Con trai cả của Mậu Công tên là Diêm Tảo, lúc nào cũng làm những việc nặng nhọc trong đội sản xuất, nào là gánh phân chuồng bò, đập đá, đốt than, vân vân. Mỗi khi xây nhà, cậu ta lại đi ném gạch đất; lúc có đám tang, cậu ta lại đi khiêng quan tài. Cậu ta mệt đến nỗi cái cằm lúc nào cũng trễ xuống, không khép lại được, những đường gân xanh trên bắp chân nổi lên như những hòn bi, trông rất đáng sợ. Cũng vì lý do này, dù thời tiết có nóng nực đến đâu, cậu ta cũng phải mặc những chiếc quần dài chắp vá chồng chất để che đi đôi chân khó coi ấy.
Lần đầu tiên tôi gặp Diêm Tảo là khi bà nội cậu ta còn sống. Bà nội cậu ta là một thầy cúng, hay chính là người đàn bà độc ác nơi thôn dã trong truyền thuyết, thường giấu những loại bột độc chết người làm từ rắn rết dưới kẽ móng tay, bí mật bỏ vào thức ăn của kẻ thù hoặc người qua đường để hại mạng họ. Những kẻ hạ độc này thường là để trả thù, cũng có lời đồn rằng họ lấy mạng người khác để tăng tuổi thọ cho bản thân. Mọi người bảo rằng bà nội của Diêm Tảo chỉ trở thành thầy cúng sau khi hợp tác hóa nông nghiệp, chắc là vì có mối thù giai cấp với bần nông trung nông, đến cả cái thân già cũng không muốn buông tha cho Đảng Cộng sản. Mẹ của Bản Nghĩa đã mất từ nhiều năm trước, Bản Nghĩa vẫn luôn nghi ngờ chính mụ yêu quái này đã hạ độc, nên hận thù đến tận bây giờ.
Hôm đó, căn nhà tranh của nhà Diêm Tảo bị gió thổi sập, cậu ta năn nỉ dân làng đến giúp sửa sang. Tôi cũng đến giúp trộn bùn. Tôi nhìn thấy người đàn bà có tiếng tăm lẫy lừng kia mặt mũi hiền từ, đang ngồi dưới bếp nhóm lửa, hoàn toàn không có vẻ gì là độc ác như lời đồn đại, nằm ngoài dự đoán của tôi.
Chỉ trong một buổi sáng, căn nhà tranh đã được sửa xong. Mọi người mang theo dụng cụ của mình về nhà. Diêm Tảo đuổi theo phía sau, lớn tiếng nói:
"Sao lại không ăn cơm? Sao không ăn cơm đã đi rồi? Đâu có đạo lý nào như vậy!"
Tôi đã sớm ngửi thấy mùi thịt tỏa ra từ nhà bếp, cũng cảm thấy mọi người bỏ đi như vậy là không phải lẽ. Sau này nghe Phục Tra nói, mọi người không chỉ không muốn ăn cơm ở nhà cậu ta, mà đến cả cái bát uống trà nhà cậu ta cũng không dám đụng vào. Ai cũng nhớ nhà cậu ta có một bà thầy cúng.
Tôi lè lưỡi, rảo bước chạy về nhà.
Một lúc sau, Diêm Tảo lại đi từng nhà năn nỉ mọi người đến ăn cơm, cậu ta cũng đẩy cửa nhà chúng tôi. Cậu ta hậm hực quỳ xuống cái "bịch" rồi dập đầu liên tiếp ba cái kêu "cộp, cộp, cộp" rõ to: "Các người muốn ép tôi nhảy sông hay sao? Muốn ép tôi treo cổ hay sao? Từ thời Tam Hoàng Ngũ Đế đến nay, không có cái quy tắc nào làm không mà không ăn cơm cả. Các người dẫm lên mặt cả nhà tôi, hôm nay tôi không sống nữa, chết ngay tại đây."
Chúng tôi sợ quá, vội vàng kéo cậu ta dậy, nói rằng nhà chúng tôi đã nấu cơm rồi, vốn không định đến ăn, hơn nữa chúng tôi cũng chẳng tốn bao nhiêu sức, ăn thì thật ngại.
