[TIÊU']== Chương 276: Lời cảnh tỉnh trong thời thịnh thế (cầu ủng hộ, cầu phiếu tháng)

Lúc chập tối, một cỗ xe ngựa màu đen xuyên qua những con đường phố xá tấp nập, dừng lại trước một khu vườn có phần u tĩnh ở phố Phú Dân, Trung Đô. Đây là một kiến trúc vừa trang nghiêm lại không kém phần thanh nhã. Căn viện với tấm biển đề hai chữ "Trúc Viên" này chính là phủ đệ của Thủ phụ Phương Dĩ Trí — nguyên chủ nhân của Trúc Viên này chính là Hoàng đế bệ hạ, do Phương Dĩ Trí bỏ ra số tiền lớn hơn bốn vạn lạng để mua lại, dẫu vậy, khu vườn này cũng coi như là nửa mua nửa biếu.

Mà người từ trên xe ngựa thong thả bước xuống, dẫu mặc thường phục, nhưng bất kể ai liếc mắt nhìn qua cũng biết thân phận chắc chắn không phải người tầm thường.

Lý Nhân Đốc mới vào Nội các thời gian gần đây không hề thảnh thơi, nguyên nhân xét cho cùng thì rất đơn giản, trước kia khi chưởng quản một bộ, ông chỉ cần quan tâm đến công vụ trong bộ, nay mang thân phận các thần, lại phải đối mặt với rất nhiều vấn đề trước kia chưa từng tham gia, tỷ như việc bành trướng thuộc địa, lý do vì sao trước kia mãi không thể hiểu nổi việc dung túng cho Tây Ban Nha chiếm lĩnh Luzon, cuối cùng cũng đã được làm rõ. Vốn dĩ là vì thuộc địa Bắc Mỹ giáp ranh với Tây Ban Nha, so với người Tây Ban Nha đã kinh doanh hơn trăm năm, lực lượng của Đại Minh ở Bắc Mỹ vẫn còn rất mỏng manh, xung đột ở Luzon rất có khả năng sẽ dẫn đến chiến tranh bùng nổ giữa hai nước ở Bắc Mỹ... Đây là lý do ai cũng biết, ít nhất là trước khi lực lượng ở Bắc Mỹ tạo được ưu thế đối với Mexico, Đại Minh vẫn sẽ dung túng cho người Tây Ban Nha chiếm đóng Luzon.

Nhưng ngoài lý do ai cũng biết này ra thì sao?

Còn có một lý do cực kỳ hoang đường — chính là vì bạc, vì Đại Minh cần nhập khẩu bạc từ Luzon... Lý do này rất nhảm nhí, cũng rất hoang đường, nhưng lại là sự thật. Khi Liệt hoàng tại vị, sự sụt giảm của lượng bạc nhập khẩu đã mang lại ảnh hưởng mang tính thảm họa cho Đại Minh.

Đối với một Đại Minh không sản xuất ra bạc nhưng lại lấy bạc làm tiền tệ mà nói, sự sụt giảm bạc nhập khẩu tất yếu sẽ sinh ra tình trạng thiếu hụt bạc, dẫn đến vật giá phi mã, từ đó sẽ dẫn đến kinh tế sụp đổ. Dẫu cho hiện nay số bạc lưu thông thực tế của Đại Minh chẳng qua chỉ ba trăm triệu lạng, mà ngân nguyên phiếu từ sớm đã vượt qua năm trăm triệu vạn, nhưng dẫu là vậy, triều đình cũng không muốn nhìn thấy sau khi chiến tranh bùng nổ với Tây Ban Nha, lượng bạc nhập khẩu lại sụt giảm đột ngột.

Động một phát là ảnh hưởng toàn thân, đạo lý này Lý Nhân Đốc tự nhiên rất rõ, nhưng trước kia khi là thần tử ở các bộ, ông không cần phải cân nhắc đại cục, nay lại bắt buộc phải cân nhắc đại cục, cho nên, trong phần lớn thời gian, ông đều đặt bản thân vào vị trí của một học trò.

Rốt cuộc, góc độ nhìn nhận vấn đề của các thần buộc phải bao quát toàn cục. Mà điều này cũng khiến ông vất vả hơn những người khác đôi chút, mãi cho đến sáu giờ chiều, mới xử lý xong công vụ ở nha môn, sau đó mới vội vã trở về nhà thay thường phục rồi cảnđến phủ đệ của Thủ phụ. Khi đến phủ họ Phương, sự phiền muộn do công việc tích tụ ban ngày mang lại, tự nhiên theo đó mà tan thành mây khói.

