Mã Kiều Từ Điển

Lượt đọc: 750 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phong Quỷ

❊ ❊ ❊

Trước khi đặt bút viết cuốn sách này, tôi từng đầy tham vọng muốn lập truyện cho mỗi sự vật ở Mã Kiều. Tôi viết tiểu thuyết hơn mười năm, nhưng càng ngày càng không thích đọc tiểu thuyết, không thích viết tiểu thuyết — tất nhiên là kiểu tiểu thuyết truyền thống có tính cốt truyện mạnh. Trong loại tiểu thuyết đó, nhân vật chủ đạo, cốt truyện chủ đạo, cảm xúc chủ đạo, độc bá tầm nhìn của tác giả và độc giả, khiến người ta không thể để mắt đến điều gì khác. Dù có vài nét bút nhàn rỗi ngẫu hứng, cũng chỉ là điểm xuyết lấm tấm cho đường dây chính, chút ơn huệ quân vương dưới sự chuyên chế. Phải thừa nhận, loại tiểu thuyết này đóng vai trò như một góc nhìn tiếp cận với sự thật, không có gì là không được. Nhưng chỉ cần nghĩ một chút thôi, ở rất nhiều thời điểm, cuộc sống thực tế không phải như vậy, không phù hợp với mô hình kiểm soát kiểu nguyên nhân kết quả của đường dây chính này. Một người thường nằm trong sự đan xen của hai, ba, bốn, thậm chí là nhiều hơn nữa các manh mối nhân quả. Ngoài mỗi dòng nhân quả đó còn có vô vàn sự vật và hình tượng khác hiển hiện, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta. Trong mạng lưới nhân quả vạn trạng hỗn tạp như vậy, bá quyền của đường dây chính trong tiểu thuyết (về nhân vật, cốt truyện, cảm xúc) có tính hợp pháp nào chứ?

Những thứ không thể đi vào tiểu thuyết truyền thống, thường là những thứ "không có ý nghĩa". Nhưng, khi thần quyền độc tôn, khoa học là vô nghĩa; khi nhân loại độc tôn, tự nhiên là vô nghĩa; khi chính trị độc tôn, tình yêu là vô nghĩa; khi tiền bạc độc tôn, duy mỹ cũng là vô nghĩa. Tôi nghi ngờ vạn vật trên đời thực ra đều có địa vị đồng đẳng về mặt ý nghĩa, sở dĩ có lúc một bộ phận sự vật tỏ ra "không có ý nghĩa", chẳng qua là vì bị quan niệm ý nghĩa của tác giả sàng lọc vứt bỏ, cũng bị quan niệm ý nghĩa của độc giả bài xích, không thể đi vào vùng hưng phấn trong thị hiếu của mọi người. Rõ ràng, quan niệm ý nghĩa không phải là bản năng cố hữu từ khi sinh ra, trái lại, chúng chỉ là sự thời thượng, thói quen và khuynh hướng văn hóa nhất thời — thường thể hiện qua việc chính tiểu thuyết định hình nhào nặn chúng ta. Nói cách khác, ý thức hệ ẩn giấu trong truyền thống tiểu thuyết, đang thông qua chúng ta mà không ngừng hoàn thành sự tự sao chép của nó.

Ký ức và trí tưởng tượng của tôi không phải được chuẩn bịchuyên môn cho truyền thống. Vì vậy, tôi thường hy vọng nhảy ra khỏi sự nhân quả của đường dây chính, để ý đến những sự vật dường như hoàn toàn vô nghĩa, ví dụ như quan tâm đến một tảng đá, nhấn mạnh một ngôi sao, nghiên cứu một trận mưa tầm tã không có gì đáng nói, ngắm nghía một bóng lưng tầm thường mà tôi dường như chưa từng biết và sẽ mãi mãi không quen biết. Ít nhất, tôi nên viết về một cái cây. Trong tưởng tượng của tôi, Mã Kiều không thể không có một cái cây lớn, tôi phải để một cái cây, không, hai cái cây đi — để hai cây phong lớn sinh trưởng trên bản thảo của tôi, và đứng trên sườn dốc phía sau nhà La Phạ ở Mã Kiều Hạ thôn. Tôi tưởng tượng hai cái cây này, cây lớn cao hơn bảy tám trượng, cây nhỏ cũng năm sáu trượng, phàm là người đến Mã Kiều, đều nhìn thấy tán cây của chúng từ xa, tầm nhìn bị những ngọn cây của chúng chống mở ra. Tôi thấy thế thật tốt: lập truyện cho hai cái cây. Ngôi làng không có cây lớn giống như một gia đình không có gia chủ, hoặc một cái đầu không có mắt, khiến người ta nhìn thế nào cũng thấy không thuận mắt, luôn cảm thấy thiếu đi một trung tâm. Trung tâm của Mã Kiều chính là hai cây phong. Không đứa trẻ nào là chưa từng hít thở dưới bóng râm của chúng, mút mát tiếng ve kêu của chúng, bị những cái bướu cây kỳ quái của chúng kích thích ra đủ loại tưởng tượng kỳ dị. Chúng không cần chăm sóc đặc biệt, người ta khi có chuyện tốt thì cứ việc rời xa chúng, cứ việc quên sạch bách chúng đi. Nhưng chúng luôn sẵn lòng tiếp nhận và bầu bạn với những người cô đơn, dùng tiếng lá cây xào xạc rửa sạch nỗi muộn phiền của người cô đơn, dùng những vụn bạc lốm đốm in trên mặt đất do lá cây sàng lọc, khi tròn khi khuyết, khi tan khi hợp, lúc thu lúc tỏa, đổ tràn ra những giấc mơ sáng rõ.

