"Kén" là một động từ tình thái, biểu thị ý nguyện, sự cho phép, ví dụ như "thủ kén" (gật đầu đồng ý), "kén can" (chịu làm), "kén động não cân" (chịu động não), v.v., được dùng để mô tả khuynh hướng tâm lý của con người. Người dân Mã Kiều lại dùng chữ "kén" rộng rãi hơn nhiều, không chỉ dùng để mô tả con người, mô tả động vật, mà còn có thể dùng để mô tả tất cả vạn vật trên thế gian khác. Có những ví dụ như thế này: "Mảnh ruộng này kén, cây lúa mọc tốt." Thật kỳ lạ, củi trong nhà tôi không "kén" bén lửa. "Chiếc thuyền này kén chạy hơn chút." "Trời hơn một tháng nay không 'kén' mưa." "Cái cuốc của Bản Nghĩa không 'kén' người làm." v.v. Khi nghe những câu này, tôi không thể không cảm nhận được một điều. Mọi thứ đều có ý chí, đều có sự sống, ruộng đất, củi lửa, thuyền bè, trời đất, cuốc xẻng, v.v., tất cả những thứ này đều giống như con người, thậm chí đáng lẽ nên có tên gọi và câu chuyện riêng của chúng. Trên thực tế, người dân Mã Kiều đặc biệt quen với việc nói chuyện với chúng, dỗ dành hoặc chửi bới, khen ngợi hoặc hứa hẹn, ví dụ như mắng cái lưỡi cày một trận thật gắt, nó làm việc ngoài đồng sẽ chạy nhanh hơn nhiều. Ví dụ như đặt con dao phát củi lên miệng vò rượu để hơi rượu hun một chút, lúc đi đốn củi nó sẽ sắc bén hơn nhiều. Có lẽ, nếu không phải vì khuất phục trước một sự áp đặt bên ngoài, không phải vì sự tuyên truyền của khoa học, người dân Mã Kiều sẽ không bao giờ thừa nhận những vật này là vật chết không có tình cảm và tư duy. Chỉ trong tiền đề này, một cái cây chết đi, chúng ta mới có lý do để cảm thấy bi thương, thậm chí là hoài niệm rất lâu. Ở những nơi mà rừng cây lần lượt đổ xuống nhưng không có sự bi thương nào, cây cối chưa bao giờ sống, chưa bao giờ là gì khác ngoài những giá trị tài nguyên lạnh lẽo. Những người ở đó, sẽ không dùng chữ "kén" theo cách này. Khi còn bé, tôi cũng từng có rất nhiều ý nghĩ kỳ quặc mang tính nhân hóa hoặc thuyết vạn vật hữu linh. Ví dụ, tôi từng coi đầy hoa trên cây là giấc mơ của rễ cây, coi con đường núi gập ghềnh là âm mưu của khu rừng, điều này tất nhiên là ngây thơ. Sau khi tôi trở nên mạnh mẽ, tôi sẽ dùng kiến thức vật lý hoặc hóa học để giải thích về hoa tươi và đường núi, hay nói cách khác, bởi vì tôi có thể dùng kiến thức vật lý hoặc hóa học để giải thích về hoa tươi và đường núi, tôi bắt đầu trở nên mạnh mẽ. Vấn đề nằm ở chỗ, tư tưởng của kẻ mạnh có phải là tư tưởng đúng đắn không? Trong một thời gian dài, đàn ông mạnh mẽ hơn phụ nữ, liệu tư tưởng của đàn ông có đúng đắn không? Các đế quốc liệt cường mạnh mẽ hơn các thuộc địa, liệu tư tưởng của đế quốc có đúng đắn không? Nếu trong không gian ngoài trái đất tồn tại một sinh vật cao cấp hơn và mạnh mẽ hơn loài người rất nhiều, liệu tư tưởng của chúng có nên được dùng để tiêu diệt và thay thế tư tưởng của loài người không? Đây là một câu hỏi. Một câu hỏi mà tôi không thể trả lời, một câu hỏi đầy do dự và khó xử. Bởi vì tôi vừa hy vọng bản thân mình mạnh mẽ, lại vừa hy vọng bản thân hết lần này đến lần khác được quay trở về tuổi thơ yếu ớt, quay về với giấc mơ của rễ cây và âm mưu của khu rừng.