Gió thu mát mẻ, lúa mì nhuộm sắc vàng óng. Tại Antwerp thuộc Nam Hà Lan vào tháng mười, Cao Văn Cương, đặc phái viên toàn quyền mới nhậm chức của Cộng hòa Đông Ngạn Hoa Hạ, đang đàm đạo cùng Johan de Witt, người vừa mới khỏi bệnh.

Có lẽ vì nỗi u uất khi phải rời bỏ quê hương, cũng có lẽ do khói lửa chiến tranh triền miên đã ảnh hưởng đến thành phố vốn đã tĩnh lặng suốt mấy năm nay, sức khỏe của cựu Đại nghị trưởng Các tỉnh liên hiệp, ông de Witt, từ đầu năm đến nay không được tốt lắm. Đặc biệt là sau khi người anh trai của ông, cựu Đô đốc Hải quân Hà Lan Cornelis de Witt, không may qua đời vì bệnh, Johan de Witt trở nên vô cùng trầm lặng, vài lần tiếp xúc với các quan chức ngoại giao Đông Ngạn cũng chẳng nói được mấy câu.

Thế nhưng lần này, de Witt bất ngờ bày tỏ với người Đông Ngạn rằng, ông muốn quay trở về Các tỉnh liên hiệp, quay về The Hague để lãnh đạo các nghị viên phái Cộng hòa đang như rắn mất đầu, tiếp tục cuộc tranh đấu với Thân vương Orange.

"Chúng tôi hiểu tâm trạng cấp bách của ngài, nhưng vấn đề nằm ở chỗ, uy danh của Thân vương William xứ Orange hiện tại quá lớn, không ai có thể lay chuyển được. Ngài quay về như vậy, e là sẽ chẳng nhận được kết cục tốt đẹp gì, thậm chí còn nguy hiểm đến tính mạng." Cao Văn Cương ngồi đối diện với de Witt, ánh nắng vàng rực rỡ đổ xuống người ông, rất ấm áp, nhưng lời lẽ lại khiến người ta cảm thấy một luồng hơi lạnh: "Tuy chúng tôi có thể giúp gây áp lực lên Thân vương Orange, nhưng liệu người ta có nể mặt hay không thì rất khó nói. Thưa ông de Witt, xin thứ lỗi cho tôi nói thẳng, với tình hình hiện tại của Các tỉnh liên hiệp, ngài quay về là quá mạo hiểm."

Thực ra, Cao Văn Cương nói không sai. Chiến tranh Pháp-Hà kéo dài nhiều năm, Thân vương William xứ Orange đã xoay chuyển tình thế, cứu Các tỉnh liên hiệp khỏi bờ vực diệt vong, danh vọng thực sự là đang ở đỉnh cao. Dù mấy năm nay do chiến tranh nên phải tăng thuế liên miên — chỉ riêng chi phí lục quân đã gần chạm mức 150 triệu guilder, chưa kể tiền cho hải quân và hỗ trợ đồng minh, chỉ có thể nói một câu là Hà Lan thật là đại gia — khiến dân chúng trong nước vô cùng bất mãn, hơn nữa hải quân còn hai lần thất bại trước người Pháp ở đảo Martinique và vùng biển gần Catalonia, nhưng điều đó cũng chỉ làm hào quang của Thân vương Orange nhạt bớt một chút mà thôi, còn lâu mới đến mức xoay chuyển tình thế.

Không tin ư? Vậy hãy nhìn những nghị viên phái Cộng hòa vốn luôn đối đầu với gia tộc Orange xem, hiện tại họ đang làm gì? Đúng là có một bộ phận vẫn công khai hoặc ngầm đối đầu, giở trò sau lưng William III, nhưng dưới ý dân hiện nay, họ cũng chẳng gây ra được sóng gió gì lớn, cùng lắm chỉ là lợi dụng sự bất mãn của một số người vì tăng thuế mà gây huyên náo đôi chút thôi. Ngoài họ ra, đa số mọi người hiện vẫn coi Thân vương Orange là kim chỉ nam, dù sao thì Các tỉnh liên hiệp vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi khủng hoảng, áp lực từ người Pháp vẫn đè nặng khiến người ta không thở nổi, cho nên dù thế nào cũng chỉ có thể nhẫn nhịn trước đã — ngay cả những nghị viên phái Cộng hòa xuất thân thương nhân kia, hiện tại nhiều người cũng bị ép phải đầu hàng Thân vương Orange, ít nhất là bề ngoài là vậy.

