Tôi biết rất ít về Hy Đại Cán. Không thể biết người này đến từ đâu, có thân phận gì, vì sao chuyển đến đây sinh sống, thậm chí không thể biết cả tên của ông ta——chữ "Hy" trông không giống một họ người cho lắm. Có người nhắc đến việc cằm ông ta bẹt, mắt hai mí, trông khác hẳn những người khác. Tầm quan trọng của những đặc điểm này, mãi cho đến tận rất lâu sau tôi mới hiểu ra.
Tổng hợp lại các truyền thuyết mà tôi nghe được, ông ta vào làng vào khoảng những năm ba mươi, sống ở đây hơn mười năm, hoặc hơn hai mươi năm, hoặc lâu hơn thế một chút. Ông ta đưa theo một ông cụ để giúp mình nấu cơm, chăm sóc mấy chiếc lồng chim. Lúc nói chuyện, ông ta mang "giọng quê", nghĩa là có tiếng địa phương khác, người ta không tài nào nghe hiểu nổi. Ví dụ như từ "tincture i-ốt". Lại ví dụ như từ "xem" có thể thay thế cho từ "nhìn"; từ "chơi" có thể thay thế cho từ "đùa"; còn có từ "kiềm", ý chỉ xà phòng, cũng được lưu hành ở đây từ đó, sau này còn ảnh hưởng đến một vùng rộng lớn xung quanh.
Từ những từ ngữ này mà suy đoán, ông ta là một người từng tiếp thu tân học vào thời đó, ít nhất cũng có kiến thức hóa học nhất định. Tương truyền ông ta thích ăn thịt rắn, vậy thì hình dung ông ta thành một người Quảng Đông thích ăn thịt rắn, không phải là hoàn toàn không có lý.
Ấn tượng mà ông ta để lại cho người Mã Kiều rất phức tạp. Có người nói ông ta tốt, bảo rằng hồi mới đến, ông ta mang ra một số thuốc tây, vải tây, diêm tây để đổi lấy gạo lúa, giá cả khá công bằng, đặc biệt là hễ gặp ai mang rắn đến đổi thì mặt mày hớn hở, giá cả rất dễ thương lượng. Ông ta còn biết khám bệnh, thậm chí có thể đỡ đẻ cho phụ nữ. Các thầy lang bản địa từng phát động tẩy chay rầm rộ đối với ông ta, bảo rằng ông ta chẳng qua chỉ dùng yêu thuật mê hoặc lòng người, ngay cả âm dương bát quái còn chẳng thông rành thì lấy gì mà khám bệnh? Ngay cả loài cực độc như rắn đầu cờ mà cũng dám ăn, tâm can há lại có lý nào không độc? Thế nhưng, những lời này sau đó đã tự vỡ lở. Một người phụ nữ ở Trương Gia Phường khó sinh, đau đớn giãy giụa trên mặt đất, la hét ầm ĩ khiến thầy lang cũng hết cách, người trong làng cũng luống cuống tay chân, kết quả là cậu của cô ta đứng ra quyết định, lấy một con dao phay mổ lợn ra mài trên bậc thềm, định rạch bụng cô ta ra.
Dao phay đã kề tận bụng rồi, may mà Hy Đại Cán kịp thời chạy đến, thét lớn một tiếng, dọa cho kẻ đang cầm dao phải khựng tay lại. Ông ta không hoang không mang, uống chén trà, rửa sạch tay, đuổi hết những kẻ nhàn rỗi ra ngoài nhà. Hơn một canh giờ sau, trong nhà có tiếng trẻ khóc oe oe, ông ta lại thỉnh thoảng thong thả bước ra uống trà. Mọi người bước vào xem, đứa trẻ đã được đỡ đẻ thành công, sản phụ vậy mà bình an vô sự.
Hỏi ông ta đã làm cách nào, lời nói của ông ta đậm đặc "giọng quê" quá, chẳng có mấy ai nghe hiểu nổi.
