Những thửa ruộng nước ở Mã Kiều hình thù khác biệt, răng cưa đan xen, nằm trong một thung lũng giữa hai dãy núi, từng bậc từng bậc từ từ đổ xuống phía Trương Gia Phường, đổ về phía làn khói bếp bảng lảng hay ánh trăng đêm bên đó. Nơi đây gọi là Đại Bàng Xung, người ngoài nghe qua là biết ruộng bàng nhiều. Cái gọi là ruộng bàng, là một loại ruộng nước ở vùng núi, nước ngâm nhiều hơn nước chảy, nên bùn tính lạnh, lại còn có rất nhiều "hố lầy" sâu hun hút ẩn giấu, người một khi sẩy chân ngã vào thì suýt nữa là chìm nghỉm, hố lầy trên bề mặt không dễ nhận ra, chỉ có người thường xuyên xuống ruộng mới quen thuộc vị trí của từng cái một.
Trâu ở Mã Kiều cũng biết hố lầy nằm ở đâu, đi đến chỗ nào đột nhiên đứng khựng lại, người cầm cày phải hết sức chú ý.
Những thửa ruộng này đều có tên gọi riêng, hoặc đặt theo hình dáng: khâu Đoàn Ngư, khâu Rắn, khâu Mướp, khâu cá Liễn, khâu Ghế Đẩu, khâu Nón Lá, vân vân. Hoặc đặt theo trọng lượng giống lúa cần gieo: khâu Ba Đấu, khâu Tám Đấu, vân vân. Lại có những cái tên đặt theo khẩu hiệu chính trị: khâu Đoàn Kết, khâu Nhảy Vọt, khâu Cờ Đỏ Tứ Thanh, vân vân. Cứ như thế, tên gọi vẫn không đủ dùng, không đủ để đáp ứng những thửa ruộng quá vụn vặt và quá nhiều, thế là đành phải mượn tên người, hoặc thêm tên người vào trước tên một số thửa ruộng để phân biệt, ví dụ như "khâu Ba Đấu nhà Bản Nghĩa" và "khâu Ba Đấu nhà Chí Hoàng", chính là để chỉ hai thửa ruộng khác nhau.
Không khó để biết, những thửa ruộng này trước kia đều thuộc về tư nhân, hoặc được chia cho tư nhân trong thời kỳ cải cách ruộng đất, việc chúng gắn liền với tên của chủ ruộng là chuyện rất tự nhiên.
Tính ra, hợp tác hóa đã hơn mười năm rồi, tôi lấy làm lạ là họ vẫn nhớ rất kỹ những thửa ruộng từng là của nhà mình. Ngay cả đứa trẻ hơi lớn một chút, cũng đều biết ruộng cũ nhà mình nằm ở đâu, chỗ đó lưng không chịu mọc lúa. Lúc bón phân, nếu đến chỗ đó thì muốn bón nhiều hơn một chút. Mót đái một bãi, cũng muốn đến đó mà cởi quần. Có lần, một đứa trẻ giẫm phải một mảnh sứ trên ruộng, suýt nữa thì rách chân, tức giận bèn khêu nó ra rồi quẳng sang thửa ruộng khác. Một người phụ nữ bên cạnh lập tức trợn mắt: "Quăng đi đâu đấy, quăng đi đâu đấy? Muốn ăn đòn à? Tao lấy hai cái đũa đâm chết mày bây giờ!"
Thửa ruộng đó vốn là của nhà bà ta—từ rất rất lâu về trước.
Người phụ nữ này vẫn canh cánh trong lòng về thửa ruộng tư của nhà mình, chứng tỏ công hữu hóa đất đai ở Mã Kiều cho đến tận đầu những năm bảy mươi vẫn chỉ là một sự tồn tại của thể chế, chưa thấm nhuần thành một loại tình cảm, ít nhất là chưa phải là toàn bộ tình cảm của con người. Thể chế và tình cảm đương nhiên không phải là một chuyện, lại càng không phải là toàn bộ sự thật đang trào dâng bên dưới thể chế. Dưới thể chế hôn nhân, có thể có chuyện vợ chồng đồng sàng dị mộng, thay lòng đổi dạ (liệu còn có thể gọi là "hôn nhân" không?). Dưới thể chế hoàng quyền, có thể có chuyện đại quyền rơi vào tay người khác, ngoại thích buông rèm nhiếp chính (liệu còn có thể gọi là "hoàng quyền" không?). Đạo lý cũng tương tự như vậy, khi rất nhiều người Mã Kiều mót đái một bãi cũng phải chạy đến thửa ruộng tư ngày trước của mình để giải quyết, thì sự công hữu hóa của họ, khái niệm "công gia" của họ, có lẽ không thể không giảm đi một vài phần.
