Thủy Thủy là người huyện Bình Giang, gả xa về phía Mã Kiều ở La Giang. Nghe nói em gái cô là hoa đán nổi tiếng ở Bình Giang, hát hay, một bước sen đi khiến người ta tấm tắc khen ngợi. Nghe bảo hồi đó Thủy Thủy còn vẹn toàn cả sắc lẫn tài hơn cả em gái, chỉ là từ khi sinh Hùng Sư, cô mắc chứng đau lưng, giọng nói cũng vỡ nát, mỗi lần mở miệng là có luồng khí rít lên cắt ngang cuống họng, bất cứ lời nào thốt ra cũng là những âm thanh tán loạn văng ra từ cổ họng. Từ đó cô ăn mặc lôi thôi, khuy áo vạt trước chẳng bao giờ được cài tử tế, lúc nào cũng trễ xuống một bên, đầu bù tóc rối, những vùng da ngoài ngũ quan thường để lại một vệt đen xì. Cô thường cùng những bà lão lớn tuổi hơn mình dệt vải, tìm rau lợn, sàng gạo, nghe họ ho đờm đặc, hỉ mũi, có lẽ cũng chẳng cần chú ý vẻ ngoài, chẳng cần phải tô điểm chút gì đặc biệt trong những ngày tháng ảm đạm.
Phụ nữ một khi đã về nhà chồng, nhất là sau khi sinh con đẻ cái, thì trở thành đàn bà, trở thành mụ vợ, chẳng còn mấy thiết tha yêu quý bản thân nữa. Thế nhưng, dáng vẻ rách rưới bệ rạc của Thủy Thủy có chút quá đáng, dường như có một sự cố tình muốn ngược đãi chính mình, một kiểu muốn bắt giữ bản thân làm con tin, cố ý báo thù ai đó vậy. Không ít lần, cô đi vớt bèo lợn, hông lắc lư hai bên. Mang một đôi ủng cũ của đàn ông, giọng khàn khàn "hà hừ hà hừ" đuổi gà trong vườn rau, vệt máu kinh đỏ tươi trong đũng quần đều bị người qua đường nhìn thấy. Khó mà nói đây chỉ là sự bất cẩn thông thường.
Sau khi Hùng Sư chết, Thủy Thủy trở thành Mộng Bà, tức là người tâm thần trong tiếng phổ thông, trên mặt thường có nụ cười phiêu hốt bất định, hơn nữa không thể nhìn thấy dây khoai lang, vừa thấy là phải nhổ tận gốc, dường như cô tin rằng con trai mình đang trốn dưới đất, chỉ cần cô túm lấy dây khoai nhổ lên là có thể lôi con trai từ dưới đất ra. Nhìn chung, buổi sáng cô tỉnh táo hơn buổi chiều, ngày nắng tốt hơn ngày mưa. Những lúc này, ánh mắt cô trong veo, tiếp người đãi vật, bận rộn trong ngoài, chẳng khác gì người bình thường. Cùng lắm chỉ là trầm mặc ít nói hơn một chút. Cô căng thẳng nhất là vào những buổi chiều mưa. Mây mù ngày càng âm u, hơi thở ngày càng trì trệ, tiếng nước mưa nhỏ giọt tí tách, một chiếc lá khô bay vào cửa sổ, bức tường và chân giường ẩm ướt, bóng dáng người hàng xóm dần mờ ảo, cùng với tiếng gà vịt âm u phát ra từ đâu đó trong nhà, tất cả những điều này đều có thể khiến cô rơi vào trạng thái "mộng". Cô càng không thể chịu đựng được ánh trăng, vừa thấy ánh trăng ngoài cửa sổ là run cầm cập, lấy một chiếc khăn quàng hoa trùm lên, tháo xuống, rồi lại trùm lên, cứ lặp đi lặp lại vô số lần như vậy.
Nếu không phải Chí Hoàng dùng dây trói hai tay cô lại, cô có thể cứ lặp đi lặp lại như vậy suốt cả đêm. Cô luôn nói chiếc khăn này không phải của mình, giật phăng khỏi đầu. Lát sau lại nói đầu mình lạnh, không quàng khăn không được, rồi lại quàng lên.