Cậu ta vã mồ hôi hột vì sốt ruột, xoay xở nửa ngày không kéo được ai, suýt chút nữa bật khóc: "Tôi biết, tôi biết, các người là không yên tâm, không yên tâm bà già kia..."
"Làm gì có, không có chuyện đó, cậu đoán mò cái gì vậy?"
"Các người không tin bà già kia, chẳng lẽ cũng không tin tôi? Muốn tôi cầm dao khoét tim gan phổi ra cho các người xem không? Được, các người không yên tâm thì đừng ăn. Thằng em nhỏ của tôi đang cọ nồi nấu lại đây! Ai không yên tâm thì cứ đi trông bà ấy nấu. Lần này tôi không để bà già kia lại gần..."
"Diêm Tảo, cậu cần gì phải khổ thế này?"
"Các người đại nhân đại lượng, để cho tôi con đường sống đi!" Cậu ta vừa nói vừa quỳ sụp xuống, cái đầu dập xuống đất như giã tỏi.
Cậu ta đi cầu xin từng người đã đến giúp việc, cuối cùng trán chảy máu mà vẫn không mời được mọi người quay lại. Đúng như lời cậu ta nói, cậu ta thực sự đổ bỏ toàn bộ ba mâm cơm đã chuẩn bị ban đầu xuống rãnh nước, để chị gái mình vo gạo, mượn thịt nấu lại ba mâm khác - lúc này đã là giờ đi làm buổi chiều. Bà nội của cậu ta đã bị cậu ta dùng một sợi dây trói lại từ lâu, đuổi ra xa khỏi bếp núc, buộc dưới một cây phong lớn đầu làng để bêu riếu. Tôi tò mò đến xem thử một cái. Bà lão đó chỉ đi một chiếc giày, trông như tỉnh như mê, đôi mắt liếc xéo về một điểm phía trên bên phải, cái miệng không còn răng đóng mở, thều thào phát ra những âm thanh không rõ nghĩa. Bà ta đã đái dầm ra quần, bốc mùi hôi thối. Mấy đứa trẻ sợ hãi đứng nhìn từ xa.
Trên sân nhà cậu ta bày lại mấy mâm cơm, vẫn trống không chẳng có bóng người. Tôi nhìn thấy chị gái Diêm Tảo ngồi bên mâm cơm gạt nước mắt.
Cuối cùng, đám thanh niên trí thức chúng tôi không kìm được sự thèm ăn, cũng chẳng quá tin vào mấy chuyện xui rủi. Có người dẫn đầu, mấy thanh niên nam đến đó mỗi người thưởng thức vài miếng thịt bò. Một người trong số đó miệng đầy dầu mỡ, lén lút nói, đều suýt nữa quên mất thịt có hình dáng thế nào rồi, mặc kệ nó có phải trùng độc hay không, làm con ma chết no cũng tốt.
Có lẽ chính vì nể mặt lần đó, sau này Diêm Tảo đặc biệt biết ơn chúng tôi. Chúng tôi gần như không bao giờ phải tự đi kiếm củi, đều là cậu ta đúng hẹn gánh tới. Cậu ta đặc biệt có khả năng mang vác nặng. Trong ấn tượng của tôi, trên vai cậu ta hầu như không lúc nào rảnh rang, không phải là một gánh phân bò thì cũng là một gánh củi, hoặc là cả một cái máy đập lúa dính đầy bùn đất. Vai của cậu ta mùa đông không thể để trống, mùa hè không thể để trống; ngày nắng không thể để trống, ngày mưa không thể để trống. Nếu trên vai cậu ta không vác cái gì, thì đó là một sự bất thường và gượng gạo, giống như một con ốc sên không có vỏ, khiến người ta nhìn thấy không thuận mắt. Đó là một sự tàn tật khiến trọng tâm cậu ta không vững, cứ bước đi là sẽ vấp ngã - khi không vác đồ, cậu ta quả thực đi đứng lảo đảo, thường xuyên đá vào ngón chân đến toét máu.
Nếu cậu ta gánh bông, bông nhiều đến mức che khuất cả bóng người. Nhìn từ xa như thể hai đống tuyết sơn tự động nhảy nhót tiến về phía trước, vô cùng kỳ lạ.