Đến khu vườn có phong cảnh tao nhã ở hậu phủ nhà họ Phương, nhờ ánh đèn trong đình, Lý Nhân Đốc thấy Phương Dĩ Trí đang trò chuyện vui vẻ với người khác, chờ khi bước lại gần, nhận ra vị khách đến là Khuất Đại Quân, bèn cười nói.

"Bái kiến Thủ phụ, Giới Tử huynh."

Thời trẻ, Lý Nhân Đốc đã giao kết với Khuất Đại Quân, quan hệ hai người vô cùng thân thiết, chỉ là ông không ngờ lại gặp được đối thủ ở đây.

"Ngồi đi!"

Phương Dĩ Trí chỉ vào chiếc đôn đá bên cạnh, rồi nói.

"Hôm nay mời hai vị tới đây, không vì điều gì khác, chỉ là đến phủ ngắm trăng mà thôi, cảnh đẹp ý vui nhường này, ngâm thơ làm phú há chẳng phải cũng là chuyện vui trong đời hay sao?"

Dẫu Phương Dĩ Trí nói vậy, nhưng ai cũng biết, có hai vị các thần, một vị thị lang ở đây, thì tuyệt đối không thể chỉ đơn thuần là uống rượu ngắm trăng.

Món ăn nhà họ Phương ngược lại cũng đơn giản, chẳng qua chỉ có ba món mặn ba món chay, cùng một phần canh. Sở dĩ đơn giản là vì mọi người sợ "vượt lễ", rốt cuộc ai cũng biết, bệ hạ và hoàng hậu dùng bữa cùng nhau, tối đa cũng chỉ là sáu món một canh, cho nên quan viên tụ tập riêng tư thường cũng sẽ khống chế trong phạm vi này.

Trên chuộng dưới theo, đây là đạo lý bình thường nhất từ xưa đến nay, chỉ có điều, trong quan trường thì như thế, nhưng dân gian lại khác, hiện nay phong khí dân gian ngày càng tái hiện sự xa hoa thời Vạn Lịch, cũng là điều ai cũng biết. Thậm chí ba người trò chuyện hồi lâu, liền nhắc đến chuyện phong khí dân gian ngày càng xa hoa.

Cậu xem, quả lựu này..."

Gần đến Trung thu, chính là lúc ăn lựu, cầm quả lựu Đồng Lân từ Thiểm Tây tới, Phương Dĩ Trí nói.

"Quả lựu Đồng Lân này sắc trân diễm lệ, quả lớn vỏ mỏng, nhiều nước vị ngọt, các đời vẫn là cống phẩm của hoàng đế, ngày nay nhờ vào sự tiện lợi của đường sắt, từ lâu đã bước vào nhà của bách tính bình thường. Ở Trung Đô, một quả lựu lớn thế này chỉ có giá mười mấy đồng tiền lẻ."

Khi ăn hạt lựu, Phương Dĩ Trí lại cảm thán.

"Bách tính Trung Đô hiện nay ăn lựu đều lấy lựu Đồng Lân làm hàng đầu, dẫu là gia bộc trong phủ cũng cho là như vậy."

Có thể được như vậy, hoàn toàn là công lao của tàu hỏa đường sắt, chuyến tàu hỏa đi từ Tây An, chỉ mất công phu một ngày rưỡi là đến Trung Đô, hiện nay, chính là nhờ sự tiện lợi của tàu hỏa."

Tiếng nói của Lý Nhân Đốc vừa dứt, Khuất Đại Quân ở bên cạnh liền cảm thán.

"Chẳng phải đúng như vậy sao, Tết năm nay, nếu không nhờ tàu hỏa, sao ta có thể một đường từ Trung Đô trở về quê nhà Quảng Đông, cùng người nhà đón năm mới chứ. Nếu nói sự tiện lợi, e rằng con đường sắt này cũng giống như tàu thủy và điện báo, đều là những thứ tiện lợi nhất trong thiên hạ."

Là người Phiên Ngu, Khuất Đại Quân không chỉ một lần thể hiện sự tiện lợi của tàu hỏa, sự xa xôi cách trở trước kia, nay chỉ cần vỏn vẹn vài ngày.

"Quả thực là vậy, hôm kia, rảnh rỗi không có việc gì làm, ta liền đi dạo một vòng trên phố. Hai vị đoán xem, trên phố ta nhìn thấy gì?"

Phương Dĩ Trí lấy quả lựu để mở đầu câu hỏi, nhìn hai người hỏi.

"Ồ? Thủ phụ nhìn thấy chuyện mới lạ gì sao?"