Thủy Thủy và Chí Hoàng cuối cùng cũng ly hôn, người nhà mẹ đẻ đón cô về Bình Giang. Nhiều năm sau, khi tôi thăm lại Mã Kiều, đã hỏi thăm về Thủy Thủy. Mọi người rất kinh ngạc khi tôi không biết tình hình của Thủy Thủy, gần như kinh ngạc giống như việc tôi không biết Chủ tịch Mao vậy. Anh chưa từng nghe nói về cô ấy sao? Anh thực sự chưa từng nghe nói về cô ấy sao? Họ không thể dung thứ cho sự thiếu hiểu biết của tôi, cũng rất tiếc cho tôi. Họ nói, Thủy Thủy bây giờ nổi tiếng lắm, nhà mẹ đẻ cô ấy thường xuyên bị xe hơi, xe máy, xe đạp bao vây, các quầy hàng rong đều mượn hơi của cô ấy để buôn bán. Người ở xa thật xa đều đến tìm cô ấy, nhờ cô ấy đoán số trúng thưởng xổ số. Giai đoạn đó, nông thôn mua xổ số phúc lợi, mua xổ số đại hội thể thao, mua đến phát điên, phố xá tiêu điều, hàng bách hóa không ai ngó ngàng, quán trà tửu lầu cũng vắng khách, tiền của mọi người đều biến thành tờ vé số. Cán bộ xã người nào người nấy sốt ruột chửi bới, nói rằng cứ đà này thì ngay cả thuốc trừ sâu phân bón cũng chẳng ai mua, sản xuất làm sao được nữa? Buôn bán làm sao được nữa?
Dự đoán số trúng thưởng đã trở thành chủ đề khiến mọi người đau đáu nhất. Vào lúc này, người được công chúng chú ý nhất không phải là quan chức, không phải cựu thương, càng không phải trí thức, mà là người tâm thần. Mọi người đột nhiên đổ xô đi nghe ngóng và tìm kiếm những kẻ điên này, lấy lòng nịnh nọt họ, không tiếc đút lót tiền bọc giấy đỏ, khẩn cầu họ chỉ ra số trúng xổ số, để khi mua vé số có thể đặt bút "ngàn vàng", thắng lợi ngay lập tức. Người ta xôn xao đồn đại, làm cái việc dự đoán này thì trẻ con linh hơn người lớn, đàn bà linh hơn đàn ông, người mù chữ linh hơn người có chữ, mà quan trọng hơn cả là: người tâm thần linh hơn người bình thường.
Thủy Thủy đương nhiên càng xuất chúng hơn trong đám người tâm thần, nghe nói gần như đoán đâu trúng đó, không lần nào không linh, đã khiến không ít người mua xổ số giàu lên sau một đêm. Danh tiếng của cô đương nhiên cũng lan xa.
Tôi gặp một biên tập viên đài phát thanh trong huyện, anh ta ngạc nhiên khi biết tôi từng quen Thủy Thủy, nói rằng anh ta cũng từng tìm đến Thủy Thủy. Anh ta dùng cái miệng của người đã tốt nghiệp đại học bốn năm để thao thao bất tuyệt, kể rằng anh ta đi xe khách đường dài chạy đến Bình Giang, đợi gần năm tiếng đồng hồ mới được gặp Thủy Thủy một lần. Anh ta căn bản không nhận được chỉ dẫn cụ thể nào, Mộng Bà không bao giờ dễ dàng tiết lộ thiên cơ như vậy. Thủy Thủy nhìn anh ta một cái, chỉ chỉ vào bức tranh mặt trời mọc trên tường. Biên tập viên đương nhiên là người nhanh trí, liền hiểu ngay, sau khi trở về lập tức nghĩ đến "Đông Phương Hồng", ngay lập tức theo phổ nhạc đơn giản của câu đầu bài hát "Đông Phương Hồng" là 5562, điền vào số vé số của mình. Anh ta không ngờ rằng, mấy ngày sau, kết quả công bố, anh ta suýt ngất xỉu: số trúng thưởng là 1162!
Vận may lướt qua anh ta, anh ta không hề thấy oan ức, mà lý lẽ hùng hồn nói, việc này không thể trách Thủy Thủy, chỉ có thể trách anh ta hiểu sai. Anh ta quá ngu ngốc, quá ngu ngốc! Anh ta lại quên mất câu đầu của "Đông Phương Hồng" chỉ là "Đông Phương Hồng", câu thứ hai mới là "Thái dương thăng" sao — phổ nhạc của nó chính xác là 1162 đấy thôi!
Khi kể với tôi những điều này, anh ta mặt mày ủ rũ, cứ thở dài thườn thượt.
