Mã Kiều Từ Điển

Lượt đọc: 750 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phát Ca

❊ ❊ ❊

Nếu thấy những người đàn ông ở Mã Kiều tụ tập ba năm người, ngồi xổm nơi đầu ruộng góc tường, hoặc ngồi bên bếp lửa, theo thói quen một tay chống cằm hoặc che miệng, thì có thể biết họ đang hát. Họ hát có vẻ lén lút như đang âm mưu chuyện gì đó, không những giọng nhỏ, mà hầu hết đều tránh tai mắt người ngoài, chọn nơi vắng vẻ để thực hiện. Đối với họ, hát không hẳn là biểu diễn trước công chúng, mà giống như một cuộc đấu trí trong nhóm nhỏ thì đúng hơn. Ban đầu tôi cứ ngỡ đây là vì sợ sự ngăn cấm và phê bình chính trị từ phía chính quyền, sau này mới biết, ngay cả nhiều năm trước thời "Cách mạng Văn hóa", họ đã có lối hát lén lút này rồi. Chẳng biết vì lý do gì. Người Mã Kiều hát, còn gọi là bàn ca, cũng gọi là phát ca, có tính chất đại khái giống như "phát ngôn" trong các cuộc họp, hay "phát bài" trên bàn mạt chược. Mai Thừa thời Hán từng viết bài "Thất Phát" rất nổi tiếng, chữ "phát" ở đây chỉ một thể loại phú, phần lớn là lối hỏi đáp. Phát ca ở Mã Kiều cũng phần lớn là lối đối đáp một hỏi một đáp, không biết có phải là chữ "phát" thời Hán hay không. Những chàng trai trẻ thích nghe hát, mỗi câu hát xướng lên đều được họ bình luận hoặc hò reo cổ vũ kịp thời. Nếu trong đám người đó có ai hào phóng, có thể sẽ rút tiền mua một bát rượu, hoặc dựa vào chút mặt mũi mà nợ một bát rượu để khao người hát. Người hát sau khi phát xong một vòng thì nhấp một ngụm rượu, nhờ men rượu tất nhiên có thể phát ra những câu hát sát phạt hơn, hiểm hóc khó đáp hơn, ép đối phương vào đường cùng, đấu đến mức khó phân thắng bại, trời đất tối sầm, nhất quyết không dễ dàng bỏ bàn tay đang chống cằm hay che miệng xuống.

Những câu hát của họ luôn bắt đầu từ việc đại sự quốc gia. Ví dụ như hỏi vặn đối phương thủ tướng nước ta là ai? Chủ tịch nước là ai? Chủ tịch quân ủy trung ương là ai? Phó chủ tịch quân ủy là ai? Anh trai của vị phó chủ tịch quân ủy nào đó là ai? Anh trai của vị phó chủ tịch quân ủy đó gần đây mắc bệnh gì và đang uống thuốc gì? Vân vân và vân vân. Những câu hỏi hóc búa này thật khiến tôi kinh ngạc. Tôi dù ngày nào cũng đọc báo, e rằng cũng không thể như họ, thuộc làu làu về các nhân vật lớn nơi xa xôi, nhớ chính xác đến thế về căn bệnh ung thư phổi hay tiểu đường của họ. Tôi đoán những gã đàn ông người ngợm đầy mùi phân bò này, sở hữu trí nhớ kỳ lạ như vậy, chắc chắn là nhờ qua một hình thức huấn luyện đặc biệt nào đó. Ở nơi thôn dã mà không quên bậc quân vương, tổ tiên của họ chắc hẳn cũng từng có thói quen quan tâm đến động tĩnh nơi triều đình.