"William của gia tộc Orange đã phá hỏng truyền thống chính trị của Các tỉnh liên hiệp. Ngay cả trước năm 1650, cũng chẳng có ai nắm đại quyền trong tay như hắn. Mấy năm gần đây, hắn đã nhân danh đủ loại lý do nực cười để xét xử rất nhiều nghị viên phái Cộng hòa, hành vi này mọi người đều nhìn thấy rõ. Dù hiện tại xem ra không ai dám thách thức hắn, nhưng tôi không tin tương lai cũng không có. Cho nên tôi nhất định phải quay về, vì nếu không quay về nữa, phái Cộng hòa sẽ càng không còn cơ hội. Điều này không phù hợp với lý tưởng của tôi, cũng không phù hợp với tinh thần của Liên minh bảy tỉnh." Johan de Witt kiên quyết nói: "Phải có người kiềm chế William III, nếu không phái Cộng hòa có lẽ sẽ không bao giờ còn cơ hội trỗi dậy nữa. Người của gia tộc Orange làm được loại chuyện này, việc Oldenbarnevelt bị xử tử năm xưa, tôi vẫn còn nhớ rõ."

Nhắc tới Oldenbarnevelt, ông là nhân vật chính trị nổi tiếng trong lịch sử Các tỉnh liên hiệp, từng giữ chức Nghị trưởng của Nghị viện Tam cấp, nắm giữ Liên minh bảy tỉnh cùng thời với Thân vương Maurice thuộc gia tộc Orange. Điểm khác biệt là ông nắm giữ chính phủ và nghị viện, có tầm ảnh hưởng lớn trong tầng lớp tư sản, còn Thân vương Maurice nắm quân đội, có ảnh hưởng không nhỏ trong giới quý tộc đất đai truyền thống.

Vào năm 1619, các phần tử phái Cộng hòa trong nghị viện và các nghị viên ủng hộ gia tộc Orange vì nhiều việc mà nảy sinh quan hệ căng thẳng, dần dần đến mức không thể hòa giải, đến nỗi ép buộc Oldenbarnevelt và Thân vương Maurice phải bước ra tiền đài, bắt đầu đối đầu trực diện. Tuy nhiên, Thân vương Maurice nắm quyền quân sự không phải là tay vừa, ông ta trực tiếp dùng quân đội gây áp lực, đồng thời ủy quyền cho thân tín trong chính phủ tố cáo Nghị trưởng Oldenbarnevelt, và khép ông vào những tội danh sau: 1. Tự ý giải tán kỵ binh tỉnh Utrecht dẫn đến cục diện hỗn loạn tại địa phương; 2. Giữ liên lạc với nước địch; 3. Ngầm phá hoại lệnh tôn giáo và chính trị.

Sau đó, cũng giống như vụ xét xử hoang đường đối với anh em nhà de Witt tại tòa án The Hague vài năm trước, Oldenbarnevelt cũng phải đối mặt với cuộc thẩm vấn tập thể của tổng cộng 24 vị thẩm phán. Cuộc thẩm vấn kéo dài từ ngày 3 tháng 2 đến tận 14 tháng 4, biên bản ghi chép đầy hàng trăm trang tài liệu, nhưng rốt cuộc vì thiếu bằng chứng nên không thể kết tội.

Cuối cùng, Thân vương Maurice thiếu kiên nhẫn đã chỉ thị ngừng thẩm vấn, và trực tiếp để các thẩm phán tuyên án tử hình Oldenbarnevelt vào ngày 9 tháng 5, ba ngày sau thì thông báo kết quả xét xử cho đương sự. Đồng thời, quan chấp chính của Cộng hòa, Thân vương Maurice, còn giả nhân giả nghĩa hỏi Oldenbarnevelt có muốn xin ân xá không, Oldenbarnevelt đã từ chối.

Ngày 13 tháng 5, Nghị trưởng Nghị viện Tam cấp đầu bạc trắng xóa Oldenbarnevelt chống gậy bước lên đoạn đầu đài trước tòa nhà quốc hội, một đao phủ được điều khẩn cấp từ tỉnh Utrecht đã thi hành án tử với ông. Trước khi chết, Oldenbarnevelt dùng một giọng điệu mỉa mai nói rằng, đây chính là "phần thưởng tốt đẹp cho 40 năm phục vụ trung thành" mà quốc gia dành cho ông.

