"Cách" là một từ thông dụng, có nghĩa gần với các khái niệm như "phẩm cách", "tư cách", nhưng lại không chỉ giới hạn ở đó. Có "cách" hay không, có bị mất (âm là "She") "cách" hay không, là thước đo đánh giá cơ bản của người Mã Kiều đối với người khác. Thâm niên, học vấn, xuất thân, địa vị, tín nhiệm, uy vọng, lòng can đảm, tài cán, tài sản, việc thiện hay thói xấu, thậm chí cả khả năng sinh sản của một người, đều có thể làm thay đổi "cách" của họ. "Cách" lại quan hệ mật thiết, nhân quả với "thoại phân" (phần nói), người có "cách" đương nhiên có "thoại phân", người có "thoại phân" chắc chắn có "cách".
Chú Minh Khải, người cùng nồi cơm với Phục Tra, thường được gọi là chú Minh Khải, từng học được nghề làm đồ bột ở Trường Lạc phố. Khi công xã mở đại hội, thường nhờ chú ấy làm bánh bao, việc này đã mang lại cho chú ấy rất nhiều "cách". Mỗi khi có cơ hội như thế, cách gọi chú Minh Khải lại chuyển thành cha Minh Khải. Không chỉ bản thân chú Minh Khải thấy nở mày nở mặt, mà toàn bộ dân làng Mã Kiều đều cảm thấy vẻ vang. Gặp người nơi khác đi ngang qua làng, bất kể người ta có quen biết chú ấy hay không, người Mã Kiều luôn cố ý hay vô tình mà long trọng giới thiệu người này. Nếu người nghe tỏ vẻ ngơ ngác, hoặc không biểu lộ sự quan tâm đặc biệt, mặt người Mã Kiều sẽ lập tức sầm xuống, ánh mắt đầy vẻ khinh bỉ mà nói: "Ngươi đến cha Minh Khải mà cũng không biết ư?" Nếu người đó đang định mời trà đãi khách, đãi ngộ của bạn có thể vì sự ngơ ngác hoặc khinh khỉnh đó mà biến thành một bát trà lạnh ngắt. Sau khi làm bánh bao xong về làng, Minh Khải thích chắp tay sau lưng đi dạo một vòng quanh làng, chỉ trỏ những việc chướng tai gai mắt. Đám thanh niên nghịch ngợm đến mấy cũng phải kính nể chú ấy vài phần vì người chú lúc nào cũng nồng nặc mùi bánh bao, ngoan ngoãn cúi đầu không dám hó hé. Có một lần, Minh Khải chỉ cần vài câu nhẹ nhàng đã trấn áp được một thanh niên tên là "Tam Nhĩ Đoá" khiến hắn không dám bắt chạch, xách thùng lủi thủi quay về, làm chúng tôi là thanh niên trí thức vô cùng kinh ngạc. Tam Nhĩ Đoá vốn là kẻ trời không sợ đất không sợ. Tôi mon men lại gần hỏi nhỏ hắn: "Hôm nay sao ngươi lại ngoan ngoãn thế?" Hắn tỏ vẻ tự nhận xui xẻo, tâm phục khẩu không phục lầm bầm: "Coi như lão ấy có "cách" đi, ông đây hôm nay không ăn thiệt thòi trước mắt." Lúc này tôi mới bắt đầu chú ý, cùng là người Mã Kiều, có "cách" hay không sống rất khác nhau.
La Bá có một đứa con nuôi gửi tiền từ Di Biên về cho ông, đồng nghĩa với việc gửi "cách" cho ông. Bằng không, chỉ dựa vào cái tuổi già của ông, "cách" làm sao lớn đến mức khiến Bản Nghĩa cũng phải nể ông ba phần.
Triệu Thanh không biết làm bánh bao cũng chẳng có con nuôi gửi tiền, nhưng một hơi sinh được sáu đứa con trai, cũng làm cho "cách" của ông cao lên đôi chút. Làng chia khoai lang hay đậu, đến lượt phần của ông, cái đòn cân trong tay cán bộ luôn phải nâng cao thêm một chút để tỏ lòng tôn trọng ông.
