Mã Kiều Từ Điển

Lượt đọc: 750 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Say Phố

❊ ❊ ❊

Trong tiếng phổ thông có những từ như "say tàu", "say xe", "say máy bay", nhưng lại không có từ "say phố" của người Mã Kiều. Say phố là một loại bệnh có triệu chứng tương tự say tàu, chỉ xảy ra khi ở trong phố thị, kèm theo các biểu hiện như mặt mày tái nhợt, mắt hoa tai ù, chán ăn, mất ngủ hay mơ, mệt mỏi, khí hư, tức ngực, sốt, mạch loạn, nôn mửa tiêu chảy, vân vân. Phụ nữ mắc bệnh này còn có thêm tình trạng kinh nguyệt không đều và thiếu sữa sau khi sinh. Các lang y vùng Mã Kiều đều có các thang thuốc chuyên trị say phố, bao gồm kỷ tử, thiên ma, hồ đào các thứ.

Vì vậy, người Mã Kiều dù có đến Trường Lạc phố gần nhất cũng rất ít khi qua đêm ở đó, lại càng không bao giờ ở lâu. Quang Phục ở Thượng thôn ngày xưa xuống huyện thành đi học, mới đi được hơn một tháng đã bị say phố nặng, gầy rộc hẳn đi, sống chết đòi quay về núi. Anh ta than khổ lắm, nói thành phố đâu phải là chỗ cho người ở! Sau này anh ta cũng tốt nghiệp lấy được cái bằng, cũng kiếm được bát cơm dạy học trong thành phố, trong mắt người Mã Kiều đó đã là một kỳ tích. Kinh nghiệm trị say phố của anh ta là: ăn nhiều đồ muối chua. Chính nhờ hai vại đồ muối chua ngon lành, cộng thêm việc hay đi chân trần mà anh ta mới trụ lại được trên phố hơn mười năm.

Say phố là vấn đề mà tôi thường xuyên tranh luận với người Mã Kiều. Tôi nghi ngờ đây không phải là một căn bệnh thực sự, hoặc ít nhất cũng là một căn bệnh bị hiểu lầm trầm trọng. Thành phố không có sự rung lắc của tàu xe máy bay, cùng lắm chỉ nhiều hơn nông thôn một chút mùi khói than, mùi xăng dầu, mùi chất tẩy trắng trong nước máy cùng những tiếng ồn ào, không thể nào gây bệnh được. Trên thực tế, hàng triệu người thành phố cũng đâu có ai mắc bệnh này. Sau khi rời Mã Kiều, tôi đọc đôi chút tạp thư, lại càng nghi ngờ say phố chẳng qua chỉ là một dạng ám thị tâm lý đặc biệt nào đó, giống như thuật thôi miên. Chỉ cần bạn có xu hướng tâm lý chấp nhận, nghe nói đến việc ngủ là có thể ngủ thật; nghe nói đến ma quỷ là có thể thấy ma thật. Tương tự như vậy, một người được giáo dục lâu ngày với quan điểm về đấu tranh giai cấp và tình hình địch, thực sự có thể nhìn đâu cũng thấy kẻ địch trong cuộc sống—một khi sự thù địch mà anh ta mặc định dẫn đến sự phản cảm, ghét bỏ, thậm chí là sự trả đũa mang tính phản kháng của người khác, thì trạng thái đối địch trên thực tế, ngược lại sẽ càng chứng thực cho dự đoán của anh ta, khiến cho sự thù địch của anh ta càng có lý do chính đáng hơn.

Những ví dụ loại này tiết lộ một kiểu sự thật khác, không, nói một cách nghiêm túc thì không phải sự thật, chỉ là sự thật cấp độ hai do ngôn ngữ mới tạo ra, hay còn gọi là sự thật tái sinh.

