Một đêm mưa, đội tiên phong của Giải phóng quân tụ tập trước ngọn đèn dầu để gặp gỡ huyện trưởng Mã Văn Kiệt, giới thiệu cho ông tình hình toàn quốc và chính sách của Đảng Cộng sản, vận động ông đầu hàng khởi nghĩa. Mã bày tỏ sự đồng ý, và cũng chấp thuận giữ chức Phó chủ nhiệm "Ủy ban Thuyết phục", triển khai công tác thuyết phục đầu hàng đối với quân nhân, chính trị viên địch-ngụy và các nhóm vũ trang địa phương.
Mã Sẹo làm huyện trưởng mấy tháng trời, chưa từng ngồi công đường, cũng chẳng biết công đường ở đâu. Chưa từng nhận lương, cũng không biết nên đến đâu để lĩnh lương. Ông vẫn thích đi dép cỏ, biết chút ít chữ nghĩa nhưng không mấy mặn mà với việc viết thư. Mỗi khi sai người đi nhắn tin cho các băng nhóm, đều yêu cầu họ cầm một thẻ lệnh bằng tre, trên đó có in ba dấu vân tay đỏ chót của ông làm bằng chứng. Các băng nhóm nhìn chung đều nhận ra dấu vân tay của ông, đều phục. Dấu vân tay đến đâu, thường là đều có thể thu được súng. Đoàn Bạch Mã ở Bạch Ní Cung một lần đã nộp hơn ba mươi cây đại đao, loảng xoảng khiêng đến huyện thành.
Mã Văn Kiệt chỉ là không ngờ tới, đại ca đầu lĩnh của Đoàn Bạch Mã được ông thuyết phục đầu hàng, hai tháng sau vẫn vào nhà đá, hơn nữa còn bị đeo gông cùm lớn.
Ông vô cùng kinh ngạc, tìm đến Đại đội Vũ trang huyện lắp bắp hỏi cho ra lẽ. Trước những bằng chứng sắt đá của từng vụ án mà đối phương đưa ra, ông mới không còn lời nào để nói. Ông phát hiện Đoàn Bạch Mã hóa ra là đầu hàng giả, lén giấu súng đạn và đang chuẩn bị tẩu thoát. Một kẻ họ Hứa khác cũng được ông thuyết phục đầu hàng, thì có nợ máu trọng đại, xưng hùng xưng bá ở hương thôn, cưỡng bức vô số phụ nữ dân lành... Cuối cùng, tham mưu trưởng của chính ông cũng bị chính quyền mới điều tra ra là một đặc vụ Quân thống do Quốc Dân Đảng cài vào, có nhiệm vụ kiểm soát ngầm Mã, còn có kế hoạch ám sát gì đó. Người như vậy làm sao có thể mặc kệ để nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật?
Mã toát mồ hôi hột, chỉ biết liên tục nói bắt là tốt. Trên phố dán rất nhiều khẩu hiệu kiên quyết trấn áp phản cách mạng. Nghe nói nông dân bốn phương đang gửi dây cỏ về huyện thành, là để chuẩn bị dùng để trói người. Nghe nói trong ngục huyện ngày nào cũng có người bị lôi ra ngoài bắn chết, có phòng giam lớn nhốt mấy chục người, vậy mà chỉ sau một đêm đã trống rỗng, không biết là chuyển đi nơi khác hay đã bị giết. Những tin đồn thật thật giả giả cuối cùng chĩa vào chính bản thân Mã Văn Kiệt, nói rằng "Ủy ban Thuyết phục" của ông là ổ nhóm đầu hàng giả, ông là tổng đầu sỏ của đám "tội phạm được thuyết phục". Ông đợi cấp trên phái người đến bắt, đợi mấy ngày không thấy động tĩnh gì, trái lại, cấp trên vẫn mời ông đi họp này họp nọ như thường, phái người gửi đến cho ông bộ quân phục màu vàng cỏ úa của Giải phóng quân. Ông mặc bộ đồ này đi ra phố, những người quen biết thấy ông đều tỏ ra căng thẳng, từ đằng xa đã né sang bên đường.
Đây là một kết cục không dễ nói rõ ràng, bởi vì người trong cuộc quá ít, bởi vì người trong cuộc không mấy muốn nói, càng bởi vì những lời khó khăn lắm mới nói ra của người trong cuộc lại chứa nhiều điểm nghi vấn, lời kể mỗi người một kiểu. Có người nói, đối thủ cũ của Mã Sẹo là Bành Lừa Gọi cũng đầu hàng, làm quan còn lớn hơn quan của Mã Sẹo. Họ Bành muốn bày tỏ lòng trung thành trước chính quyền mới, tố giác nhiều người là đầu hàng giả, đó chính là cách tốt nhất. Cũng có người nói, phái B và phái H của Quốc Dân Đảng vốn không bao giờ dung hòa lẫn nhau, trước đây khi giặc Nhật còn ở đó, họ mượn sức mạnh của giặc Nhật để làm suy yếu đối phương; giờ đây Đảng Cộng sản đến rồi, họ lại mượn sức mạnh của Đảng Cộng sản để bài xích đối phương. Đã vậy phái B có thể lợi dụng Mã Sẹo để kiềm chế phái H, thì được thôi, phái H bây giờ tất nhiên cũng có thể lợi dụng Đảng Cộng sản để thu dọn Mã Sẹo. Ai cũng dùng sức ngầm, dùng chiêu độc, Mã Sẹo chỉ là một gã nhà quê, sao có thể là đối thủ của họ?