Đứa bé lớn lên rất khôi ngô, đến lúc biết nói chuyện và chạy nhảy khắp nơi, còn bị bố mẹ ép phải đến nhà Hy Đại Cán dập đầu lạy mấy cái thật kêu. Hy Đại Cán hình như cũng khá thích đứa trẻ, thường xuyên nói chuyện với nó, nói chuyện với những đứa trẻ khác cùng đến chơi. Dần dần, lời ăn tiếng nói của lũ trẻ cũng phảng phất chút giọng quê, còn nói thịt rắn rất ngon, cứ nài nỉ bố mẹ đi bắt rắn cho chúng.
Người Mã Kiều chưa từng ăn thịt rắn. Trong mắt họ, rắn là loài độc nhất thiên hạ, ăn thịt rắn chắc chắn sẽ làm tổn hại đến bản tính trung hậu của con người. Đối với việc Hy Đại Cán có thể uống máu rắn tươi, nuốt chửng mật rắn sống, họ càng vô cùng kinh hãi, từng tốp ba năm người thì thầm to nhỏ, luôn cảm thấy đó là điềm gắp không lành cho ngôi làng. Họ lần lượt cấm đoán lũ trẻ không được đến nhà họ Hy chơi nữa, chủ yếu là sợ Hy Đại Cán dùng thịt rắn để dạy hư chúng. Họ đe dọa lũ trẻ, thấy ông họ Hy kia chưa? Hắn ta là kẻ buôn bán trẻ con đấy, nói không chừng hôm nào đó sẽ nhốt tụi mày vào bao tải cõng ra phố bán đấy—chúng mày không thấy trong phòng hắn có rất nhiều bao tải sao?
Lũ trẻ suy nghĩ một lúc, chẳng có ấn tượng gì về bao tải cả, nhưng nhìn sắc mặt nghiêm túc của người lớn, chúng cũng không dám sang nhà họ Hy nữa, cùng lắm chỉ rủ nhau thành một đám, đứng từ xa nhìn vào. Thấy người họ Hy nhiệt tình vẫy tay, chẳng ai dám bước lên trước cả.
Bởi vì người họ Hy có tay nghề đỡ đẻ giỏi, người trong làng rốt cuộc không châm lửa đốt nhà ông ta, đuổi hai ông cháu nhà ông ta khỏi làng. Nhưng họ chưa từng có được thiện cảm đối với nhà họ Hy. Mọi người đều coi thường sự lười biếng của ông ta, lớp lông tơ dày đặc trên chân ông ta chính là bằng chứng của sự lười biếng. Cũng không thể dung thứ cho sự xa hoa của ông ta: vậy mà lại cho một số con chim trong lồng ăn trứng gà, ăn thịt thái lát. Càng không thể chấp nhận sắc mặt xanh mét lạnh lùng của ông ta: lạnh nhạt và ngạo mạn, đối với bề trên cũng không hề có chút cung kính nào, chưa từng biết nhường ghế, lại càng không mời thuốc mời trà. Hở một chút là mắng mỏ khách khứa, nếu đối phương nghe không hiểu tiếng của ông ta, ông ta sẽ cười lạnh một tiếng, lầm bầm lẩm bẩm rồi làm việc của mình. Nhìn cái vẻ mặt hung dữ của ông ta đó, chẳng lẽ hắn ta đang dùng giọng quê để nguyền rủa người ta đấy phăng? Hắn tưởng người khác không nghe hiểu thì có thể mở miệng ra là nói lời xú uế chắc? Ông ta đã làm cho từ "giọng quê" có được một sự thể hiện chính xác—không chỉ là vấn đề lời nói, mà quả thực là một luồng khí, một thứ khí chất lạnh lùng cứng rắn, một thứ khí tức hung ác làm cho cuộc sống hoang mang bất an. Ông ta khiến cho từ "giọng quê vốn dĩ đã có chút chói tai này, càng mang thêm ý nghĩa miệt thị nặng nề, thường xuyên bật ra từ những cái miệng đang nghiến răng nghiến lợi. Còn việc có vạ lây đến những người ngoài đến sau hay không, có ngầm ảnh hưởng đến thái độ của người Mã Kiều đối với tất cả những người ngoài hay không, quả thực là một vấn đề.