Từ đó về sau, gia tộc Orange lại nắm đại quyền, cho đến tận khi thất thế một lần nữa nhiều năm sau đó. Lần đó, gia tộc Orange thậm chí đã thực hiện một nỗ lực "đánh cược một phen", William II mang quân thẳng tiến Amsterdam, định làm binh biến, kết quả bị lộ tin tức trước, bản thân nghe nói cũng chết bất đắc kỳ tử vì bệnh đậu mùa giữa đường. Nghị trưởng de Witt không còn đối thủ chính trị, cho đến tận hơn hai mươi năm sau là cuộc Chiến tranh Pháp-Hà.

Do đó, xét từ bất cứ góc độ nào, de Witt đều có lý do để lo sợ gia tộc Orange sẽ ra tay tàn độc với những nghị viên phái Cộng hòa không chịu phục tùng mình. Còn về lý do thì rất dễ tìm, thậm chí chỉ cần tìm hai tên vô lại vu khống một chút, dựng lên vài tội danh mơ hồ là có thể mở phiên tòa xét xử, sau đó tuyên án tử hình rồi tịch thu gia sản, chẳng phải là quá mỹ mãn sao! Dù hiện tại cơ sở ý dân ủng hộ chế độ Cộng hòa trong nước Các tỉnh liên hiệp vẫn rất mạnh, nhưng uy vọng của Thân vương Orange quá lớn, đối phó với một vài nghị viên phái Cộng hòa lẻ tẻ không đáng lo ngại, chắc cũng không đến mức tổn hại quá nhiều uy vọng. Vì vậy, lúc này Johan de Witt vô cùng muốn quay về Các tỉnh liên hiệp, về Amsterdam, về The Hague. Ở đó có sân khấu của ông, cho dù đã không thể đảm nhận chức vụ gì nữa, nhưng với tư cách là nhân vật phái Cộng hòa nổi tiếng, tầm ảnh hưởng cơ bản vẫn còn đó, có thể khích lệ các nghị viên phái Cộng hòa đang như rắn mất đầu, tổ chức họ lại một cách tốt hơn.

Ngoài ra, nhìn từ một góc độ khác, những người như de Witt, cơm áo không lo, cuộc sống sung túc, gia tộc vẫn đang kinh doanh tại Các tỉnh liên hiệp, nên hiện tại ông chỉ còn theo đuổi về mặt chính trị mà thôi. Nếu không để ông tiếp tục tham gia hoạt động chính trị, thì có lẽ còn khó chịu hơn cả bị giết. Mấy năm nay ở ẩn tại Nam Hà Lan, ông đã sớm không kiên nhẫn nổi nữa. Tuy ở Các tỉnh liên hiệp thỉnh thoảng vẫn có người đến liên lạc, bàn bạc với ông, nhưng điều khiển từ xa dù sao cũng bất tiện trăm bề, làm sao sảng khoái bằng tự mình ra trận!

Hiện tại, vấn đề duy nhất có lẽ chính là lệnh truy nã mà Thân vương Orange đã ký phát cho ông! Lệnh truy nã này không được xóa bỏ, de Witt sẽ không bao giờ có thể đường hoàng quay về. Mà điều này, rõ ràng cần người Đông Ngạn nghĩ cách chạy chọt quan hệ. Cao Văn Cương rõ ràng hiểu rõ điểm này, dù chính ông cũng không chắc chắn thành công.

"Hiện tại chiến sự tiến triển đến bước nào rồi? Chiến tranh có dấu hiệu kết thúc trong thời gian ngắn không?" Sau khi trò chuyện xong chuyện liên quan đến việc trở về Các tỉnh liên hiệp, Cao Văn Cương lại hỏi về chuyện Chiến tranh Pháp-Hà. Cuộc chiến này diễn ra đến ngày hôm nay, sớm đã không còn là chuyện của riêng Pháp và Các tỉnh liên hiệp nữa, mà đã lôi kéo bao gồm Pháp, Các tỉnh liên hiệp, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Thụy Điển, Đan Mạch, Áo và một loạt các chư hầu Đức, trở thành một cuộc hỗn chiến siêu cấp nhằm kiềm chế người Pháp xưng bá lục địa châu Âu.