Tất nhiên, cũng có người nói sự việc không hoàn toàn là như vậy. Họ cho rằng nhiều nhóm vũ trang đầu hàng vốn dĩ đã là nửa vời, bản thân Mã Sẹo cũng khó bỏ được tính phỉ, vài lần âm thầm chuẩn bị phản bội, chuẩn bị bạo động, tội ác tày trời. Chỉ là vì sau đó ông ta đã chết rồi, chính phủ cũng không truy cứu quá khứ nữa.
Tôi không cách nào phân biệt được thật giả của những lời giải thích này, đành phải bỏ qua chúng, chỉ xin thuật lại bản thân cái kết cục. Tôi thậm chí không chắc mình có thể nói rõ ràng bản thân cái kết cục, chỉ có thể cố gắng hết sức chắp vá những tư liệu lẻ tẻ lại. Khoảng hai tháng sau, vào một ngày, Mã Văn Kiệt từ chuyên thự đi họp về, chưa bước vào nhà đã nghe thấy bên trong tiếng khóc than vang dội. Đẩy cửa ra, nhìn thấy bảy tám cặp mắt đẫm lệ của đám đàn bà đồng loạt đổ dồn về phía ông, miệng há hốc, tiếng khóc ngưng bặt. Nhưng chỉ ngừng trong chốc lát, tiếng gào khóc lại bùng lên dữ dội. Mấy đứa trẻ bên cạnh cũng khóc lóc nỉ non, nước mắt đầm đìa.
Ông vô cùng kinh ngạc.
Chủ nhiệm Mã! Huyện trưởng Mã! Sư trưởng! Tam gia! Nhị thúc của nó!... Những người đàn bà gọi đủ loại xưng hô, tranh nhau lao lên phía trước dập đầu, đập xuống đất kêu những tiếng bộp bộp vang dội.
"Không sống nổi nữa rồi!"
"Ông chỉ cho chúng tôi một con đường sống đi!"
"Ông trả lại Thiên Bảo cho tôi!"
"Chúng tôi đều là nghe lời dụ dỗ của ông mới đầu hàng đấy! Ông phải làm chủ cho chúng tôi!"
"Cha nó nói đi là đi, bỏ lại cả nhà bảy tám miệng ăn uống, tôi phải làm sao đây!" Một người đàn bà xông lên túm lấy cổ áo ông, giáng một cái tát vào mặt, gào thét như điên: "Ăn của ông đấy. Ông trả người lại đây! Trả người lại cho tôi——" Đợi vợ của Mã Văn Kiệt xông lên can ngăn người đàn bà điên kia ra, cổ áo của Mã đã bị rách, trên tay cũng đã bị đối phương cào ra hai vết máu.
Mã dần dần mới nghe hiểu. Trong khoảng thời gian ông đi lên cấp trên họp, ở huyện xảy ra cuộc bạo động của đám "tội phạm được thuyết phục", đầu tiên là giết ba nhân viên công tác ở hương Bão Lạc, lại còn lên kế hoạch bạo động lớn hơn, không ngờ mật thư bị chính quyền chặn được, chính quyền đành phải ra tay trước, xử quyết nhanh đám đầu sỏ bạo động — trong đó có chồng của những người đàn bà này. Họ thấy chồng bị gọi đi họp, mấy ngày liền không về. Cuối cùng, chính quyền thông báo họ đến một nơi gọi là Kinh Nhai để nhận di vật, sự việc chỉ đơn giản như vậy.
Mã Văn Kiệt nghe xong, toát mồ hôi lạnh, chắp tay đi đi lại lại trong phòng, ngẩng đầu nhìn trời, nước mắt vẫn tuôn rơi. Ông chắp tay với đám đàn bà trong nhà: "Huynh đệ có lỗi với các chị, huynh đệ có lỗi với các chị." Vừa khóc vừa vội vã mở rương hòm, tìm hết số tiền bạc ra, tổng cộng chỉ có hơn năm mươi đồng, nhét vào tay người đến. Vợ ông cũng lau nước mắt, lấy tiền riêng ra, đó là số tiền lẻ mà Mã Văn Kiệt thường vứt lung tung trên giường, đầu giường, trên bàn, trong ngăn kéo, trong chuồng ngựa hoặc nhà xí. Ông quen thói vứt tiền lung tung, may mà vợ ông cứ theo sau lưng ông nhặt nhạnh từng đồng. Hai vợ chồng vất vả lắm mới tiễn được những vị khách đang khóc lóc sướt mướt kia về.