Khi tổ công tác cải cách thổ phách vào làng, dò hỏi xem ở đây có địa chủ ác bá nào không. Bách tính lúc đó có chút sợ hãi, ấp úng, thậm chí hễ nhìn thấy người của tổ công tác là đóng cửa lại. Cuối cùng, tổ công tác đã xử tử một ác bá lớn nhất ở Long Gia Tan, xách đầu hắn đi bễu thị khắp nơi, khắp nơi gõ chiêng cồng tùng tùng tảng tảng gọi người ta ra xem. Quần chúng nhìn thấy máu, lúc này mới mở toang cửa ra, từng người một tay hòm chìa khóa, tay lăm lăm tay áo. Rất nhiều đàn ông tìm đến tổ công tác, vừa mở miệng đã nhắc ngay đến Hy Đại Cán.
"Hắn ta có tội ác gì?"
"Bóc lột, lười biếng ăn bám, bản thân chưa bao giờ tự trồng rau."
"Còn gì nữa không?"
"Hắn đeo khóa tây, cứ tích tắc tích tắc kêu."
"Là đồng hồ quả quýt phải không? Đồng hồ quả quýt là tài sản lưu động. Còn gì nữa không?"
"Hắn ăn rắn độc, anh thấy có nhảm nhí không chứ?"
"Ăn rắn không nói lên được vấn đề gì cả. Quan trọng nhất là xem hắn có núi không, có ruộng không, chúng ta phải nắm vững ranh giới chính sách này."
"Hắn có ruộng chứ, có, sao lại không có!"
"Ở đâu?"
Đàn ông liền ấp úng, bảo các anh cứ đi tra đi, chắc chắn sẽ tra ra thôi.
"Chỗ nào?"
Đàn ông người thì chỉ hướng Đông, người thì chỉ hướng Tây Nam.
Tổ công tác đi tra xét, phát hiện Hy thực ra không có ruộng, cũng chẳng có núi, ngoài mấy lồng chim ra thì trong nhà trống hoắc trống hoác, đồng hồ quả quýt cũng không còn, nghe nói đã tặng cho một cô bồ ở Long Gia Bình. Những người như thế không thể quy thành địa chủ ác bá được, không thể đối đãi như kẻ thù. Kết luận của tổ công tác khiến cho những người đàn ông bản địa đều sốt ruột, nói thế nào cũng không chịu. Đỏ ngầu cả mắt nghẹn ngào một hồi lâu, họ bảo Bành Thế Ân (một đại ác bá ở Long Gia Loan) còn giết được, tại sao hắn lại không thể giết? Hắn ta gian giảo hơn Bành Thế Ân nhiều, đã gian giảo đi đâu mất rồi! Bành Thế Ân sao có thể gian giảo bằng hắn chứ? Lại đem bố đẻ của mình ra đối xử như cháu trai!
Nhắc đến chuyện bố làm cháu trai, tổ công tác vẫn chưa nghe hiểu. Điều tra mất mấy ngày trời, mới lần mò ra được đại khái đầu đuôi sự việc: Có một dạo, một tin động trời âm thầm lan truyền ở Mã Kiều, nói rằng người họ Hy thực ra đã sống hơn một trăm tuổi, đã uống thuốc trường sinh bất tử của phương Tây, cho nên cho đến nay thân cường thể tráng mặt mũi hồng hào. Ông cụ đi theo ông ta hoàn toàn không phải bố hắn, mà là cháu trai của hắn, không chịu tuân theo gia giáo, ngang bướng thành tính, không chịu uống bảo đan phương Tây, nên mới thành ra cái dạng mướp già thế này. Một số người nghe được chuyện này, kinh ngạc xong thì nhìn người họ Hy với con mắt khác, rụt rè đến nhà thăm dò. Ông cụ nhà họ Hy giọng quê càng nặng hơn, không có lấy một câu nào người ta nghe cho ra hồn. Hy Đại Cán cũng không muốn bàn tán nhiều, gặp những kẻ cứ truy vấn không thôi, đối phương nịnh nót chán chê, dây dưa đủ điều rồi, ông ta mới miễn cưỡng ấp úng, bảo rằng bản thân cũng không nhớ mình rốt cuộc đã sống được bao lâu, dù sao thì hoàng đế trong triều đổi mấy đời rồi, ông ta thấy nhiều cũng thành quen. Vừa nói, ông ta vừa bảo ông cụ đi ngủ. Người ngoài nghe rõ mồn một, ông ta chẳng hề gọi ông cụ là bố, mà gọi là "cún con", hoàn toàn là giọng điệu sai khiến bề dưới.
