Lý Hàng đến Tấn Dương vào cuối tháng hai.

Đây không phải là lần đầu tiên hắn đến Tấn Dương. Mấy năm nay chạy đi chạy lại vài lần, nhưng chưa lần nào nhiệm vụ lại gai góc như lần này.

Hắn ở trong quán dịch tại huyện thành Thái Nguyên, do Mạc phủ Hà Đông sắp xếp, nhưng không nói rõ khi nào được vào yết kiến Lũng Tây Quận Vương.

Lý Hàng cũng không muốn ngồi chờ ngốc nghếch, bèn chạy đến khu vực huyện thành Tấn Dương, xem xét dân sinh thế nào.

Đại soái có một từ, gọi là "tiềm lực chiến tranh", từ sinh kế của bách tính có lẽ phản ánh được đôi chút.

"Một con cừu Yết giá năm trăm tiền, thật đúng là trò cười!" Mấy người trông dáng vẻ thương nhân ngồi xuống, đặt cung đao sang một bên, miệng vẫn lầm bầm phàn nàn không thôi.

Lý Hàng cũng vừa mới ngồi xuống, gọi Bất La, cá, rượu cùng một ít trái cây rau củ, giá cả quả thực hơi đắt. Hầu như tất cả đều cao hơn Linh Hạ, chỉ có cá là rẻ hơn chút ít.

Nơi này coi như là một trong những phường thị của Tấn Dương tam thành. Tuy nằm trong huyện Tấn Dương, nhưng lại thuộc quyền quản lý trực tiếp của phủ Thái Nguyên, thu thuế rất nặng tay.

Hà Đông là nơi trù phú như vậy, dưới những năm tháng chiến tranh liên miên, vậy mà cũng rơi vào cảnh này.

Đây có lẽ là thời điểm cảnh huống Hà Đông tệ nhất trong mười năm qua. Hoặc giả, cũng là thời điểm cảnh huống Hà Đông tốt nhất trong mười năm tới.

Lý Hàng không chút đổi sắc, lẳng lặng lắng nghe.

"Cừu Yết ở Hạ Châu chỉ còn hai trăm bảy mươi tiền thôi. Ta bảy năm trước từng tới Tuy Châu, khi đó một con cừu phải mất bốn trăm tiền, mấy năm nay rớt giá quá kinh khủng."

"Một năm phát thưởng cho vũ phu, phần lớn đều phát xuống hai triệu con. Vũ phu ăn cũng không hết, mang ra ngoài bán, chẳng phải là rớt giá sao?"

"Chắc là còn cướp được không ít bò, cừu, ngựa, lạc đà mang về, quan mục nuôi không xuể, hoặc là giết làm thịt khô, hoặc là mang ra ngoài bán. Than ôi, ta vốn thích ăn thịt cừu, nếu có thể đến Hạ Châu thì tốt biết mấy."

"Nhắc đến chuyện cướp bóc. Năm ngoái mấy vạn vũ phu đông chinh đánh Hình Châu, có cướp được thứ gì về không?"

Hà Đông đánh Hình Châu, binh lực huy động thực ra không ít.

Lý Khắc Dụng tọa trấn Trạch Lộ, phòng bị Hà Nam, phiên binh, người Hán cộng lại cũng ba bốn vạn. Hai lộ quân của Lý Hãn Chi, Lý Tồn Hiếu đánh Hình Châu lại thêm bốn năm vạn binh mã phiên Hán nữa. Một trận đánh kéo dài suốt nửa năm, tiêu tốn vô số, lại chết rất nhiều người.

"Cướp cái rắm! Mạnh Phương Lập đã nấu chảy cả tượng phật trong chùa để đúc tiền rồi, bò cừu, lương thực cạo sạch sành sanh, nếu không dưới tình cảnh bị vây thành, có thể cầm cự được sáu bảy tháng sao?"

"Đánh chuyến này, hóa ra là lỗ vốn sao?"

Mọi người đều thở dài.

Mấy năm nay, quân Hà Đông nam chinh bắc chiến, ngoại trừ việc nhanh chóng chiếm lĩnh hai châu Trạch, Lộ coi như là có chút lời lãi ra, thì việc đánh ba châu Hình, Minh, Từ cùng Đại Đồng quân đều kéo dài đằng đẵng, tiêu tốn vô số. Ba châu Hà Bắc vừa mới lấy được, tuy không thể nói là vùng đất hoang tàn, nhưng cũng đã tàn phá không chịu nổi.

