Khi mọi người kể cho tôi nghe câu chuyện về Đới Thế Thanh, họ đã dùng một từ: "Tản phát". Họ nói, cha của Thiết Hương không đi ăn xin, mà đã "tản phát" rồi.
Hiển nhiên, "tản phát" nghĩa là chết.
Đây là một trong số những từ trong từ điển Mã Kiều mà tôi khá yêu thích. So sánh mà nói, chết, tử vong, xong đời, già đi, đi rồi, gặp Diêm Vương, tèo rồi, duỗi chân, nhắm mắt, hết hơi, vạn sự giai hưu, v.v., khi làm từ đồng nghĩa của "tản phát", đều tỏ ra đơn giản và nông cạn, không sao sánh được với sự chính xác, sinh động và tinh tế trong việc bộc lộ một quá trình như "tản phát". Sinh mệnh kết thúc, cũng chính là các nguyên tố kết hợp thành sinh mệnh này bị phân rã và tản mát. Ví dụ như máu thịt biến đổi thành bùn đất và nước chảy, bốc hơi thành không khí và mây mù. Hoặc bị sâu bọ gặm nhấm, trở thành tiếng kêu mùa thu của chúng; bị rễ cây hấp thụ, trở thành thảm cỏ xanh và những cánh hoa ngũ sắc dưới ánh mặt trời, cho đến khi trở thành cái vô hình rộng lớn mênh mông.
Khi chúng ta nhìn chằm chằm vào vùng đất hoang nơi vạn vật sinh sôi không ngừng, chúng ta chạm vào đủ loại âm thanh nhỏ bé và đủ loại mùi vị nhạt nhòa, đang lơ lửng trong dòng khí vàng óng hơi chút mát lạnh và ẩm ướt lúc hoàng hôn, đang lảng vảng dưới gốc cây phong già nào đó. Chúng ta biết nơi đây chứa đựng sinh mệnh, sinh mệnh của vô số người đi trước — chỉ là chúng ta không biết tên họ mà thôi.
Kể từ khoảnh khắc mạch đập ngừng lại, tên tuổi và câu chuyện của họ cũng lập tức vỡ vụn thành những mảnh nhỏ trong ký ức và truyền thuyết của người đời, trải qua vài năm không tính là quá dài, cuối cùng sẽ hoàn toàn bị chôn vùi trong biển người, không bao giờ có khả năng phục hồi được nữa.
Bốn mùa có thể luân hồi, kim đồng hồ vẫn luôn chuyển động theo vòng tròn, chỉ có sự "tản phát" của vạn vật là một đường thẳng không thể đảo ngược, hiển lộ sự tuyệt đối của thời gian. Theo định luật nhiệt động lực học thứ hai, đây là một quá trình tăng dần, tức là một tổ chức có trật tự, chậm rãi tiêu tán thành trạng thái vô trật tự, phân tán đều, đồng nhất, lạnh lẽo tĩnh mịch — trong trạng thái đó, thi hài và đất mộ không còn cách nào phân biệt, chân và răng của Đới Thế Thanh cũng không còn cách nào phân biệt. Đối lập với tản phát đương nhiên là liễm kết và tụ hợp.
Tụ hợp là bản chất của sự tồn tại, bản chất của sinh mệnh. Tinh huyết tụ hợp thành người, mây mù tụ hợp thành mưa, bùn cát tụ hợp thành đá, ngôn từ tụ hợp thành tư tưởng, ngày tháng tụ hợp thành lịch sử, người với người tụ hợp thành gia tộc, đảng phái hoặc đế quốc. Sức mạnh tụ hợp một khi suy giảm, chính là sự bắt đầu của cái chết. Đôi khi sự vật càng bành trướng và mạnh mẽ, vượt quá giới hạn hỗ trợ của sinh mệnh lực, thì sự tụ hợp bên trong lại càng khó khăn. Xuất phát từ điểm này, chúng ta cũng có thể hiểu "tản phát" của người Mã Kiều không chỉ chỉ cái chết của con người, mà về sau, còn được dùng để chỉ bất kỳ tình huống tồi tệ nào, đặc biệt là sự suy tàn ẩn giấu trong lúc đang hưng thịnh.
Bao nhiêu năm sau, khi tôi nghe họ đánh giá về tivi, liền nghe thấy có người già kinh hãi nói: "Ngày nào cũng xem tivi, xem to một trái tim, không tản phát rồi sao?" Nói như vậy chẳng qua là lo lắng, kiến thức con người thu nhận được từ tivi ngày càng rộng lớn, dục vọng bị tivi kích thích ra ngày càng nhiều, làm sao mà tụ hợp được? Không thể tụ hợp, chẳng phải xong đời rồi sao?
Tôi không thể đánh giá sự sợ hãi của họ đối với tivi liệu có hợp lý hay không. Tôi chỉ cảm nhận được rằng "tản phát" mà họ nói, đã có nội hàm mở rộng hơn nhiều so với hơn hai mươi năm trước. Tôi còn cảm nhận được rằng họ đối với bất kỳ trạng thái tản phát nào, ví dụ như trạng thái tâm hồn phóng khoáng trước chiếc tivi muôn màu, trạng thái hòa nhập với thế giới rộng lớn hơn, đều giữ một sự cảnh giác ngoan cố của người Mã Kiều.