Chó không có ngôn ngữ, cho nên chó không bao giờ say phố. Con người một khi đã trở thành sinh vật ngôn ngữ thì đã có khả năng mà các loài động vật khác hoàn toàn không có, có thể dùng ma lực của ngôn ngữ, "nhất ngôn thành sấm", "chúng khẩu thước kim", không có biến thành có, tạo ra hết sự thật kỳ tích này đến sự thật kỳ tích khác. Sau khi nghĩ đến điểm này, tôi đã từng làm thí nghiệm trên con gái mình. Tôi đưa nó đi ô tô, trước đó khẳng định với nó là nó sẽ không say xe, dọc đường nó quả nhiên nhảy nhót tung tăng, không có chút khó chịu nào. Đến lần đi ô tô tiếp theo, tôi báo trước với nó là nó sẽ say xe, kết quả là tâm trạng nó vô cùng căng thẳng, đứng ngồi không yên, cuối cùng mặt mày tái mét, lông mày nhíu chặt, ngã vào lòng tôi, xe còn chưa chạy mà nó đã say một nửa rồi. Những thí nghiệm loại này, tôi không dám nói là bách phát bách trúng, nhưng điều đó đã đủ để chứng minh ngôn ngữ là một thứ không thể xem thường, là một thứ nguy hiểm cần phải cẩn thận đề phòng và kính cẩn đối đãi. Ngôn ngữ gần như là thần chú, một cuốn từ điển gần như là cái hộp có thể giải phóng mười vạn thần ma. Giống như người phát minh ra từ "say phố", một người mà tôi không hề biết, lại tạo ra cơ thể đặc thù cho bao thế hệ người Mã Kiều, tạo ra sự xa lánh kéo dài của họ đối với thành phố.

Vậy còn "cách mạng" thì sao, "tri thức" thì sao, "cố hương" thì sao, "cục trưởng" thì sao, "phạm nhân cải tạo" thì sao, "Thượng đế" thì sao, "khoảng cách thế hệ" thì sao... Trong những điều kiện liên quan, những từ này đã từng tạo ra cái gì? Và sẽ còn tạo ra cái gì nữa?

Tôi không cách nào thuyết phục được người Mã Kiều.

Sau này tôi biết, Bản Nghĩa nếu không phải vì say phố, cũng suýt chút nữa được ăn cơm nhà nước. Anh ta từ chiến trường Triều Tiên trở về, làm phu ngựa tại chính quyền chuyên khu, sau này rất có khả năng trở thành cán bộ, tiền đồ xán lạn. Anh ta cũng giống như những người Mã Kiều khác, luôn cảm thấy những ngày tháng trên phố thật tẻ nhạt. Ở đó ít thấy trà gừng muối đậu, không có tiếng nước chảy dưới bầu trời đầy sao đêm hè, không có đầu gối và đũng quần hơ nóng hổi bên bếp lửa... Tiếng Mã Kiều của anh ta không dễ để người khác nghe hiểu. Anh ta cũng không thể dậy sớm như người trên phố. Anh ta luôn quên cài khuy đũng quần nên thường bị đồng nghiệp chế giễu. Anh ta không quen gọi nhà xí là cái gì đó là "nhà vệ sinh", cũng không quen việc nhà xí phân chia nam nữ.

Anh ta cũng học theo một số thói quen của đồng nghiệp, ví dụ như dùng bàn chải đánh răng, dùng bút nước, thậm chí còn theo chơi bóng rổ. Lần đầu tiên ra sân, anh ta bận rộn đổ mồ hôi đầm đìa, đến lúc ra sân vẫn chưa chạm được vào bóng. Lần thứ hai ra sân, đối phương cướp được bóng chuẩn bị tấn công rổ, anh ta đột nhiên hét lớn một tiếng "Dừng—", mọi người không biết đã xảy ra chuyện gì, ánh mắt đồng loạt đổ dồn về phía anh. Anh ta không chút hoang mang đi ra khỏi sân, xì một nắm nước mũi, rồi quay lại sân, phất tay với các cầu thủ một cách thản nhiên: "Nóng nảy quá, nóng nảy quá, chậm lại tí."

Anh ta không biết tại sao mọi người trên sân lại cười. Anh ta nghe ra tiếng cười có ý châm chọc. Việc anh xì nước mũi thì có gì không ổn chứ?

Ngày đại thử, trên phố nóng bức hơn nông thôn rất nhiều, nóng đến mức chẳng có chút lương tâm nào. Tối đến anh ta lang thang trên phố, nhìn thấy một vài nữ sinh chạy qua trước mặt, ăn mặc thật là phóng túng, dưới quần đùi lộ ra đùi và bàn chân. Anh ta còn nhìn thấy dưới bóng cây là những hàng giường tre, trên đó có những người phụ nữ lạ đang phe phẩy quạt ngủ. Một thứ mùi giống như thịt chín tỏa ra từ cằm, bàn chân trần, lông nách của họ, hoặc từ một mảng trắng tuyết thi thoảng lộ ra ở cổ áo. Anh ta cảm thấy toàn thân nóng ran, hơi thở dồn dập, quanh vòng đầu đau nhức khó chịu—chắc chắn là bị say phố rồi. Anh ta bôi nửa hộp dầu gió cũng không ăn thua, nhờ người cạo trên lưng mấy đường bầm đỏ, vẫn thấy đầu muốn nổ tung, miệng cũng bỏng rát nổi một vòng mụn nước. Anh ta xắn tay áo hung hăng đi lại mấy vòng trên phố, đá một cước vào cái sọt đựng cỏ bay xa hơn trượng: "Lão tử đi đây!"