Đối mặt với người biên tập viên tin tưởng sâu sắc vào Thủy Thủy này, tôi nhận ra, từ "Mộng Bà" mang ý nghĩa: Phàm là những người xa rời tri thức và lý trí (trẻ con, đàn bà, người tâm thần...), trong tâm trí của nhiều người tuy là những kẻ yếu đáng thương, nhưng vào một vài thời khắc quyết định của số phận, họ bỗng chốc lại trở thành những người gần với chân lý nhất, đáng tin cậy và dựa dẫm nhất.
Tôi phải thừa nhận rằng, tri thức và lý trí quả thực không thể giải quyết mọi vấn đề của nhân sinh. Tôi chỉ kinh ngạc là, sức mạnh của việc khước từ tri thức và lý trí, thường lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta ước tính. Học giả người Áo S. Freud, từ lâu đã dùng phân tâm học của mình để đưa ra cách biểu đạt lý thuyết tinh vi và hệ thống về điều này. Ông nghi ngờ lý trí, thậm chí coi nhẹ ý thức, nhấn mạnh hơn vào vai trò của tiềm thức, cho rằng sự hỗn loạn, vụn vặt, ẩn mật của tiềm thức không phải là vô nghĩa. Trái lại, với tư cách là nguồn gốc và động lực của ý thức, tiềm thức ẩn chứa chân lý quan trọng hơn, cần con người cẩn thận khám phá.
Freud cho rằng, tiềm thức dễ hiện ra ở trẻ em, phụ nữ, người tâm thần hơn, dễ hiện ra trong giấc mơ của con người hơn - tức là tất cả những nơi mà lý trí suy yếu hoặc sụp đổ. Vị bác sĩ tâm thần này đã viết "Giải mã giấc mơ", trở thành một bậc thầy giải mã giấc mơ. Trong mắt ông, giấc mơ là sự hiện ra ẩn khuất của tiềm thức, là cửa ngõ quan trọng nhất để nghiên cứu bệnh tâm thần. Ông chắc chắn sẽ ngạc nhiên thích thú với cách gọi người đàn bà điên của người Mã Kiều: Mộng Bà. Ông cũng chắc chắn có thể thấu hiểu thái độ mâu thuẫn của người Mã Kiều đối với Mộng Bà: vừa đáng thương (khi lẽ thường vẫn còn hiệu quả) lại vừa sùng bái (khi thiên mệnh bí ẩn không thể dò thấu).
Từ "Mộng Bà" đã khái quát một cách tinh luyện và chính xác phát hiện kiểu Freud: Giấc mơ là sự điên rồ ẩn sâu của người bình thường, còn bệnh tâm thần là giấc mơ tỉnh táo giữa ban ngày.
Địa vị đặc biệt của "Mộng Bà" ở Mã Kiều dường như cũng ủng hộ quan điểm quan trọng của mọi chủ nghĩa phản trí tuệ: Ở nơi phi khoa học nhất, thường ẩn giấu một thứ khoa học sâu xa hơn.
Tôi không biết ngôn ngữ ở những nơi khác có làm được điều này không. Từ "Phong tử" trong tiếng Anh là "lunatic", bắt nguồn từ gốc "luna", nghĩa là "mặt trăng". Nói vậy kẻ điên cũng chính là "người trăng". Mặt trăng chỉ có thể xuất hiện vào ban đêm, tất nhiên đã gần với giấc mơ rồi. Độc giả chắc vẫn còn nhớ. Trạng thái tâm thần của Thủy Thủy, quả thực thường xuyên xảy ra từ hoàng hôn đến đêm, khoảng thời gian này thường có bối cảnh đèn dầu hoặc ánh trăng. Cũng có thể nói tri thức và lý trí cần sự rõ ràng, không dễ tồn tại trong sắc đêm mờ ảo; có lẽ ánh trăng là nguyên nhân tự nhiên của bệnh tâm thần (nghĩa thứ nhất của Mộng Bà) và thần linh (nghĩa thứ hai của Mộng Bà). Một người đặc biệt thích ánh trăng, một người đặc biệt muốn nhìn đăm đăm vào ánh trăng hoặc độc hành dưới ánh trăng, hành xử như thơ như mộng, đã lảng vảng ở rìa những thế tục, có xu hướng tâm trí siêu thường.
Nói như vậy, mọi bệnh viện tâm thần nên coi ánh trăng là loại virus lớn nhất.
Tương tự, mọi chủng viện thần học, mọi tín ngưỡng và giác ngộ tuyệt đối vượt trên khoa học, đều nên lấy ánh trăng làm mặc khải tối cao.