Chiến tranh đã đánh đủ năm, sáu năm trời, quân lính các bên giao chiến hàng chục vạn người chém giết đến tận bây giờ, sớm đã mệt mỏi rã rời. Các vùng chiến khu chính như Franche-Comté, Lorraine, Cologne, Luxembourg, Strasbourg gần như bị đánh thành bình địa, dân chúng bỏ trốn hàng loạt; các chiến khu phụ như Nam Hà Lan, Ý... cũng chẳng khá hơn, bị tàn phá nặng nề, kinh tế thoái hóa nghiêm trọng, cần không ít thời gian để phục hồi. Còn Các tỉnh liên hiệp – vốn là chiến khu chính trước kia – đến nay vẫn chưa hoàn toàn phục hồi, và trong tương lai gần không thể hồi phục được, điều này chủ yếu là do trước kia Thân vương Orange liên tục cho xả nước để ép quân Pháp. Đây dường như cũng là lý do chính khiến dân chúng các tỉnh miền Nam của Các tỉnh liên hiệp hiện nay không thể tha thứ cho Thân vương Orange. Ngày đó, thậm chí còn bùng nổ chuyện dân địa phương tổ chức tự vệ để hỗ trợ quân Pháp, vây quét những đội kỵ binh Hà Lan đi mở cống biển, phá vỡ đê điều, đúng là chuyện lạ đời.

Ngay cả Pháp và Áo, hai quốc gia không bị khói lửa chiến tranh tàn phá trực tiếp, cũng vì gánh nặng chiến tranh liên miên cùng nạn đói do khí hậu tiểu băng hà mang lại mà xuất hiện bất ổn thường xuyên. Những điều này khiến các quân chủ của các phe tham chiến nhận ra rằng, đã đến lúc dừng trò chơi này lại rồi. Tiếp theo, mọi người nên bàn bạc tử tế, tìm một phương thức rút lui giữ thể diện, rồi ai nấy nghỉ ngơi dưỡng sức, liếm láp vết thương, chờ đợi trận đại chiến toàn diện tiếp theo ập đến.

Vì vậy, hiện nay các nước đều có thôi thúc chấm dứt chiến tranh rất mạnh mẽ, điều này không phụ thuộc vào ý chí của bất kỳ ai. Ngay cả vị Pháp vương Louis XIV nắm quyền lực tập trung nhất cũng không thể làm ngơ trước thực trạng vô số dân đói đang chờ ăn trong nước mà ra lệnh ép quân đội tiếp tục chinh chiến, ông ta chưa đến mức ngu xuẩn như vậy.

"Sứ giả các nước đã sớm bắt đầu tiếp xúc, năm nay ít nhất đã đàm phán qua hai vòng, địa điểm đàm phán được đặt tại Hainaut, nơi đó hiện đang bị quân Pháp kiểm soát, nhưng cũng rất gần các bên khác." Johan de Witt nói. Tuy hiện tại đang trong tình trạng bị tổ quốc truy nã, nhưng xét về mức độ thông thạo tin tức, ông chẳng hề kém cạnh Cao Văn Cương. Ông tiếp tục nói: "Hiện tại ba quốc gia chủ chốt là Pháp, Áo, Các tỉnh liên hiệp đều không đánh nổi nữa rồi, Tây Ban Nha thì không đủ khả năng tiếp tục đánh, Anh thì vẫn đang do dự về việc có tham chiến hay không, các nghị viên quốc hội cũng khá xót xa khi phải 'cắt thịt đổ máu' để tham chiến, sĩ quan cấp dưới và binh lính thì vừa mới kết thúc cuộc chiến với người Hà Lan, lại còn thương vong nặng nề, trong thời gian ngắn muốn liên minh với họ cũng có vài trở ngại. Cho nên chiến tranh sắp kết thúc rồi, tôi đoán nửa sau năm sau sẽ có kết quả, sớm nhất cũng không quá năm sau nữa. Lục địa Âu đánh quá lâu rồi, cũng thực sự là lúc nên nghỉ ngơi dưỡng sức một chút."

"Vậy nên chiến tranh vừa kết thúc, cơ hội của các ông sẽ tới?" Cao Văn Cương hỏi dồn. Ông dường như đã hiểu đôi chút tư duy của de Witt, đó là người dân luôn hay quên, trong thời chiến thì cần đấng cứu thế, dựa dẫm vào người mạnh, nên hết lòng tuân phục Thân vương Orange, bao gồm cả rất nhiều thương nhân vốn trước kia phản đối ông ta. Nhưng khi chiến tranh kết thúc vài năm, quốc gia đã yên ổn, nhân dân dần dần có cuộc sống bình thường, cảm xúc bất mãn đối với Thân vương Orange vốn bị đè nén trước kia sẽ từ từ bùng phát ra, lúc này chính là cơ hội của phái Cộng hòa!