Người Mã Kiều không thể nào không động lòng trước thuốc trường sinh bất tử. Có người mang theo tiền bạc, mang theo rượu thịt, đến trước mặt người họ Hy cầu xin bảo vật. Đôi khi họ còn phải dâng cả vợ của mình, bởi vì người họ Hy bảo thể chất con người khác nhau, thuốc tiên cũng không thể giống nhau được, có những người đàn ông nguyên dương quá hư, phải lấy "tam phong" của phụ nữ——tức là dịch miệng, sữa cùng với tinh dịch âm đạo hòa vào thuốc, mới có thể tụ âm bổ dương, đạt được hiệu quả chữa bệnh. Tất nhiên, làm loại chuyện này rất phức tạp, rất có nhiều quy củ, ông ta là kẻ không hề muốn làm chuyện này nhất. Đôi khi là người cầu thuốc dặn dò ba lần bảy lượt vẫn không làm được, số tam phong đưa tới hoàn toàn không dùng được, ông ta nể tình người ta tha thiết cầu xin, mới đành miễn cưỡng làm thay, cứu khổ cứu nạn, đến tận nhà làm hộ, mang theo vợ nhà người ta đóng chặt cửa phòng buông rướng xuống, làm cho ván giường kêu cọt kẹt vô cùng náo động. Ông ta làm những chuyện như thế rất tốn tinh thần, nói chung là phải thu nhiều tiền bạc hơn.
Loại chuyện này ngày càng nhiều lên, những người trong cuộc thông tin cho nhau thấu đáo hết cả, đầu tiên là những người phụ nữ trong cuộc đỏ mặt dần sinh nghi ngờ, tiếp theo là đàn ông cũng sầm mặt lại, chỉ là không tiện phát tác. Chính là vào lúc tổ công tác vào núi không lâu, có một đứa trẻ được mẹ phái đi, đến chỗ họ Hy để dò thám bí mật. Đứa trẻ quay về báo cáo. Chỉ cần người ngoài không có mặt ở đó, người họ Hy toàn gọi ông cụ kia là bố!
Nói cách khác, người họ Hy vẫn luôn để ông bố già của mình đóng vai cháu trai trước mặt mọi người, hắn căn bản không sống hơn một trăm tuổi, cũng chẳng có cái gọi là thuốc trường sinh gì sảng cả!
“Đồ lừa đảo.” Tổ trưởng tổ công tác nghe hiểu rồi, gật đầu.
Một cán bộ khác nói, “Hắn đã lừa của các anh bao nhiêu tiền, bao nhiêu lúa, bao nhiêu phụ nữ, chúng tôi hoan nghênh các anh đứng lên vạch trần, chúng ta phải tính sổ với hắn.”
Những người đàn ông giận tím mặt nhưng lại ấp úng, không muốn nói rõ mọi chuyện quá chi tiết. Tổ công tác thấu hiểu nỗi khó xử của họ, suy nghĩ đắn đo mãi, cuối cùng nghĩ ra một cách, bảo một người có chữ nghĩa múa bút mài mực, tổng kết ra mười mấy tội trạng của Hy Đại Cán như phẩm chất đạo đức bại hoại cấu kết với địa chủ ác bá, tài trợ cho vũ trang thổ phỉ, phản đối cải cách ruộng đất, kinh doanh trái phép v.v., cuối cùng đã khép hắn vào tội lưu manh phản động, trói giật cánh khuỷu lại.