Có một lần tôi cùng cậu ta đi nộp lương thực, trên đường về cậu ta vậy mà lại đặt mỗi đầu quang gánh một tảng đá lớn. Cậu ta nói không đè như vậy thì đi đường không có thế. Quả nhiên, một khi đòn gánh trên vai cậu ta trĩu xuống, gánh hàng liền hòa làm một thể với cơ thể, "soạt soạt soạt", toàn bộ cơ bắp trên người đều có tiết tấu nhảy múa, bước chân có độ đàn hồi, chỉ vài bước đã nhanh chóng biến mất trên con đường phía trước, hoàn toàn không giống dáng vẻ lúc nãy khi cậu ta gánh đôi quang gánh không; mặt mũi xám ngoét, bước chân vừa vụn vừa loạn.
Cậu ta cũng là một tên hán gian. Sau này tôi mới biết, trong ngôn ngữ của người Mã Kiều, cha cậu ta là hán gian, thì cậu ta cũng không thoát khỏi thân phận hán gian. Bản thân cậu ta cũng nhìn nhận như vậy. Khi thanh niên trí thức mới đến, thấy cậu ta gánh phân bò nhiều, tinh thần lao động hăng hái, từng có ý định đề cử cậu ta làm lao động tiên tiến, cậu ta sững sờ, vội vàng xua tay: "Tỉnh lại đi, tôi là một tên hán gian, làm sao có thể làm cái đó!"
Thanh niên trí thức giật bắn mình.
Người Mã Kiều cảm thấy, chính sách từ trên đưa xuống yêu cầu phân biệt kẻ thù và con cái của kẻ thù, thật là làm thừa thãi. Có lẽ cũng xuất phát từ logic tương tự, Bản Nghĩa làm bí thư chi bộ Đảng, vợ hắn ta đi cửa hàng cung ứng mua thịt, những phụ nữ khác liền ghen tị nói: "Mụ ta là vợ bí thư, người ta còn dám cân thiếu của mụ sao?" Con cái của Bản Nghĩa học hành không nghiêm túc ở trường, giáo viên vậy mà cũng dùng cách này để răn đe: "Cậu là con của bí thư, vậy mà còn nói chuyện riêng trong lớp! Đi vệ sinh đi!"
Diêm Tảo sau này trở thành "Ngưu Á Á", tức là người câm. Trước kia cậu ta không câm, chỉ là không hay nói chuyện mà thôi. Là một tên hán gian, lại thêm trong nhà có một mụ thầy cúng, cậu ta đã nhăn trán mà vẫn chưa tìm được vợ. Nghe nói chị gái từng giấu cậu ta, hỏi cho cậu ta một cô gái mù, đến đêm động phòng, cậu ta mặt mày đen sì, nhất quyết không vào phòng, ở bên ngoài gánh bùn ao suốt cả đêm. Ngày thứ hai, ngày thứ ba... vẫn như thế. Cô gái mù đáng thương khóc trong căn phòng tân hôn trống trải suốt ba đêm. Cuối cùng, chị gái đành đưa cô gái mù về nhà, còn đền bù một trăm cân thóc coi như từ hôn. Chị gái chửi cậu ta lòng dạ sắt đá, cậu ta liền nói, cậu ta là hán gian, đừng làm hại người ta.
Chị gái cậu ta lấy chồng xa ở Bình Giang, mỗi lần về nhà mẹ đẻ thăm, thấy Diêm Tảo không có lấy một bộ quần áo lành lặn, trong nồi lúc nào cũng là nửa nồi cháo loãng nguội ngắt, không có lấy một hơi nóng. Phân cho từ đội sản xuất được mấy chục cân ngô, còn phải dành dụm để cho đứa em trai nhỏ Diêm Ngọ đang đi học mang đến trường ăn cùng, chị gái lại đỏ hoe mắt, nước mắt chưa từng khô. Họ nghèo đến mức chưa bao giờ có thêm chăn, chị gái mỗi lần về nhà mẹ đẻ đều phải chen chúc đắp chung một chiếc chăn với em trai. Có một đêm mưa to tầm tã, chị gái nửa đêm tỉnh giấc, phát hiện phía dưới chân đã trống không, Diêm Tảo khom lưng ngồi đầu giường, căn bản không hề ngủ, trong bóng tối phát ra tiếng nức nở như mèo. Chị gái hỏi cậu ta tại sao, Diêm Tảo không trả lời, đi vào bếp vò dây cỏ. Chị gái cũng nức nở, đi vào bếp, bàn tay run rẩy vươn ra, cuối cùng cũng nắm lấy tay em trai. Nói nếu em không chịu nổi, thì đừng coi chị là người nhà, coi như không quen biết, dù sao... cũng để em nếm thử tư vị đàn bà.