Người trồng hai cái cây này đã không thể khảo chứng, các bậc lão niên đều nói năng không rõ ràng. Gọi chúng là Phong Quỷ, nghe nói là nhiều năm trước có một trận hỏa hoạn trên núi, cây cối trên sườn dốc đều bị thiêu chết, duy chỉ có hai cái cây này bình an vô sự, ngay cả cành lá cũng không hư hại mảy may, khiến người ta càng nhìn càng thấy một nỗi kính sợ hư ảo. Truyền thuyết về chúng từ đó mà nhiều lên. Có người nói, những cái bướu cây đó phần lớn là hình người, mỗi khi gặp gió lớn mưa sa, liền âm thầm dài thêm mấy thước, thấy người đến mới co lại như cũ. Mã Minh kể còn thần kỳ hơn, nói có một lần cậu ta vô ý ngủ dưới gốc cây, treo cái nón lá lên một cành gãy của cây phong nhỏ, nửa đêm bị tiếng sấm làm tỉnh giấc, mượn ánh chớp nhìn lại, chiếc nón đã treo trên ngọn cây, chuyện lạ lùng thật. Mã Minh khoe khoang rằng hồi trẻ mình từng học vẽ. Cậu ta nói mình từng vẽ hai cái cây này, nhưng sau khi vẽ xong, cánh tay phải đau nhức dữ dội ba ngày, sưng đỏ sốt cao, từ đó không dám mạo phạm nữa. Vẽ còn không được, tự nhiên càng không dám đốn hạ. Hai cái cây cứ thế càng lớn càng cao, trở thành vật gây chú ý trong phạm vi mấy chục dặm xa gần. Từng có người cưa cành cây, treo một mảnh vải đỏ cắm ở cửa để trừ tà, hoặc lấy gỗ cây chạm khắc thành mõ, dùng để cầu thần giải hạn, nghe nói đều rất linh nghiệm.

Chuyện này có thể nghĩ như thế này, nếu không có hai cái cây này, máy bay Nhật có bay đến không? Có thả bom không? — Dù sao người Nhật cũng không cần quá quan tâm đến một ngôi làng nhỏ trên núi. Nếu chúng không lấy Phong Quỷ làm cột mốc dẫn đường, thì không cần phải bay qua đây, cũng khó có khả năng nhìn thấy đám đông đang la hét bên dưới, mà có thể đã thả bom xuống nơi chúng cho là quan trọng hơn. Có hai cái cây này, mọi thứ đã xảy ra, bao gồm cái chết của bốn người và những câu chuyện khác xảy ra sau đó. Từ đó về sau, trên hai cái cây của Mã Kiều luôn có đàn quạ đậu, thỉnh thoảng lại vỡ ra một nắm màu đen vỡ vụn kêu la ầm ĩ trong tầm mắt của mọi người. Từng có người muốn đuổi chúng đi, dùng lửa đốt, còn phá tổ quạ, nhưng những thứ không may mắn này vẫn nhân lúc người ta không để ý lại bay về, ngoan cường trấn giữ ngọn cây. Tiếng quạ kêu năm này qua năm khác. Nghe nói còn có ba người phụ nữ lần lượt treo cổ dưới gốc cây này. Tôi không biết lai lịch của họ, chỉ biết trong đó có một người sau khi cãi nhau to với chồng, đầu độc chồng xong rồi tự mình treo cổ. Đó là chuyện từ rất lâu rồi. Tôi đi ngang qua hai cái cây này, cũng giống như đi ngang qua bất kỳ cái cây nào khác, ngọn cỏ nào khác, hòn đá nào khác, sẽ không quá để tâm đến chúng. Tôi sẽ không nghĩ rằng, chính chúng, ẩn giấu trong thẳm sâu ngày tháng, ẩn chứa những khả năng không thể đo lường, lá cây và cành nhánh đều đang tích tụ nguy hiểm, sẽ bùng nổ ầm ầm vào thời khắc đã định, phán quyết số phận của một người nào đó hoặc một số người nào đó.