Tất nhiên, một số loại "cách" tạm thời cũng không thiếu phần nực cười. Ví dụ như một thanh niên trí thức có biệt danh là Hắc Tướng Công từ thành phố trở về, mang theo một chai nước tương Long Bài, đổi với Trọng Kỳ lấy một con gà rừng. Loại nước tương này là thương hiệu nổi tiếng, nghe nói còn là nước tương tiến vua, mỗi năm đều phải gửi đến Bắc Kinh để nấu thịt kho cho Chủ tịch Mao, ở địa phương chí ít phải là cán bộ cấp huyện mới chạm tới được. Tin tức truyền đi, Trọng Kỳ liền được hưởng cái "cách" ấy trong nửa tháng, trong nửa tháng đó hơi thở khi ho cũng mạnh mẽ hơn nhiều. Mặc dù ông dùng nước tương từng giọt từng giọt, nhưng rốt cuộc cũng không chịu nổi hàng xóm láng giềng ba ngày hai bữa đến cầu cạnh, không chịu nổi cán bộ công xã và Bản Nghĩa hết lần này đến lần khác ghé thăm. Nhìn cái chai dần dần trống rỗng, "cách" của ông cũng theo đó mà tụt dốc, trở về trình độ ban đầu. Ông nài nỉ Hắc Tướng Công đổi cho mình thêm một chai nước tương Long Bài nữa, ông sẵn sàng đưa hai con gà rừng. Hắc Tướng Công hứa chắc nịch, chỉ là mãi không giao được hàng, có lẽ nước tương tiến vua ở thành phố cũng bắt đầu khan hiếm rồi.
Trọng Kỳ còn muốn tìm cha Minh Khải giúp đỡ, tìm lối đi khác để có nước tương Long Bài, tìm lại "cách" của mình. Nhưng "cách" của cha Minh Khải lớn, Trọng Kỳ ấp a ấp úng, mấy lần đều không tìm được cơ hội tiếp cận, không tìm được cơ hội để nói chuyện. Minh Khải dạo này bận đi công xã làm bánh bao, còn bận chỉ đạo các công việc trong làng. Đội cán bộ họp, thấy chú vừa bước vào, liền không hiểu đầu đuôi thế nào đã phải nhường cho chú một chỗ ngồi. Chú không hề cảm thấy mình thừa thãi, nghe Bản Nghĩa triển khai công việc, vừa nghe vừa gật đầu hoặc lắc đầu, tỏ ý tán đồng hoặc phản đối, đôi khi còn chêm vào một đoạn không ăn nhập gì, phần lớn chẳng liên quan gì đến công vụ ở Mã Kiều, chỉ liên quan đến thời tiết hiện tại quá lạnh không dễ ủ bột, cũng như nhà máy kiềm cắt xén nguyên liệu, bột kiềm không có tác dụng, vân vân những việc liên quan đến bánh bao. Các cán bộ đội cũng ngoan ngoãn lắng nghe, thỉnh thoảng còn tham gia thảo luận về kỹ thuật làm đồ bột. Giả sử hôm đó chú nói hăng say, làm chậm trễ cán bộ một hai tiếng cũng không sao, chưa bao giờ có ai đuổi khách đối với chú, bởi vì chú có "cách".
Khá đáng tiếc là, người ta cứ có "cách" là dễ bị choáng váng đầu óc, nhất là kiểu người như Minh Khải, người có được "cách" nhờ cơ duyên nào đó chứ không phải do thực lực, thì càng dễ đắc chí cuồng vọng. Tiếng tăm bánh bao của chú lan xa, huyện mở đại hội, thỉnh thoảng cũng gọi chú đi làm đồ bột. Không biết là lần thứ mấy vào thành phố, chú quen biết bà góa họ Lý chuyên quét dọn ở nhà khách huyện ủy, qua lại vài lần hai người lén lút với nhau. Bà góa dù sao cũng là người lớn lên ở thành phố, hiểu biết không ít, biết cách ân cần trên giường, mà những chiếc bánh bao trắng Minh Khải lén lấy từ bếp mang tới cũng khá giúp mẹ con bà góa thỏa mãn cơn thèm. Ngày qua tháng lại như thế, vậy mà cũng thề non hẹn biển sâu nặng nghĩa tình. Cuối cùng, Minh Khải dứt khoát làm liều, lén vác cả một bao bột mì thượng hạng được đặc cách cấp cho lãnh đạo huyện ủy đến nhà họ Lý, tiện tay mang theo luôn một cái đầu heo.