Tóc tai chị rối bời, đồ lót đã cởi ra, bầu ngực trắng như ngọc nghênh đón ánh mắt kinh ngạc của em trai. "Em cứ làm trên người chị đi, chị không trách em."
Cậu ta đột ngột rút tay lại, lùi một bước.
"Chị không trách em." Bàn tay chị gái vươn về phía thắt lưng quần của mình, "Dù sao chúng ta cũng đã không phải là con người nữa rồi."
Cậu ta như chạy trốn chết lao ra khỏi cửa, tiếng bước chân biến mất trong mưa gió.
Cậu ta chạy đến trước mộ cha mẹ, khóc lớn một trận. Sáng hôm sau về nhà, chị gái đã đi rồi. Để lại một bát khoai lang đã luộc chín, còn vài chiếc áo cũng đã giặt sạch và vá víu, đặt trên giường.
Sau đó chị không bao giờ về nhà mẹ đẻ nữa.
Có lẽ bắt đầu từ lúc này, Diêm Tảo càng không muốn mở miệng nói chuyện, dường như đã tự cắt lưỡi mình. Người ta bảo cậu ta làm gì, cậu ta liền làm nấy. Người ta không bảo cậu ta làm nữa, cậu ta liền đi sang một bên ngồi xổm xuống, cho đến khi không còn ai ra lệnh cho cậu ta nữa, thì lẳng lặng về nhà. Thời gian trôi qua, cậu ta gần như thực sự trở thành một người câm. Một lần, tất cả những phần tử trong công xã đều bị gọi đi sửa đường, cậu ta cũng như thường lệ tham gia. Cậu ta phát hiện cái bừa của mình trên công trường đã biến mất, sốt ruột đến mức mặt đỏ gay đi tìm khắp nơi. Dân binh canh giữ bọn họ cảnh giác hỏi cậu ta, chạy tới chạy lui làm trò quỷ gì? Cậu ta chỉ òa òa kêu.
Dân binh tưởng cậu ta ấp úng giở trò quỷ, cảm thấy cần phải kiểm tra cho rõ ràng, khẩu súng trường "xoạch" một tiếng chĩa thẳng vào ngực cậu ta: "Nói, khai thật, làm trò quỷ gì?"
Trán cậu ta toát mồ hôi, mặt đỏ tận đến tận mang tai và cổ, cơ bắp cứng đờ trên mặt kéo lệch sang một bên, hết lần này đến lần khác rung lên như lò xo, mỗi lần rung lên, đôi mắt lại theo đó mà mở to ra một lần, cái miệng - cái miệng đang bị người khác mong chờ trong lo âu kia vốn đã há hốc từ lâu, trống rỗng mở rộng hồi lâu, vậy mà không thốt ra được một chữ nào.
"Cậu nói đi!" Người bên cạnh sốt ruột đến mức cũng toát mồ hôi.
Cậu ta hổn hển, một lần nữa cố gắng, ngũ quan vặn vẹo hành hạ lẫn nhau, cuối cùng cũng bật ra được một âm thanh: "Oa - bừa!"
"Bừa cái gì?"
Hai mắt cậu ta đờ đẫn, không nói ra được chữ thứ hai.
"Cậu câm rồi sao?" Dân binh càng nổi giận.
Cơ bắp bên má cậu ta giật từng chập.
"Cậu ta là người câm," người bên cạnh nói đỡ cho cậu ta, "Cậu ta là kim khẩu ngọc nha, kiếp trước đã nói hết lời rồi."
"Không nói chuyện?" Dân binh quay đầu trừng mắt, "Nói Mao Chủ tịch vạn tuế!"
Diêm Tảo sốt ruột đến mức càng òa òa kêu, giơ một ngón tay cái lên, lại làm động tác giơ tay hô vang, ý muốn nói vạn tuế. Nhưng dân binh không bỏ qua, nhất định bắt cậu ta nói ra. Ngày hôm đó, trên mặt cậu ta ăn mấy cái tát, trên người ăn mấy cái đạp, vẫn không nói trọn vẹn được câu này. Nghẹn đến cuối cùng, cuối cùng cũng hét ra được một chữ "Mao".
