

Khi hoàng đế đã hạ quyết tâm "sùng võ ức văn" này rồi, thì bất kỳ ai cũng không thể thay đổi tâm ý của bệ hạ được nữa. Bệ hạ "sùng võ ức văn" không phải vì bản thân ngài, thậm chí ngài đưa ra lựa chọn như vậy là đã đặt giang sơn nhà họ Chu xuống vị trí thứ hai, ngài là muốn nhân cơ hội này để bảo vệ văn minh Hoa Hạ.

Giống như thời kỳ Ngũ đại Thập quốc vậy, mặc cho bọn thần tử phản loạn có soán ngôi cướp quyền thế nào đi chăng nữa, nhưng cuối cùng giang sơn vẫn là của người Hán, văn minh Hoa Hạ không bị mất đi dưới tay dị tộc, đây có lẽ cũng là một nỗi bất đắc dĩ vậy!

"Cố nghĩ ra một cách xem sao, dẫu sao thì, đây cũng không phải là lựa chọn tốt nhất."

Lời nói của Phương Văn khiến Viên Khả Lệnh cười bất đắc dĩ, sau đó nói.

"Thật sự không nghĩ ra cách nào cả, chỉ có một chủ ý tồi thôi, ngươi đừng chê cười nhé."

"Nói đi, chủ ý tồi vẫn còn hơn là không có chủ ý nào."

Phương Văn lập tức lên tiếng thúc giục.

"Nói ra đi, chúng ta cùng nhau thương lượng xem sao, biết đâu thật sự có thể bàn bạc ra được một chủ ý..."