Tất nhiên cũng không thể nói họ một lòng hướng về tư hữu. Thực tế mà nói, Mã Kiều chưa bao giờ có chế độ tư hữu đúng nghĩa. Người trong thôn bảo tôi, ngay cả trước thời Dân quốc, quyền tư hữu của họ cũng chỉ quản được ba tấc "bùn nhão" trên bề mặt ruộng, tức là ba tấc bùn nổi. Từ ba tấc trở xuống, xưa nay đều là của hoàng đế, của quốc gia. Phổ thiên chi hạ, mạc phi vương thổ (Dưới gầm trời này, đâu đâu cũng là đất vua), quan gia muốn làm gì thì làm, chủ ruộng không có quyền ngăn cản. Hiểu được điều này, người ngoài có lẽ mới hiểu vì sao sau này Mã Kiều thực hiện đẩy mạnh hợp tác xã, tuy khó tránh khỏi một số người than vãn riêng tư, nhưng chỉ cần chính phủ ra lệnh một tiếng, mọi người ngược lại cũng thuận thuận lợi lợi mà nhập vào "công gia", không có gì đặc biệt là không thông suốt.
Ở một khía cạnh khác, họ nói về "công", nói về "tư", đằng sau đều mang theo một chữ "gia", điểm này không giống với ngôn ngữ phương Tây. Chữ "tư" của phương Tây, chỉ tư nhân. Giữa vợ chồng, giữa cha con, khi nói đến tài sản đều có giới hạn quyền tư hữu rõ ràng. "Tư gia" của người Mã Kiều, lại là trong tư có công. Trong một nhà, xưa nay không phân biệt anh hay tôi, ngươi hay ta. Chữ "công" của phương Tây, chỉ xã hội công cộng, cái gọi là "public" trong tiếng Anh, là sự tổ hợp theo chiều ngang của các thực thể tư hữu bình đẳng, thường chỉ có ý nghĩa chính trị và kinh tế, không liên quan gì đến các chuyện riêng tư như kiểu bí mật đời tư. "Công gia" của người Mã Kiều, lại là trong công có tư, vợ chồng cãi nhau, thanh niên yêu đương, người già nhập thổ, trẻ con đi học, đàn bà mặc quần áo, đàn ông khoác lác, gà mái đẻ trứng, chuột khoét tường, tất cả mọi chuyện riêng tư đều do "công gia" quản lý, cũng do "công gia" gánh vác toàn bộ trách nhiệm. Công gia đã trở thành một cái "tư" khổng lồ.
Chính vì loại cảm giác gia tộc tập thể này, mọi người thường gọi cán bộ là "phụ mẫu quan". Bản Nghĩa của Mã Kiều, khi mới ngoài ba mươi tuổi, vừa mới cưới vợ về, dựa vào thân phận bí thư của anh ta, rất nhiều người đã tôn xưng anh ta là "Bản Nghĩa cha" hoặc "Bản Nghĩa ông".
Điều này ngược lại lại gần với ý nghĩa nguyên thủy của chữ "Công" trong tiếng Hán. Chữ "Công" ban đầu của Trung Quốc không phải chỉ "public", mà là chỉ thủ lĩnh bộ lạc hoặc hoàng đế quốc gia, là từ đồng nghĩa với "quân" (vua). Dùng chữ "Công" để dịch từ "public" của người phương Tây, nói một cách nghiêm khắc, vốn không thỏa đáng. Đem những danh từ phương Tây kiểu "chế độ tư hữu", "chế độ công hữu" áp dụng đơn giản vào Mã Kiều, dường như cũng chôn giấu một nguy cơ danh bất xứng thực.
Bản Nghĩa là "Công" của Mã Kiều (theo nghĩa trong Hán ngữ cổ), đồng thời cũng đại diện cho "Công" của Mã Kiều (theo nghĩa trong tiếng Anh và một số ngôn ngữ phương Tây).