"Chuyện mới lạ thì không tính là thế, chỉ là nhìn thấy trên phố có thương phiến rao bán hoa quả đến từ Nam Dương."

"Dứa?"

Đối với hoa quả Nam Dương, bất kể là Khuất Đại Quân hay Lý Nhân Đốc đều theo bản năng cảm thấy nên là loại quả này, dẫu cho nguồn gốc xuất xứ của nó không phải Nam Dương, mà là hoa quả được dẫn giống từ châu Mỹ, nhưng lại là loại hoa quả Nam Dương quen thuộc nhất với mọi người, bởi vì nó có thể chế thành đồ hộp.

Lắc đầu, Phương Dĩ Trí nói.

"Là chuối tiêu."

Lý Nhân Đốc không khỏi có chút kinh ngạc, đối với chuối tiêu ông không hề xa lạ, trong vườn thực vật nhiệt đới của hoàng gia vốn có sẵn, thế nhưng hoa quả nhiệt đới trong đó thường là đặc quyền của hoàng gia. Khi chưa vào Nội các, ông từng có may mắn nhận được giỏ quả do hoàng hậu ban thưởng — vỏn vẹn một giỏ hoa quả, nhưng toàn là hoa quả dị vực hiếm thấy trên thị trường. Dù không nhiều, nhưng đó cũng là hoàng ân dào dạt.

Khuất Đại Quân ở bên cạnh lại nói.

"Ồ? Hóa ra là thứ này, loại quả này không chỉ Nam Dương có, Quảng Đông cũng có. Theo quan điểm của hạ quan, Trung Đô dẫu có người buôn bán, phỏng chừng cũng là từ Quảng Đông tới. Rốt cuộc, Nam Dương bên đó vẫn quá xa, còn Quảng Đông... ừm, ngẫm lại cũng tạm được, chỉ có điều chuối rất dễ chín muồi rồi hư hỏng, cho nên khả năng từ Quảng Đông lớn hơn."

Lời giải thích của Khuất Đại Quân khiến Phương Dĩ Trí chỉ hơi gật đầu, rồi nói.

"Một nải chuối giá bốn mươi đến năm mươi văn, mà giá thịt ở Trung Đô là bao nhiêu? Mỗi cân chưa đến mười mấy văn, giá chuối tiêu này cao gấp mấy lần giá thịt. Chỉ là vì vận chuyển đường dài, lại dễ hư hỏng, ngược lại cũng có thể hiểu được. Chỉ có điều, không biết hai vị có hay không, hiện nay bách tính đều lấy việc ăn những món tươi ngon từ nơi khác làm thú vui?"

Phương Dĩ Trí nhìn hai người hỏi ngược lại.

"Mười mấy năm trước, bách tính trong thiên hạ chỉ cầu đủ ăn đủ mặc, mà ngày nay lòng người lại ganh đua xa hoa, dẫu cho phu phen tạp dịch cũng đều mặc áo lụa. Hai vị cho rằng phong tục trong thiên hạ như thế, có phải là phúc khí của Đại Minh ta hay không?"

Câu hỏi ngược lại của Thủ phụ khiến hai người trầm mặc một lát, một lúc sau, Khuất Đại Quân nói.

"Bệ hạ trị thế mười bảy năm, thiên hạ đã tái hiện phong mạo thời Thần Tông ngày trước, bách tính có thể giàu có nhường này, thực sự là nhờ thánh thiên tử tại vị, mới khiến chúng ta được thấy thịnh thế."

Đối với sự phồn hoa thuở trước, người trong thiên hạ đại đa số đều hoài niệm. Trong ký ức của họ, trước thời Thiên Khải, thiên hạ vô cùng phồn vinh, trong ghi chép của chính sử cũng là một mảnh cảnh tượng phồn hoa tươi đẹp, quốc thái dân an. Nhất là thời kỳ Vạn Lịch là đỉnh cao, mỗi khi mọi người nhìn thấy cuốn 《Kim Bình Mai》, lòng lại hướng về sự náo nhiệt phồn hoa của Lâm Thanh. Nơi đó năm xưa là nơi thương gia qua lại, tàu thuyền tụ tập, vì người đông, thương gia đông, quan trọng hơn là thương gia đều có tiền, thương gia bất kể là trong lúc bàn chuyện làm ăn hay sau khi làm ăn xong, thường đều giắt bạc theo người để tìm chút niềm vui.

Thế là, đất Lâm Thanh có ba mươi hai con hẻm hoa ngõ liễu, bảy hai lầu xanh kỹ viện! Tửu lầu do con rể Tây Môn Khánh là Trần Kính Tế mở, lầu trên lầu dưới bất ngờ có mấy chục gian các. Một các đặt một bàn, có thể bày mấy chục bàn tiệc cùng lúc. Tửu lầu quy mô thế này, mười mấy năm trước, dẫu ở Trung Đô cũng chỉ có vỏn vẹn mười mấy gia mà thôi.