Tiếp theo là phát hiếu ca. Các ca sĩ thường vạch trần thói xấu của nhau, chỉ trích đối phương không chịu bật bông cho cha mẹ, hoặc không mua quan tài cho cha nuôi, hoặc không biếu thịt xông khói cho bác cả hay bác thứ vào ngày rằm tháng Giêng, hoặc miếng thịt xông khói đó mỡ không đủ hai tấc, trong thịt còn có dòi bò, vân vân. Họ luôn tỏ vẻ chính nghĩa, chất vấn đối phương có phải là kẻ trọng phú khinh bần? Có phải là kẻ vong ân bội nghĩa? Có phải ngày nào cũng ăn thức ăn của lợn chó nên lòng dạ cũng như lợn chó? Tất nhiên, đối phương phải nhanh trí, kịp thời viện dẫn lý do thời tiết hay đau chân để cởi bỏ tội lỗi của mình, đồng thời lập tức phản công, tìm ra hành vi bất hiếu mới của đối phương — dù có phải phóng đại sự thật cũng không tiếc. Họ nhất định phải chịu đựng được cuộc thẩm vấn qua những câu hát này, một hình thức kiểm chứng nghiêm ngặt đạo đức dân gian. Trên đây là cuộc đối đầu khai màn cần thiết, thể hiện lập trường của người hát. Phát xong những thứ này, mới có thể yên tâm, yên tâm phát một ít "giác giác ca". Nghĩa mở rộng của chữ "giác" là đùa vui, ví dụ "giác giác thoại" chính là chỉ những lời bông đùa. Nghĩa mở rộng hơn nữa là không đứng đắn, ví dụ "giác giác ca" phần lớn chỉ những bài hát tán tỉnh. Giác giác ca khơi dậy cảm quan của thân xác, là tiết mục khiến các chàng trai trẻ phấn khích nhất, vẫn có thể áp dụng lối đối đáp, chỉ là một bên đóng vai nam, một bên đóng vai nữ; một bên muốn yêu, một bên muốn từ chối. Tôi từng chú ý ghi lại được vài câu: "Nhớ chị ngẩn ngơ nhớ chị ngẩn ngơ, đi đường không biết chân đạp phải đá, ăn cơm không biết cầm đôi đũa, ngồi xuống không biết đứng lên." Một bài khác còn ngẩn ngơ hơn: "Nhớ chị nhớ đến hơi thở chẳng thông, ngày ngày ăn cơm chẳng có thịt, không tin cởi áo ra mà xem, da là da xương là xương." Cũng có những bài ca ngợi mưu đồ giết chồng của người đàn bà ngẩn ngơ, khiến người ta giật mình: "Chồng người ngoan ngoãn lại ngoan ngoãn, chồng tôi như khúc củi vàng, ba rìu hai rìu chém chết sạch, mời các bạn bè đến nướng người đây." Cũng có những câu hát thê lương: "Một khó nỡ rời hai khó chia ly, quay lại cái bóng dán trên tường, mười ngày nửa tháng chưa gặp mặt, ôm lấy cái bóng khóc một hồi." Cũng có những bài bày tỏ sự tuyệt vọng đối với tình yêu: "Tôi với chị yêu nhau chỉ tốn công. Giống như mượn gạo nuôi gà người, con cái của chị đã lớn khôn, chẳng gọi cha mà gọi là bạn hàng!"

Đây chỉ tính là tình ca. Tình ca hát đến một mức độ nào đó, các ca sĩ sẽ dẫn vào "hạ ca": "Tôi nhìn cô gái cô hai mươi lẻ, đừng đóng cửa cài then giả đứng đắn, tôi nhìn trên mặt cô nở hoa, trong đũng quần sớm đã ướt đẫm. Chó nhà cô sủa gấp chẳng dừng, dòng nước trước cửa trắng lờ đờ. Giường nhà cô bền chắc ngàn cân, một ngày khoan ra một cái hố." ... Mỗi khi đến lúc này, trong đám người nghe nếu có phụ nữ, chắc chắn sẽ đỏ mặt nguyền rủa rồi vội vã bỏ đi, đám trai trẻ thì dõi theo bóng lưng khác thường của họ, giống như những con gà chọi, vươn dài cổ, mắt đỏ ngầu, tay chân ngứa ngáy, lúc đứng lên lúc ngồi xuống, trên mặt nở ra nụ cười si dại nóng rực. Họ cố ý làm tiếng cười vang dội hơn, để những người phụ nữ ở xa nghe thấy. Cũng có những bài hát về nỗi khổ của phụ nữ, ví dụ như Vạn Ngọc ở hạ thôn từng hát một bài, nội dung là cảnh một người đàn bà dõi theo đứa con hoang nằm trong chậu gỗ trôi xuôi theo sông La Giang: "Con từ từ đi con từ từ bước, đừng để đá nhọn va vỡ đầu, không phải mẹ đây chẳng cần con, vì con không cha mẹ nhục nhã. Con từ từ đi con từ từ bước, đừng để sóng gió làm ướt mình, không phải mẹ đây nỡ bỏ con, nửa đêm thức dậy gọi ba tiếng..." Trong miệng Vạn Ngọc, chiếc chậu gỗ gặp phải một vòng xoáy, quay một vòng rồi lại trôi ngược trở lại, dường như luyến tiếc không rời, vẫn muốn quay về vòng tay của mẹ, ha ha ha. Hát đến đây, những người đàn bà bên cạnh không ai là không đỏ hoe mắt, bắt đầu dùng vạt áo lau mắt, tiếng sụt sùi vang lên dồn dập. Vợ của Bổn Nhân mép miệng trĩu xuống, vứt giỏ rau lợn trong tay, lao vào vai một người đàn bà khác mà òa khóc nức nở.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.