Mã Văn Kiệt cả đêm không chợp mắt, sáng hôm sau ngủ dậy, nhìn thấy con gà trống trước cửa vươn dài cổ ra, nhưng lại không có tiếng gáy, cảm thấy hơi lạ. Bản thân vô tình đập nhẹ vào bàn, phát hiện vẫn không có âm thanh, lại càng thấy lạ. Ông ở nhờ trong một ngôi đạo quán cũ, trước sảnh có một cái chuông cổ. Ông đi đến trước chuông, thử gõ gõ chuông, phát hiện vẫn không có âm thanh, không khỏi có chút lo lắng. Vung chùy chuông gõ mạnh, gõ đến tận khi người ở gần đó đều chạy đến, đồng loạt trừng đôi mắt kinh hãi nhìn ông. Lúc này ông mới hiểu ra, không phải chuông không có âm thanh, mà là mình bị điếc rồi. Ông đặt chùy chuông xuống, không nói gì.
Uống một bát cháo vợ nấu, ông thở dài một tiếng, chuẩn bị đi tìm thầy thuốc, vừa đi ra khỏi đầu ngõ, bắt gặp trên phố chính dòng người đông đúc, lại là đang tiến hành cuộc biểu tình trấn áp phần tử phản cách mạng, tổ chức lễ truy điệu cho ba vị liệt sĩ cách mạng ở hương Bão Lạc. Dân binh vũ trang và học sinh tiểu học hô vang khẩu hiệu đi về phía ngục huyện. Ông không biết mọi người há miệng ra, đang hô vang những gì. Ông dừng bước, vịn tường chậm rãi quay trở về nhà.
Từ nhà ông đi đến đầu ngõ là năm mươi mốt bước, từ đầu ngõ đi về không hơn không kém vẫn là năm mươi mốt bước, vừa đúng bằng số tuổi của ông. "Tại sao vừa đúng năm mươi mốt bước?" Ông có chút kinh ngạc. Vợ đưa cho ông một chiếc ô, giục ông đi xem thầy thuốc. "Bà nói xem, tại sao vừa đúng năm mươi mốt bước?" Vợ nói một câu gì đó, ông không nghe thấy. "Bà nói gì?" Miệng vợ vẫn không thành tiếng đóng mở. Ông lại một lần nữa nhớ ra thân phận người điếc của mình, không hỏi nữa, chỉ lắc đầu, "Kỳ lạ. Kỳ lạ."
Buổi chiều, một người bạn làm thầy thuốc đến thăm bệnh tai của ông. Ông hỏi xin khách một ít thuốc phiện. Người bạn ra hiệu hỏi ông, anh ngày nào cũng làm lễ luyện công, chẳng phải không dính đến thuốc lá sao? Ông vỗ vỗ trán mình, ý nói mình bị nhiễm chút lạnh, hàn khí nặng, cần chút thuốc để xua hàn giải biểu. Người bạn bèn đưa cho ông một gói.
Đêm hôm đó có mưa. Ông làm lễ lần cuối cùng, nuốt thuốc phiện tự sát. Ông thay một bộ quần áo sạch sẽ tinh tươm, cạo râu, ngay cả móng tay cũng được cắt tỉa cẩn thận.
Theo như người bình thường mà nói, ông không cần thiết phải chết. Ông chẳng có gì không an toàn cả. Mặc dù có vài tội ác cũng liên lụy đến ông — ví dụ như quyết định đầu quân cho Quốc Dân Đảng, ví dụ như thuộc hạ của ông đã giết vài người dân thường đi kiếm lương thực, nhưng ông dù sao cũng là một nhân vật có tiếng tăm, thẻ lệnh thuyết phục của ông dù sao cũng từng lập công lớn cho chính quyền mới. Huống hồ ông và một vị đại thủ trưởng Đảng Cộng sản vốn là sư huynh đệ khi còn học làm mộc, ông từng bảo vệ gia đình vị đại thủ trưởng đó, từng tiếp tế lương thực gạo thóc. Ngay ngày hôm sau khi ông tự sát, một vị trưởng phòng từ tỉnh lặn lội đường xa đến, mang theo lá thư tay của vị đại thủ trưởng đó. Cuối thư, đại thủ trưởng mời ông khi nào tiện thì đến kinh thành chơi thăm, ôn lại chuyện cũ.
Ông đã nằm trong chiếu cỏ liệm xác, không kịp đọc lá thư này nữa. Ủy ban huyện sau khi xin chỉ thị chuyên thự và cấp tỉnh, đã mua cho ông một cỗ quan tài, một đôi nến trắng và một dây pháo.