Vài ngày sau, anh ta từ nông thôn trở về, cơn hỏa khí đã xẹp hết, cười tủm tỉm lấy ra món bánh của người miền núi, chia cho các đồng nghiệp ăn thử cho biết vị lạ.

Khi đó, người tình của anh ta ở Trương Gia Phường, một góa phụ hơn anh ta mười hai tuổi, người béo như cái thùng, việc tiêu tan cơn hỏa khí của anh ta là thừa sức.

Chuyên khu cách Mã Kiều phải đến hơn hai ngày đường bộ, anh ta không thể thường xuyên về để "xả lửa". Anh ta báo cáo với thủ trưởng rằng mình mắc bệnh say phố, người Mã Kiều ai cũng mắc bệnh này, không hưởng được vinh hoa phú quý. Anh ta hy vọng có thể quay về núi để làm hai mẫu ruộng của mình. Thủ trưởng lại tưởng anh ta không yên tâm việc nuôi ngựa, nên đổi cho anh một công việc khác, đến chỗ công an làm quản kho. Trong mắt đồng nghiệp, anh ta có chút không biết điều, ngay ngày thứ hai đến nhận việc, vậy mà lại dám sàm sỡ vợ của trưởng phòng—lúc đó người đàn bà kia đang nghiên cứu một chiếc áo len trên giường, hai tay chống mép giường, mông vểnh lên thật cao. Bản Nghĩa có chút hưng phấn, vỗ một cái thật mạnh vào cái mông đập vào mắt đó: "Nhìn cái gì, nhìn cái gì?"

Người đàn bà kinh hãi, mặt đỏ bừng lên chửi bới: "Đồ khốn nạn thối tha, mày là thứ từ đâu chui ra thế? Mày muốn làm gì?"

"Sao cô vừa mở miệng đã chửi người vậy?" Anh ta nói với một vị thư ký bên cạnh, "Sao miệng cô ta lại thối thế nhỉ? Tôi chỉ vỗ một cái thôi mà,..."

"Đồ vô liêm sỉ mà còn dám nói!"

"Tôi nói gì đâu?"

Bản Nghĩa vừa sốt ruột liền nói tiếng Mã Kiều, nói đến mức miệng muốn chuột rút cũng không có ai nghe hiểu. Nhưng anh thấy người đàn bà thối tha kia lùi xa tận góc tường, và nghe hiểu ba chữ mà bà ta thốt ra rõ mồn một: "Nhà quê!"

Lãnh đạo sau đó tìm Bản Nghĩa nói chuyện. Bản Nghĩa hoàn toàn không hiểu lãnh đạo có gì để nói. Nực cười, thế này mà cũng tính là phạm sai lầm sao? Thế này mà cũng tính là trêu ghẹo sao? Anh ta chỉ vỗ một cái, vỗ vào đâu chẳng là vỗ, lúc ở trong thôn, mông ai mà anh ta chẳng vỗ được? Anh nhịn tính, không cãi nhau với lãnh đạo.

Lãnh đạo nhất quyết bắt anh kiểm điểm về nguồn gốc tư tưởng phạm sai lầm của mình.

"Chẳng có nguồn gốc gì cả, tôi chỉ là bị say phố thôi. Cứ đến cái phố này là hỏa khí lại nặng, đầu óc lại đau như búa bổ, mỗi sáng ngủ dậy cứ như bị ai đánh một trận vậy."

"Anh nói cái gì?"

"Tôi nói tôi bị say phố."

"Say cái phố gì chứ?"

Lãnh đạo không phải người Mã Kiều, không hiểu thế nào là say phố, cũng không tin vào lời giải thích của Bản Nghĩa, khăng khăng cho rằng Bản Nghĩa đang dùng lời nói nhảm nhí để thoái thác. Điều khiến Bản Nghĩa cảm thấy vui mừng là, trong cái rủi có cái may, một cái vỗ tay vậy mà lại "vỗ" ra được cả hình thức kỷ luật, công việc của anh ta mất rồi, có thể về nhà rồi! Sau này lại có thể ngày ngày uống trà gừng muối đậu, lại có thể mỗi sáng ngủ nướng rồi! Khi nhận được thông báo về quê, anh ta vui vẻ chửi thề một câu, một mình vào quán ăn ngấu nghiến một bát mì thịt băm, uống ba lạng rượu.