Đôi khi tôi nghĩ, cây với cây rất khác nhau, cũng giống như người với người rất khác nhau. Hitler cũng là một con người. Nếu một người ngoài hành tinh đến giải mã ông ta, dựa trên ngũ quan, tứ chi, dáng đi thẳng đứng và việc thường xuyên phát ra những âm thanh có quy luật đối với đồng loại, người ngoài hành tinh lật từ điển mà họ có thể có, sẽ định nghĩa ông ta là con người. Điều này không sai. Hán giản "Sở Từ" là một cuốn sách. Nếu một học giả người Hebrew không biết tiếng Trung đến giải mã nó, dựa trên hình chữ, công cụ viết và hiện trường khai quật, người Hebrew có thể với đủ sự thông minh và kiến thức uyên bác, kết luận rằng đây là tiếng Trung. Điều này cũng không sai. Nhưng những cái "không sai" đó có ý nghĩa gì? Giống như chúng ta nói Phong Quỷ là một cái cây, một cây phong, sự đúng đắn này có ý nghĩa gì? Một cái cây không có ý chí và tự do của con người, nhưng trong mạng lưới nhân quả phức tạp của cuộc sống, nó thường âm thầm chiếm giữ một vị trí quan trọng. Theo nghĩa này mà nói, sự khác biệt giữa cái cây này với cái cây khác, đôi khi giống như sự khác biệt giữa Hitler và Gandhi, giống như sự khác biệt giữa "Sở Từ" và sách hướng dẫn sử dụng máy cạo râu điện, lớn hơn chúng ta tưởng tượng nhiều. Ngay cả khi chúng ta đã đọc thuộc lòng vô số sách thực vật học, đối diện với bất kỳ cái cây không nổi bật nào, nhận thức của chúng ta vẫn chỉ là vừa mới bắt đầu.

Hai cây phong cuối cùng biến mất vào đầu hè năm 1972, lúc đó tôi không có ở làng. Khi tôi trở về, từ xa không nhìn thấy tán cây, lập tức cảm thấy đường nét cảnh vật phía trước có gì đó không đúng, suýt chút nữa tưởng mình đi nhầm đường. Vào làng mới phát hiện nhà cửa lộ ra nhiều hơn, sáng sủa hơn nhiều, một mảng trắng xóa có chút chói mắt. Hóa ra là không còn bóng cây nữa. Tôi nhìn thấy khắp đất là mùn cưa dăm gỗ nồng nặc mùi nhựa, những đống cành lá lẫn lộn với tổ chim và mạng nhện cũng chẳng ai mang về nhà làm củi, bùn đất bị lật tung lên như sóng, ám chỉ một trận ác chiến đốn cây cách đây không lâu. Tôi ngửi thấy một loại mùi giống như mùi ớt, nhưng không biết từ đâu tới. Hai chân giẫm lên cành lá kêu sột sột sột, đó là âm thanh thúc giục con người già đi. Cây là do công xã hạ lệnh đốn hạ, nghe nói là để đóng ghế dài cho hội trường công xã mới xây, cũng là để phá bỏ mê tín về Phong Quỷ. Lúc đó ai cũng không muốn hạ cuốc, không muốn cầm cưa, không còn cách nào, cán bộ công xã cuối cùng đành cưỡng ép một địa chủ đang bị quản chế làm, lại thêm hai hộ khó khăn, hứa hẹn xóa cho họ mười đồng nợ, mới ép được họ do dự cầm tay vào làm. Sau này tôi thấy ở công xã những dãy ghế dài gỗ phong mới tinh, từng chịu đựng các buổi họp đảng viên, họp kế hoạch hóa gia đình, họp quản lý nước hoặc nuôi săn bắn v.v., để lại vài dấu chân bẩn thỉu, còn có vết dầu mỡ để lại sau những bữa ăn tập thể. Có lẽ chính từ lúc này, mấy chục ngôi làng lân cận đều bắt đầu lưu hành một loại bệnh ngứa chướng khí, bệnh nhân nam nữ gặp mặt luôn gãi loạn khắp người với vẻ muốn khóc lại muốn cười, vạt áo bị xoắn rối xộc xệch, có người không nhịn được mà tựa lưng vào góc tường vận động lên xuống hoặc trái phải, hoặc vừa nói về chỉ thị từ huyện truyền xuống vừa thò tay vào trong quần. Họ đã uống thuốc của thầy lang, đều không thấy hiệu quả. Nghe nói đội y tế từ huyện đến cũng không nói rõ được lý do, cảm thấy rất kỳ lạ. Có một lời đồn, nói rằng đây là phát "Phong Tiên", chính là Phong Quỷ ở Mã Kiều đang làm loạn — chúng muốn làm rối loạn bộ dạng nghiêm chỉnh của con người, trả thù những kẻ hung thủ đã đốn hạ chúng.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.