Mạnh Phương Lập gần như đã đổ tất cả mọi thứ vào chiến tranh, hiện tại Lũng Tây Quận Vương nhận được, chỉ là ba châu Hà Bắc đã bị khoét rỗng mà thôi. Ngoài mấy chục vạn dân chúng không còn gì cả kia ra, còn có cái gì nữa? Gieo mạ vụ xuân năm nay đều lỡ mất thời vụ nông nghiệp, lúc này chắc đã phải người ăn người rồi.

Nhà họ Trương đem cháu gái tặng cho nhà họ Lý ăn, nhà họ Lý đem con trai đưa tới nhà họ Vương, nhà họ Chu nửa đêm lén giết một đứa trẻ, đem thịt ướp muối giấu đi...

Những thảm cảnh nhân gian này, họ đã thấy nhiều rồi, bây giờ có muốn thương xót cũng không thương xót nổi nữa.

Người thời loạn, tâm cứng như sắt.

"Cứ đánh tiếp thế này, e là chẳng bằng Chu Toàn Trung." Lại có người nói.

"Sớm muộn thôi." Mọi người phụ họa.

"Chu Toàn Trung cũng không bằng Linh Vũ Quận Vương."

Lý Hàng nghe vậy trong lòng thầm sướng. Hiền danh của Đại soái, vậy mà ngay cả thương nhân Hà Đông cũng biết đến.

Thế nhưng không phải tất cả mọi người đều cho rằng Thiệu Thụ Đức tốt hơn Lý Khắc Dụng, lúc này liền có một thực khách không nhịn được, châm chọc nói: "Sóc Phương trấn nửa Hồ nửa Hán, tên Thiệu Thụ Đức kia cũng chẳng khác gì người Hồ, dâm loạn phụ nữ, cương thường phế bỏ, đâu có chút dáng vẻ của một bậc hùng chủ?"

Mọi người nghe vậy đều bật cười.

"Hùng chủ... dưới trướng hùng chủ một đấu gạo đã trăm tiền rồi, Hạ Châu mới bốn mươi tiền, ngươi đi mà nói với bách tính xem."

"Ta từ Hà Trung phủ mua vải về Thái Nguyên, vào Lẫm Châu thu thuế qua đường, tới Thạch Châu lại thu, vào phủ Thái Nguyên lại thu! Đến phường thị, các loại thuế nhiều như lông bò. Hùng chủ biết vơ vét đấy, dù sao ta cũng sẽ không lỗ tiền, ngươi mua vải của nhà ta về, tốn thêm tiền, đây là lỗi của ai?"

"Lão tử ghét nhất cái loại người như ngươi. Năm kia buôn một đợt đào táo, giữa đường bị quân sĩ cướp mất, nếu không phải thấy tình thế nhanh, mạng cũng không còn. Lũng Tây Quận Vương cùng Linh Vũ Quận Vương là huynh đệ kết nghĩa, nếu như gia nghiệp Hà Đông này..."

"Uống nhiều hỏng óc rồi à? Mồm miệng không có rào chắn à?" Một thương nhân điềm đạm già dặn vỗ bàn, quát.

Mọi người bèn không nói thêm nữa.

"Thương nhân trọng lợi vô lễ nghĩa! Không biết lễ là gì, nói chuyện với các ngươi, chẳng qua là đàn gảy tai trâu mà thôi. Hà Đông là danh trấn, sao có thể để người Sóc Phương đến thống trị?" Thực khách tức giận đứng dậy, bỏ đi.

Lý Hàng liếc nhìn hắn một cái. Nhìn bộ dạng khắp người gấm vóc lụa là, chắc là không lo ăn mặc, cuộc sống phú túc.

Loại người này đúng là đứng nói chuyện không đau lưng. Dân đen tầng lớp dưới, có thể bỏ bốn mươi tiền mua gạo, thì không ai muốn bỏ năm mươi tiền, huống chi là trăm tiền?

Linh Vũ Quận Vương khi mới tới Tuy Châu, giá lương thực đã là bốn mươi tiền, nay đã gần mười năm, năm nào cũng chinh chiến, người cũng tăng gấp mấy lần, giá lương thực vậy mà vẫn có thể đè ở mức giá này, giá thịt, sữa thậm chí còn giảm. Hiền lương như vậy, bách tính tự nhiên yêu mến.

Xem ra, sau này có thể để nhiều thương nhân Hà Đông tới Linh Hạ buôn bán hơn. Có họ, danh tiếng của Đại soái chắc chắn có thể truyền khắp vùng một phủ bảy châu này. Ngày khác binh tiến vào Hà Đông, có lẽ có thể giảm bớt rất nhiều lực cản.