Dân binh thấy cậu ta thực sự câm, phạt cậu ta gánh thêm năm gánh đất, tạm thời coi như xong.
Thân phận người câm của Diêm Tảo chính thức được xác định từ lần này. Làm người câm đương nhiên cũng chẳng có gì không tốt, nói nhiều hại nguyên khí, họa từ miệng mà ra, không nói chuyện thì ít đi bao nhiêu chuyện thị phi, ít nhất Bản Nghĩa không còn nghi ngờ cậu ta nói xấu sau lưng, nói lời phản động nữa, cũng bớt đi chút cảnh giác. Khi đội sản xuất cần một người phun thuốc trừ sâu, Bản Nghĩa thậm chí còn nghĩ đến cậu ta, nói kẻ được mụ thầy cúng nuôi dưỡng này có lẽ không sợ độc, biến thành một "Ngưu Á Á" (người câm) cũng chẳng cần tìm người nói chuyện, không ham vui, để cậu ta một mình độc hành là được.
Ruộng ở Đại Bàng Xung thuộc tính lạnh, trước đây ít khi bị sâu bệnh. Theo lời người địa phương, sâu bọ đều là do máy dầu sinh ra, máy móc hoạt động ầm ĩ, hoa cỏ lau trên núi đều biến thành sâu bọ. Có sâu bọ đương nhiên phải phun thuốc, Phục Tra bắt đầu thử cái mới, phun được một ngày, sau khi về thì sùi bọt mép, mặt xanh chân sưng nằm mất ba ngày, nói là bị trúng độc, sau đó không còn ai dám đi đụng vào bình phun thuốc nữa. Sai địa chủ phú nông đi làm công việc khổ sai này ư, lại sợ họ lấy thuốc trừ sâu đầu độc trâu bò hoặc lợn của tập thể, đầu độc cán bộ. Nghĩ đi nghĩ lại, Bản Nghĩa nghĩ chỉ có Diêm Tảo còn coi là một tên hán gian tương đối trung thực tuân thủ pháp luật, là phù hợp.
Diêm Tảo lúc ban đầu cũng trúng độc, đầu sưng như một quả bí ngô, trời có nóng thế nào, cũng cả ngày quấn một miếng vải, chỉ để lộ hai con mắt ra ngoài chốc chốc lại chớp chớp, như một tên trộm bịt mặt. Ngày tháng trôi qua, có lẽ đã dần dần thích nghi với độc tính, khăn quấn trên đầu được gỡ bỏ, khẩu trang thanh niên trí thức cho cậu ta cũng không đeo nữa, thậm chí về nhà ăn cơm cũng không cần phải đến bên nước rửa tay trước. Thuốc độc nhất, loại 1059, 1605 gì đó, cậu ta hoàn toàn không coi vào đâu, bàn tay vừa mới phun thuốc xong, quay người lại là có thể lau miệng, gãi tai, cầm khoai lang nhét vào miệng, bưng nước lạnh lên hút, khiến người ngoài vô cùng kinh ngạc. Cậu ta có một cái bát sành, dính đầy cặn thuốc, chuyên dùng để pha chế thuốc. Có một lần cậu ta bắt được mấy con chạch ở ngoài ruộng, ném vào bát, trong chốc lát con chạch đã lật bụng trắng dã bên trong. Cậu ta nhóm một đống lửa bên bờ ruộng, đốt con chạch rồi ăn hết vào bụng, vậy mà chẳng hề hấn gì.
Người trong thôn bàn tán xôn xao về chuyện này, khẳng định cậu ta đã biến thành một "người độc", trong huyết quản toàn thân chảy chắc chắn không phải là máu người.
Mọi người còn nói, từ đó về sau khi ngủ cậu ta không cần giăng màn nữa, tất cả muỗi đều tránh xa cậu ta, chỉ cần bị ngón tay cậu ta chạm vào, là lập tức chết tươi. Cậu ta thổi một hơi vào con muỗi bay qua trước mặt, cũng có thể khiến con tạp chủng nhỏ bé đó lập tức chóng mặt ngã xuống đất. Cái miệng của cậu ta còn linh hơn cả máy phun thuốc.