“Anh nói xem, rốt cuộc anh có thuốc trường sinh không?”
“Không có, không có.” Hy Đại Cán run lẩy bẩy trước mặt tổ công tác, cái khí phách ngạo mạn quét sạch sành sanh, nước mũi dọa cho chảy ròng ròng.
“Thứ anh bán cho họ là gì?”
“A… A-xê-ty-sal-sy-lic (Aspirin).”
“Tại sao anh lại không thành thật như vậy?”
“Tôi… tôi… đứng trên lập trường phản động, phẩm chất đạo đức bại hoại, cấu kết với địa chủ ác bá…” Hắn đọc làu làu những tội danh mà tổ công tác đã định sẵn, không sai một chữ.
“Anh hiểu chưa?”
“Tôi đọc sách qua cái là nhớ ngay, chút tài mọn vặt vãnh, chút tài mọn vặt vãnh thôi.”
“Nói nhảm! Đây là tội ác của chính anh, anh bắt buộc phải thành thật cúi đầu nhận tội.”
“Tôi nhận, tôi nhận.”
Tổ công tác áp giải hắn về huyện. Một dân binh chịu trách nhiệm áp giải, dọc đường không biết ăn phải thứ gì, thoạt đầu thì nôn ra nước vàng, cuối cùng thì nôn ra nước xanh nước đen, nôn đến mức trợn trắng cả hai mắt, bất tỉnh nhân sự. Hy Đại Cán quỳ gối dưới đất làm hô hấp nhân tạo cho anh ta, lại tìm một xô nước sạch để súc rửa dạ dày cho anh ta, đợi anh ta ổn định hơn một chút, một hơi cõng thẳng anh ta đến thành huyện, giao cả người lẫn súng cho chính quyền. Tất nhiên cũng tự giao nộp luôn bản thân mình.
Tương truyền sau đó có người hỏi hắn, tại sao không chớp lấy cơ hội này để trốn chạy? Hắn bảo không chạy được không chạy được, tôi phải lột xác hoàn toàn, nhảy ra khỏi hố phân, vì nhân dân phục vụ.
Biểu hiện tuân thủ pháp luật trên đường bị áp giải của hắn đã thu hút sự chú ý, khi chính quyền tuyên án, đã giảm cho hắn hai năm tù, sau đó đưa đến nông trường nào đó để lao động cải tạo. Cũng có người nói, lời đồn trên là sai sự thật, hắn căn bản không phải thụ án, mà được một thủ trưởng ở huyện để mắt tới, bảo lãnh cho ra tù, cho phép hắn phát huy sở trường của mình, đến một mỏ quặng nào đó hành nghề y. Có người còn từng nhìn thấy hắn uống trà trong một quán trà ở thành huyện. Hắn đã cạo tóc dài, cắt đầu đinh, nói năng vậy mà chẳng còn vương chút giọng quê nào nữa. Khi hắn chém gió trời đất đến lúc đắc ý, liền không nhịn được mà khoác lác với người ta trong góc khuất, rằng bản thân hồi xưa để tranh thủ tiến bộ, dọc đường áp giải đã bỏ độc một tên dân binh ngã quật trước, rồi sau đó mới cứu sống lại, một phát ăn ngay được giảm liền hai năm tù. Vân vân.
Không biết lời đồn này có xác thực hay không.
Ông bố già của hắn chẳng mấy chốc đã qua đời. Giọng quê của họ ở Mã Kiều cũng biến mất theo, chỉ để lại một vài từ đơn độc như "tincture i-ốt", "kiềm", khiến cho tôi của nhiều năm sau phải ngạc nhiên. Tất nhiên, ở Mã Kiều ông ta ít nhất cũng để lại ba người con trai, ba chiếc cằm bẹt đặc trưng của ông ta, sẽ trở thành nhân vật trong một số mục từ sau này của tôi, gánh vác những câu chuyện sau này ở Mã Kiều.