Sự việc vỡ lở, bà góa họ Lý bị đuổi việc quét dọn, sau này chỉ có thể dựa vào việc nhặt rác để duy trì sinh kế. Còn Minh Khải (cách gọi "cha" đã bị hủy bỏ) thì lủi thủi trở về Mã Kiều, từ đó không còn cơ hội đi huyện hay công xã làm đồ bột nữa. Chưa hết, địa vị của chú trong làng rớt xuống vực sâu, người ngày càng trở nên tiều tụy, bất kể trời lạnh hay nóng, lúc nào cũng rụt cổ rụt vai, vẻ như muốn giấu mặt đi vậy. "Thoại phân" của chú đương nhiên bị tước đoạt sạch sẽ, đừng nói đến việc cán bộ họp, ngay cả đại hội toàn thể xã viên cũng không đến lượt chú nói câu nào. Nếu có việc gì bắt buộc mọi người đều phải bày tỏ thái độ, chú hoảng sợ ló cái đầu ra, giọng nói lí nhí như tiếng muỗi kêu, khiến Bản Nghĩa hết lần này đến lần khác quát tháo: "Nói to lên! Nói to lên! Lại không được ăn cơm à!"
Chú thường xuyên bị sai đi làm những công việc vất vả, nặng nhọc nhất, công điểm cũng thấp hơn người khác.
Người Mã Kiều giận không làm nên việc, giận Minh Khải tham tiền ham sắc, dễ dàng làm hỏng một phần vinh quang tốt đẹp của cả làng, cứ như thể toàn bộ dân làng đều từng ăn cắp bột mì và đầu heo vậy. Thế là họ dùng một biện pháp bất thành văn để đối đãi với người này, trong vài ba câu nói là muốn ném thẳng hai chữ "mất cách" vào mặt chú, ném đến mức chú cả ngày ủ rũ buồn rầu, chưa kịp đợi chúng tôi rời Mã Kiều trở về thành phố, đã tích tụ thành bệnh, về với suối vàng. Trong quá trình không hề thiếu phần tàn nhẫn này, tôi hiểu ra "cách" cũng có thể tập thể hóa. Chính vì Minh Khải là nhân vật hiếm có của Mã Kiều, "cách" của chú đã trở thành tài sản chung của toàn thể dân làng Mã Kiều, nên mới trở nên quan trọng như vậy. Chú tùy tiện vứt bỏ "cách" này, chính là phạm tội với toàn thể dân làng.
Nhiều năm sau, tôi trở về Mã Kiều, đi trên bờ ruộng. Nghe thấy một đám trẻ con dưới gốc cây đang hát một bài đồng dao: "Minh Khải ăn trộm gà rừng, bị bắt tại trận, bắt đến huyện Quần Đăng, tụt quần lại lột áo, cảnh sát đánh vào mông, xem mày khoác lác, tiếng khoác lác kêu cái bốp, cái mông đỏ tía..."
Lòng tôi chấn động, không ngờ chuyện đã qua nhiều năm, Minh Khải vẫn còn sống ở Mã Kiều, sống trong sự xua đuổi của thế hệ sau ở Mã Kiều, bằng bao bột mì của chú, bằng sự "mất cách" và sa sút của chú mà dựng lên một tấm bia miệng bất hủ. Tấm bia này có khi sẽ được truyền miệng từ đời này sang đời khác ở Mã Kiều, cho đến khi trên thế giới này không còn Bản Nghĩa, không còn Phục Tra hay bất cứ ai khác, cũng không còn tôi, thậm chí không còn cả đám trẻ hát dưới gốc cây kia nữa.
Chỉ cần còn ngôn ngữ, ông ta có thể sẽ sống mãi, sống vào tận tương lai xa xăm.