Sự phồn hoa và huy hoàng của ngày hôm qua, đều vì nhà Mãn Thanh nhập quan mà biến thành hồi ức trong trang sách. Dẫu hiện nay thiên hạ phồn hoa trở lại, vẫn không thể so sánh với thời đó.

"Thời Thần Tông, phong khí thiên hạ hướng về sự xa hoa, nguyên nhân xét cho cùng vẫn là vì bách tính sung túc, ngày nay bách tính trong thiên hạ cũng như vậy, bàn về sự sung túc thì vượt xa thời đó, mà phong tục dân gian hướng về sự xa hoa lại càng ngày càng dữ dội. Cứ kéo dài lâu ngày, e rằng tuyệt đối không phải là phúc khí của Đại Minh ta!"

Lời của Thủ phụ khiến Lý Nhân Đốc phản bác.

"Thủ phụ nói vậy là không đúng, nếu không có sự phồn vinh và của cải giấu trong dân chúng trong thiên hạ ngày nay, thì làm gì có quốc nhập hàng ức của Đại Minh ta ngày nay? Năm xưa khi Liệt hoàng tại vị, dẫu có thể có mấy chục triệu tiền thuế, thì giặc Sấm, giặc Thát đó há lại không thể bình định?"

Về quan điểm này, Lý Nhân Đốc rõ ràng đứng về phía quan điểm của bệ hạ — tiêu dùng kích thích kinh tế.

"Hơn nữa, bệ hạ từ mười mấy năm trước, đã từng nói trong triều rằng, chỉ có tiêu dùng mới có thể kích thích kinh tế, cho nên yêu cầu nha môn các địa phương bắt buộc phải xây dựng đèn đường, bắt buộc phải khiến ban đêm sáng lên, trừ những khu vực có sự đe dọa của cướp bóc, cổng thành không cần đóng chặt, để bách tính tận hưởng thái bình trong chợ đêm. Cứ như vậy, các địa phương mỗi khi đến đêm, đều là một mảnh bất dạ thiên (bất dạ thiên - ngày không đêm), quan thương nhân có chợ, bách tính có việc làm, bất kể là quan phủ, thương nhân, bách tính đều thu được lợi ích vô cùng từ đó."

Thấy Thủ phụ hơi nhíu mày, Lý Nhân Đốc lại đặc biệt bổ sung.

"Thói xa hoa thịnh hành, tiêu dùng gia tăng, cung cấp cho nhân dân nhiều cơ hội việc làm hơn, nhất là sự gia tăng về chất và lượng của thương mại hàng hóa lại càng thúc đẩy kinh tế hàng hóa phát triển, quan phủ cũng từ đó mà thu được thuế má. Quan và dân đều thu được lợi ích từ đó, há chẳng phải rất có lợi cho Đại Minh ta sao?"

Mà Khuất Đại Quân cũng ở bên cạnh nói.

"Quả thực là như vậy, ngày nay khác với thuở trước, sự phồn vinh của kinh tế hàng hóa trong thiên hạ này, quan phủ có thể thu thuế khổng lồ từ đó, hàng hóa trên đường cần phí qua đường, thuế quan, đến nơi rồi lại phải nộp thuế bến bãi. Năm ngoái trừ tiền đinh điền, tô ruộng quan điền ra, thu nhập từ các loại tạp thuế khác đã vượt quá ba mươi sáu triệu lạng. Theo ý kiến của hạ quan, mười năm sau, thu nhập từ các loại tạp thuế sẽ chiếm hơn sáu bảy phần mười tài nguyên của Đại Minh ta..."

Nhìn Thủ phụ, khi nói ra những lời này, Khuất Đại Quân lại nói.

"Đương nhiên, xã hội phong khí xa hoa, ngày một tệ hơn, bách tính mất đi sự thuần hậu, phong trào vượt lễ phạm phận lưu hành, nhất là thói xa hoa kích thích dục vọng của con người, vì để thỏa mãn tư dục, đều nói đến lợi ích. Đối với quốc gia mà nói, thực sự có hại mà không có lợi, lâu dần, người trong thiên hạ đều trọng lợi mà khinh nghĩa, tất yếu sẽ tái hiện cảnh tượng không biết xấu hổ năm xưa. Cứ như vậy, cũng không phải là phúc khí của Đại Minh."

Hơi gật đầu, Phương Dĩ Trí nhìn hai người họ nói.