Ăn uống thong dong xong xuôi, Lý Hàng rời khỏi tửu quán, lại đi dạo phố xá.

"Chưởng quầy, bánh của ngươi vị ngon, buôn bán chắc là không tệ chứ?"

"Than ôi. Năm năm trước, trên con phố này có bảy tiệm bánh, năm tiệm Bất La, bốn tiệm rượu, nay đã bớt đi mấy nhà. Người trong thành chỉ mua bột về nhà tự làm, đến tiệm mua bánh thì ít đi rồi."

"Chưởng quầy, hàng thịt..."

"Hàng cám..."

Lý Hàng dành cả ngày thời gian đi dạo trong phường thị, thông qua cách trò chuyện, dò hỏi giá cả các loại hàng hóa, rồi so sánh với trước kia, xem biến động thế nào.

Giá cả biến động, thường có liên quan trực tiếp đến cung ứng và vận chuyển. Lý Hàng từng học ở Thính Vọng Ty một thời gian, biết đạo lý trong đó.

Trở về quán dịch sau, hắn đóng cửa lại, trực tiếp viết báo cáo.

"...Chiến tranh liên miên, dân vật tiêu hao, thị trường tiêu điều. Bách tính bị binh lính, giặc cướp tàn hại, giá gạo đắt đỏ. Giữa Hân Châu và Đại Châu, người Sa Đà cướp bóc chính châu huyện của mình, dân đi ăn mày đầy đường. Trạch Châu, Lộ Châu là châu giàu có, nơi Lý Hãn Chi trấn giữ, một con chuột giá bảy ngàn tiền... Chỉ có Thái Nguyên và các châu huyện lân cận là được yên ổn đôi chút, song kho tàng nội bộ của Hà Đông đã cạn kiệt, có thể thấy rõ mười mươi..."

"...Từ thời Tần Hán đến nay, ngựa của nhà Đường là thịnh nhất, Hà Đông cũng có mục giám. Thế nhưng dân thường mua ngựa, mỗi con phải bỏ ra hai vạn năm ngàn tiền, hoặc sáu bảy mươi tấm lụa. Không tới nơi này, chẳng hề biết giá ngựa Hà Đông lại đắt đỏ như vậy. Từ đó mà nhìn, mã chính bại hoại, gần như không khác gì U Châu, kém xa Thành Đức. Nếu cắt đứt con đường thông ra thảo nguyên của chúng, có lẽ sẽ có lợi lớn."

"...Trâu là gốc của nghề cày cấy, bò ngựa của quan và tư nhân, dùng việc rất nặng. Một con trâu ở Hà Đông giá ba ngàn năm trăm tiền, trâu ở Linh Hạ giá hai ngàn năm trăm tiền. Dân hộ phủ Thái Nguyên, ba bốn nhà dùng chung một con trâu, khốn đốn đến thế này, là không có cách trị sao?"

"...Thứ dân từ mức trung bình trở xuống, ăn thịt không dễ, chỉ khi gia đình có việc lễ nghĩa mới mua cừu về giết. Phủ Thái Nguyên có kẻ bán cừu, nói cừu đực giá bốn trăm, cừu Yết năm trăm, cừu con hai trăm năm mươi tiền. Cảnh huống như thế này, người bảy mươi tuổi có thể ăn thịt được sao?"

"Đào, mận, mơ, lê..."

Lý Hàng vừa hồi tưởng vừa viết, viết xong, bản thân chịu một phen "ái trấn chủ nghĩa" tư tưởng tẩy lễ sâu sắc.

Con người chỉ sợ so sánh. Thiệu Đại soái của Sóc Phương mà so với Lý Đại soái của Hà Đông, thì quả thực là hiền minh không thể nào hiền minh hơn.

Thế nhưng nói thật, Hà Đông hiện tại thực ra cũng còn tàm tạm. Dù sao Lý Khắc Dụng trị chính mới hơn bảy năm, chưa có đủ thời gian để làm hỏng. Nếu đợi tới đời con trai hắn, bách tính Hà Đông sợ là đã thành thây khô rồi. Một đại trấn dân số cả triệu người, khéo là giảm đi hơn một nửa.

"Lý Khắc Dụng, hẳn không đủ sức cùng lúc ứng phó với uy hiếp từ cả hai phía Đông, Tây." Lý Hàng không viết câu này vào, sợ làm ảnh hưởng đến phán đoán của Đại soái, nhưng hắn tin Đại soái là người thông tuệ anh vũ như vậy, hoàn toàn có thể nhìn ra từ giữa những dòng chữ.