Nhiều năm sau, có lần anh ta xuống huyện họp hội nghị cán bộ, tình cờ gặp lại đồng nghiệp cũ ở chuyên khu họ Hồ, trước đây là một tiểu liên lạc viên. Họ Hồ giờ đã làm quan, những điều trên hội nghị như "ba mấu chốt", "bốn khâu", "năm thực hiện" mà ông ta nói, Bản Nghĩa hoàn toàn không hiểu gì. Động tác gõ nhẹ điếu thuốc lá, động tác vuốt tóc về phía trên bên phải, động tác sau khi ăn xong phải súc miệng rồi còn dùng một con dao nhỏ gọt táo của họ Hồ, Bản Nghĩa cũng cảm thấy vô cùng xa lạ, vô cùng kinh ngạc và ngưỡng mộ. Anh ta đứng ngồi không yên trong phòng khách của nhà khách nơi đồng nghiệp cũ lưu trú, đối diện với ánh đèn điện sáng trưng mà cũng không mở nổi mắt.

"Anh đấy, lúc trước quả là chịu thiệt một chút, cũng chỉ là chuyện nhỏ thôi mà, không đáng bị kỷ luật nặng như vậy." Họ Hồ hoài niệm chuyện xưa, đưa cho anh ta một quả táo đã gọt vỏ.

"Không sao đâu, không sao đâu."

Đồng nghiệp cũ thở dài một tiếng: "Anh giờ không ổn rồi, văn hóa thấp quá, quay lại đội ngũ cũng không phù hợp nữa. Anh có con cái gì chưa?"

"Có, một trai một gái."

"Tốt lắm, tốt lắm, mùa màng có khá không?"

"Nhờ ơn anh, trong nồi vẫn còn gạo nấu."

"Tốt lắm, tốt lắm, trong nhà còn người già không?"

"Đều chuyển đến đại đội Diêm Gia, công xã Hoàng Thổ cả rồi."

"Anh vẫn biết đùa đấy nhỉ. Vợ anh là người ở đâu?"

"Là người Trường Lạc phố, người cũng tốt, chỉ là tính khí hơi lớn một chút."

"Tốt lắm, tốt lắm, có cá tính thì tốt..."

Bản Nghĩa không biết câu "tốt lắm tốt lắm" của đối phương có ý gì, cứ tưởng đối phương tìm hiểu tình hình của mình kỹ càng như vậy là để sắp xếp cho anh việc gì đó, mang lại lợi ích gì đó cho anh, nhưng rốt cuộc vẫn không nghe thấy gì cả. Tuy nhiên, buổi tối này vẫn khiến người ta rất vui vẻ. Anh cảm ơn ông Hồ vì sự việc đã qua mà vẫn không quên mình, vẫn đối xử khách sáo với mình, còn tiếp tế cho anh mười cân phiếu lương thực. Anh còn hồi tưởng lại cái mông tròn trịa của vợ trưởng phòng năm nào, thoáng chút mơ màng hạnh phúc. Ngày tan hội, đồng nghiệp cũ còn muốn giữ anh ở lại thêm một đêm. Bản Nghĩa nói thế nào cũng không đồng ý.

Anh bảo tuổi tác đã cao, giờ lại càng say phố hơn, tốt nhất là nên về sớm, đồng nghiệp cũ muốn dùng xe Jeep của mình để đưa Bản Nghĩa một đoạn, Bản Nghĩa cũng liên tục xua tay. Anh bảo mình sợ mùi xăng, bình thường đi ngang qua trạm xăng đều phải đi đường vòng thật xa, hoàn toàn không thể ngồi xe được. Một cán bộ bên cạnh anh chứng thực, đây không phải là lời khách sáo, rất nhiều người vùng Mã Kiều đều sợ mùi xăng, thà đi bộ còn hơn là ngồi xe. Công ty vận tải ô tô huyện không lâu trước đây đã mở rộng tuyến đường dài đến Long Gia Loan, ý định là để thuận tiện cho quần chúng, nào ngờ một tháng trôi qua không có mấy ai đi xe, đành phải hủy bỏ chuyến xe đó.

Ông Hồ lúc này mới tin, vẫy vẫy tay, dõi mắt tiễn bóng dáng Bản Nghĩa lên đường.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.