"Kẻ nghèo cũng đập trâu mổ cá tươi, cùng hưởng tế lễ chung, tranh giàu sang với kẻ phú quý, cho đến khi cạn túi không tính toán. Nếu sưu dịch thuận lợi, thì dù một hào một ly cũng động tâm. Trong làng không phân già trẻ, đều quen thói phù bạc, thấy người đôn hậu kiệm phác thì chê cười, trỏ trét. Theo đuổi lợi lộc, chật kín đường phố."

Phương Dĩ Trí nhíu mày lo lắng nói.

"Từ sau Thế Tông hoàng đế, người trong thiên hạ vừa tranh đua xa hoa, lại vừa không chịu gánh vác sưu dịch trong phận sự và cứu trợ xã hội. Cứ như vậy, mới có chuyện sau đó, khi phương bắc đại hạn, già trẻ lưu lạc, bán vợ đợ con để mong sống tạm, mà các nơi ở Giang Nam vẫn tranh đua xa hoa không màng thế sự, hoàn toàn mặc kệ cảnh ngộ khó khăn con đổi con ăn ở các nơi phương bắc. Nếu không phải vậy, Đại Minh ta sao lại suýt vong vào năm Giáp Thân, suýt rơi vào cảnh nô lệ của dị tộc?"

Phương Dĩ Trí nhìn Lý Nhân Đốc hỏi ngược lại.

"Tử Đức cho rằng ta là vì phong tục dân gian hướng về sự xa hoa, mà có ý định vãn hồi, nhưng phong khí hướng về sự xa hoa này, há lại là thứ mà chúng ta có thể ngăn cản sao? Nguyên nhân xét cho cùng vẫn là vì trong tay bách tính có tiền! Vì có tiền, phu phen nô bộc tiểu tốt cũng đội mũ anh lạc giày da lộn, mặc váy lụa quần mỏng. Vì có tiền, tửu lâu quán trà đắm chìm trong đó. Cho nên, dẫu triều đình hạ lệnh bằng quan phủ bắt buộc phải tiết kiệm, phỏng chừng cũng chỉ là một tờ giấy vụn mà thôi. Điều ta lo lắng, không phải là bách tính xa hoa mê muội, mà là một bên bách tính tranh đua xa hoa, còn một bên đối với thuế má cứu trợ thì dù hào ly cũng động tâm, cho nên lòng người vô cùng xa hoa mà lại lạnh nhạt vô cùng! Đây mới là mối họa của Đại Minh ta!"

Phương Dĩ Trí lại một lần nữa cầm quả lựu đó lên nói.

"Nhà bách tính bình thường, mua mấy quả lựu, thà để cho nó hỏng, dăm bảy mươi đồng tiền ném xuống sông xuống biển, chứ không chịu bỏ ra vài chục đồng tiền quyên góp cho thánh miếu để cứu trợ người nghèo hèn. Lòng người lạnh nhạt như vậy, tuyệt đối không phải là phúc khí của Đại Minh. Cái gọi là

“Đạt thì kiêm tế thiên hạ, cùng thì độc thiện kỳ thân” (khi đắc chí thì giúp đỡ thiên hạ, lúc lỡ vận thì lo cho bản thân mình được tốt), nhưng vấn đề là, hiện nay bách tính trong thiên hạ, khi đắc chí thì không thể kiêm tế thiên hạ, lúc lỡ vận lại không thể độc thiện kỳ thân..."

Sở dĩ có cảm thán như vậy là vì bất kể là trong thời kỳ lưu vong trước kia hay khi trị nhiệm ở Đông Bắc, Phương Dĩ Trí đều từng tiếp xúc với rất nhiều bách tính bình thường, dẫu cho hiện nay, ông cũng thường xuyên đi ra dân gian tiếp xúc với bách tính bình thường để hiểu được tâm tư nỗi khổ của bách tính. Mà càng hiểu nhiều, sự lo lắng trong lòng lại càng nặng thêm. Trước kia ông là thứ phụ, một số chuyện không tiện nói, nhưng hiện tại ông là thủ phụ, một số chuyện bắt buộc phải làm.

"Ý của Thủ phụ là?"

Nhìn Thủ phụ đầy vẻ lo âu, Lý Nhân Đốc không khỏi có chút hổ thẹn, ông quả thực không cân nhắc nhiều đến thế.

Nhìn hai người, Phương Dĩ Trí thần tình nghiêm trọng nói.

"Kẻ đắc chí bắt buộc phải tế thiên hạ, lúc lỡ vận cũng không thể độc thiện kỳ thân..."

Thư Việt Hỏa