Đây không phải là Lý Khắc Dụng giở tính khí là xong, tiền của lương thực không thể từ trên trời rơi xuống.

Sóc Phương trấn, khí tượng khá khởi sắc, Hà Đông trấn, lại đang đi trên con đường dốc xuống. Đại soái chỉ cần vững chãi đánh chắc, không hành hiểm, không mạo tiến, đợi Lý Khắc Dụng giày vò thêm mười năm tám năm nữa, sẽ hoàn toàn không còn sức đánh trả.

Tiền của lương thực vốn đang ngày càng giảm sút, còn tứ xứ dựng địch, đa tuyến khai chiến, đây là con đường tự tìm cái chết.

Trừ phi—— Lý Khắc Dụng khi gần đến lúc bại vong, hành hiểm một phen, giành được thắng lợi quân sự mà ngay cả chính hắn cũng không dám tin, nhờ vào vận may mà thắng được Đại soái hoặc Chu Toàn Trung.

Nhưng con người làm sao có thể đặt hy vọng vào chuyện không có căn cứ như thế này được chứ?

"Lý Biệt giá của Hạ Châu có ở trong quán không?" Ngoài cửa vang lên tiếng hỏi.

"Biệt giá đang nghỉ ngơi trong quán, dám hỏi tướng quân là?" Tùy tùng của Lý Hàng hỏi.

"Ta là Nghĩa Nhi quân sứ Lý Tồn Tiến, đặc biệt tới mời sứ giả Hạ Châu đi Dương Khúc một chuyến."

Lý Hàng trong lòng khẽ động.

Đại soái không thiết lập Nghĩa Nhi quân, nhưng các trấn trong thiên hạ, Nghĩa Nhi quân có thể nói là nhiều vô kể, thường đều là bộ đội thân tín của phiên soái. Phái Lý Tồn Tiến tới mời, chứng tỏ Lý Khắc Dụng vẫn rất coi trọng, cũng là nể mặt Đại soái.

Lý Hàng thu xếp văn thư các loại lại, rồi chỉnh lại bào phục, sải bước ra khỏi phòng, nói: "Tại hạ chính là Lý Hàng. Lũng Tây Quận Vương ở Dương Khúc?"

"Đúng vậy." Lý Tồn Tiến đáp: "Đại soái đang duyệt quân ở Dương Khúc, triệu sứ giả tới đó vấn đối."

Duyệt quân là phải phát thưởng. Hà Đông đã ra nông nỗi này rồi, Lý Khắc Dụng còn muốn chơi như vậy, nói một câu cùng binh độc vũ cũng không quá lời!

Ngoài ra, Lý Hàng cũng nhạy bén chú ý tới địa danh Dương Khúc.

Huyện này nằm ở phía bắc Tấn Dương bảy mươi dặm, là cửa ngõ phía bắc của phủ Thái Nguyên. Cuối thời Càn Phù, Thiệu Đại soái tòng chinh Hà Đông, khi vây tiễu Lý Quốc Xương cha con, từng thống lĩnh Thiết Lâm Đô đóng quân ở Dương Khúc.

Cách Dương Khúc về phía bắc bảy mươi dặm, có Thạch Lĩnh trấn, Thạch Lĩnh quan, là yếu địa quân sự của Hà Đông, Khang Truyền Khuê từng làm Thạch Lĩnh trấn tướng.

Giữ tốt cửa ải này, Thái Nguyên không lo âu nữa, bởi lẽ trên quan địa thế hiểm yếu, chỉ dung nạp được một xe đi qua.

Hà Đông quả thực là nơi tốt, phía bắc có nhiều quan ải hiểm yếu như vậy, riêng Nhạn Môn quan đã có hai cái, chặn đứng mọi con đường. Chỉ có phương nam là hơi trống trải, Chu Toàn Trung đánh vào lại rất tiện.

"Không biết Lũng Tây Quận Vương vì sao lại đại duyệt chư quân ở Dương Khúc?" Sau khi lên xe ngựa do Hà Đông phái tới, Lý Hàng lại hỏi.

Lý Tồn Tiến thúc ngựa đi theo bên cạnh xe giá, không đáp lời.

Chân mày Lý Hàng nhíu lại. Tấn sư bắc chinh, thường sẽ tập hợp binh mã ở Dương Khúc, rồi chia từng đợt bắc tiến Hân, Đại.

Lý Khắc Dụng đây là muốn làm gì?